ABD'de 2016 başkanlık seçimi sürecindeki kritik tarihler

ABD'de 8 Kasım'da düzenlenecek başkanlık seçimi için perde 1 Şubat’ta Iowa eyaletinde yapılacak ön seçimlerle açılacak.

ABD'nin 45'inci başkanının belirleneceği seçimler için hazırlıklar tüm hızıyla devam ediyor. Cumhuriyetçi ve Demokrat partilerin başkan aday adayları kampanyalarına aylardır devam ederken yeterli desteği bulamayan bazı adaylar kampanyalarını çoktan askıya aldı.

Demokrat Parti’den eski Dışişleri Bakanı Hillary Clinton, Vermont Senatörü Bernie Sanders ve eski Maryland Valisi Martin O’Malley birbirlerine üstünlük sağlamaya çalışıyor.

Cumhuriyetçilerde ise 12 kişi, partinin adaylığını kazanmak için ter dökmeye devam ediyor. İş adamı Donald Trump, Teksas Senatörü Ted Cruz, Florida Senatörü Marco Rubio, Kentucky Senatörü Rand Paul, beyin cerrahı Ben Carson, New Jersey Valisi Chris Christie, Ohio Valisi John Kasich, eski Florida Valisi Jeb Bush, iş kadını Carly Fiorina, eski Virginia Valisi Jim Gilmore, eski Arkansas Valisi Mike Huckabee, eski Pensilvanya Senatörü Rick Santorum partinin adayı olmak için kampanyalarını sürdürüyor.

Adayların kampanyaları son 6 ayda ülke gündeminden düşmese de esas seçim dönemi henüz başlamadı. 1 Şubat’tan itibaren seçmenler ön seçimlerle tercihlerini ortaya koymaya başlayacaklar.

Seçimin yapılacağı 8 Kasım’a kadarki süreçte öne çıkan önemli tarihler şöyle:

- 1 Şubat

Seçim sürecinde ön seçimlerin büyük önem taşıdığı ülkede, ilk ön seçim 1 Şubat’ta Iowa’da yapılacak. Eyalette ön seçim, Amerikan seçim sistemine özgü olan “parti toplantıları” şeklinde adlandırılabilecek “caucus” yöntemiyle yani vatandaşların kilise, spor salonları gibi kamuya açık yerlerde bir araya gelerek konuları tartışmaları, sonrasında da tercih ettikleri adayın ismini yazılı olarak veya adayın bulunduğu noktada toplanarak desteklerini göstermeleriyle yapılıyor.

Yaklaşık 3 milyon ve çoğunluğunu beyazların oluşturduğu nüfusa sahip olan Iowa’daki yarış, partilerinin adayı olmak isteyen başkan aday adayları için bundan sonraki adımlarını şekillendirmede önemli yere sahip.

1972’den bu yana Iowa’da ilk üçe giremeyen hiçbir aday başkan seçilemedi. Bu nedenle “Iowa’dan üç bilet" (three tickets out of Iowa) klişesi de Amerikan siyaset geleneğinde halk arasına yerleşmiş durumda. Dolayısıyla eyaletteki ön seçimlerde ilk üçe giremeyen adayın bundan sonra yarışı terk etmesi bekleniyor veya partisinin adaylığını kazanmasına imkansız gözüyle bakılıyor.

Fox News’in 18-21 Ocak tarihleri arasında Iowa’da yaptığı ankete göre, iş adamı Trump, Cumhuriyetçi aday adayları içinde ön sırada yer alıyor. Eyaletteki Cumhuriyetçi seçmenin yüzde 34’ünün desteğini alan Trump’ı yüzde 20 ile senatör Cruz takip ediyor.

CBS News’in aynı tarihlerde eyaletteki Demokrat seçmenler arasındaki araştırmasına göre ise Clinton ile Sanders başa baş bir mücadele sergiliyor. Anket sonuçlarında Sanders'in yüzde 47, Clinton'ın da yüzde 46 destek aldığı görülüyor.

Anketlerde oy yüzdeleri oldukça düşük olan Demokratlardan O’Malley’in, Cumhuriyetçilerden ise Huckabee ile Santorum’un Iowa’da alacakları kötü sonuçların ardından yarıştan çekileceği tahmin ediliyor.

- 9 Şubat

Iowa’nın ardından ikinci ön seçim New Hampshire eyaletinde yapılacak. Ülkenin kuzeydoğusunda yer alan New Hampshire, 1 milyon 300 bini aşan nüfusa sahip. Küçük bir eyalet olması nedeniyle az sayıda delegesi bulunan New Hampshire'de ön seçim, “primary” olarak adlandırılan, adayların sıraya girerek sandıkta oy kullanacakları geleneksel seçim usulüyle gerçekleştirilecek. Bu eyaletteki seçim, aday adaylarının yarıştaki konumlarını gözler önüne serecek anahtar gösterge olarak kabul ediliyor.

Demokrat Parti’de Vermont Senatörü Sanders’ın eski Dışişleri Bakanı Clinton’a üstünlük sağlaması, kampanyasını güçlendirebilir ancak tersi durumda Clinton’ın Sanders’ı geçmesi ise Demokratlarda daha ön seçimler tamamlanmadan adayın belirlendiğine işaret edebilir. Cumhuriyetçilerde iş adamı Trump’ın zaferi ise partinin ön seçimlerinin daha da karmaşık bir hale gelmesine neden olabilir.

- 20 Şubat

Bu tarihte her iki partinin farklı eyaletlerde ön seçimleri olacak. Cumhuriyetçi Parti, Güney Carolina’da geleneksel seçim usulüyle üçüncü ön seçimini yapacak. Daha çok sayıda muhafazakar seçmenin yer aldığı eyaletteki ön seçim, parti içindeki adayların yarışa devam etme veya çekilme kararlarında diğer önemli bir nokta. Nüfusunun önemli bir bölümünü gazilerin oluşturduğu eyalette, Trump, Cruz ve Rubio’nun kıyasıya mücadeleye girmesi bekleniyor.

Demokrat Parti ise 20 Şubat’ta ülkenin batısında yer alan Nevada eyaletinde parti toplantıları yöntemiyle ön seçimlerini gerçekleştirecek. Nevada’daki yarış, Bernie Sanders’ın Iowa ve New Hampshire’ın ardından adaylığı için kritik bir test olacak.

- 1 Mart

Cumhuriyetçi Parti’nin başkan aday adayları, ön seçim mücadelesinin en kritik duraklarından gösterilen 12 eyalette birden yapılacak seçimlerde boy gösterecek. “Süper Salı” olarak da nitelendirilen ön seçimler, Alabama, Alaska, Arkansas, Georgia, Massachusetts, Minnesota, Kuzey Dakota, Tennessee, Oklahoma, Vermont, Virginia ve Wyoming eyaletlerinde gerçekleştirilecek. Hem seçimlerin yapılacağı eyaletlerin fazlalığı ve adaylara kazandırabileceği delege sayısı hem de eyaletlerin siyasi yapısı ve haritada farklı konumlarda yer aldıkları düşünüldüğünde Cumhuriyetçi aday adayları konumlarını daha iyi görebilecek.

- 15 Mart

Özellikle Cumhuriyetçilerin adayları için 15 Mart kritik bir eşik durumunda. Partilerin en tepesinde Ulusal Komite adı verilen merkezi bir üst örgüt bulunuyor. Ulusal Cumhuriyetçi Komite (RNC) kuralları gereğince, temmuz ayında partinin başkan adayını belirleyecek Cleveland’deki parti kurultayına göndereceği delege sayısını, 14 Mart’a kadarki ön seçimlerde orantılı sisteme göre belirleyecek. Bu yöntem herhangi bir adayın açık ara öne çıkmasına olanak sağlamıyor. Ancak Florida, Illinois, Missouri, Kuzey Carolina ve Ohio’da yapılacak ön seçimlerle bu eyaletlerde en fazla oyu adaylar, tüm delegeleri de kazanmış olacak. Dolayısıyla Florida ön seçimleri, eyaletin eski valisi Jeb Bush ve senatör Rubio için, Ohio’daki de aynı zamanda eyaletin valisi olan John Kasich için büyük önem arz ediyor.

- 7 Haziran

Beyaz Saray’a giden yolda ön seçimler, California, New Jersey, Montana, New Mexico ve Güney Dakota eyaletlerinde 7 Haziran’da partililerin sandık başına gitmesiyle sona erecek. Her ne kadar bu tarihe kadar partilerin başkan adayları büyük ölçüde netlik kazanmış olsa da karmaşık seçim prosedürünün yanı sıra birçok adayın yarıştığı Cumhuriyetçi Parti’nin adayını belirlemede 7 Haziran önemli bir gösterge olabilir.

- 18 Temmuz

Muhafazakar partinin 2016 başkan adayının açıklanacağı kurultay Cleveland’de yapılacak. Başkan adayını resmen belirlemek için düzenlenecek ulusal kurultayda, delegelerin çoğunluğunu kazanan aday, ABD’nin yeni başkanı olabilmek için Demokratların adayıyla kıyasıya yarışa tutuşacak. Kurultayda başkan yardımcısı adayının da açıklanması bekleniyor. Başkan yardımcıları seçimle belirlenmiyor, başkan adayı, yardımcısını kendi belirliyor.

- 25 Temmuz

Demokrat Parti’nin başkan adayı Philadelphia’da yapılacak parti kurultayıyla resmiyet kazanacak. Partinin başkan adayı, aynı tarihte başkan yardımcısı adayını da duyuracak.

- 26 Eylül

ABD’de başkanlık seçimlerinin ayrılmaz parçalarından biri de televizyonlarda canlı yayında adayların kozlarını paylaşması. Partilerin başkan adaylarının resmiyet kazanmasının ardından iki adayın boy göstereceği ilk açık oturum Ohio eyaletinde bir üniversitede 26 Eylül’de yapılacak. Seçim gününe kadar başkan adayları üç kez canlı yayında birbirlerine üstünlük sağlamaya çalışacak, başkan yardımcısı adayları da bir kez ekranlarda tartışacak.

- 8 Kasım

ABD’de 100 milyondan fazla seçmen kasım ayının ilk pazartesinden sonraki salı günü, 8 Kasım’da sandığa giderek ABD’nin 45’inci başkanını belirleyecek.