Anadolu'da açılan ilk resmi müze Konya'da!

Konya Âsâr-ı Atîka Müzesi, Anadolu’da açılan ilk resmi müze olarak biliniyor. İşte tüm detaylarıyla Konya Âsâr-ı Atîka Müzesi;

KONYA ÇABA GÖSTERDİ

Tanzimat’ın ilanından sonra, Osmanlı vilayet yöneticileri ve ahali arasında da eski eser konusunda hassasiyetin oluşmaya başladığı görüldü. Diğer taraftan, Osmanlı taşrasında görev yapan bazı yöneticiler dahi bu konuya katkı sağlamışlar ve örnek oluşturuldu. Eski eserler konusunda merkezin gösterdiği çabalara en yakın ilgiyi gösteren vilayetlerden biri de Konya vilayeti yöneticileri. Daha 1869 yılında valilere gönderilen, vilayetleri dâhilindeki eski eserleri toplattırmaları, bunları kırılmayacak şekilde iyice paketleyip sandıklayarak İstanbul’a göndermeleri yönündeki genelgeden hemen sonra, Konya Valisi Abdurrahman Paşa’nın da vilayet dâhilindeki eserleri İstanbul’a gönderdiği ve bu konuda en gayretli idarecilerden olduğu anlaşılmakta.

Bu hassasiyetlerin bir sonucu olarak, söz edilen dönemden itibaren merkeze gönderilmeye değer bulunamayan eski eserlerin Konya’da muhafaza edildiği görülmekte. Eski eserler başlangıçta Alâeddin Tepesi’nde bulunan Alâeddin Camii ve Selçuklu Sultanları Türbesi’nde ve daha sonraları Kadri Efendi Bedesteni’nde depolanmıştır. Bu çalışmaların Konya’da müzeciliğin ilk adımını oluşturduğu söylenebilir.

MÜZE-İ HÜMÂYUN ŞUBESİ

1899 yılında Avlonyalı Ferit Paşa tarafından yaptırılan müze, Konya Mekteb-i İdadisinin bahçesinde Müze-i Hümayun’un Konya şubesi olarak aynı yıl hizmete açıldı. Müzenin kuruluşu tamamlandıktan sonra Vali Ferit Paşa tarafından vilayet dâhilindeki kazalara bir genelge gönderildi. 7 Ağustos 1899 tarihli bu genelgede, “Konya’da, Müze-i Hümayûn’un bir şubesi olmak üzere büyük bir masrafla mükemmel bir müze” inşa edildiği bildirildi. Günümüzde müze fonksiyonu bulunmayan yapı, Büyükşehir Belediyesi tarafından Beşyol Kavşağı’nı genişletme çalışmaları çerçevesinde yerinden kaldırılıp biraz kuzeye, Karma İlköğretim Okulu bahçesinin güneybatı köşesine, aslına uygun şekilde yeniden inşa edildi.

Yüksek bir su basmanı üzerinde tek katlı olarak inşa edilen yapının güney bölümü, yaklaşık 5,80x9,25 m ölçülerinde yamuk dikdörtgen planlıdır. Kuzeydeki ek bölüm ise 5,80x8,65 m ölçülerinde düzgün dikdörtgen plana sahiptir. Müze binasının cephesinin ortasında yuvarlak kemerli bir kapı ve dokuz pencere yer almaktadır. Kapı üzerindeki inşa kitabesi bugün Konya Müzesi’nde sergilenmektedir. 1,00x0,57 cm ölçülerindeki taş üzerine kufi hatlı kitabe şöyledir: “Müze-i Hümâyun Şubesi Saferü’l-hayr 1317”.

MÜZEYE ÇEVRİLDİ

1924 yılında binanın kuzeyine eklenen ikinci odanın üzerinde yer alan ve kufi hatlı ikinci kitabe de şöyledir: “Konya Âsâr-ı Atîka Müzesi, 1340-1317” Anlaşılan ikinci kitabede, müzenin hem ilk yapılış tarihi olan 1899 yılı hem de ek binanın yapıldığı 1924 yılı belirtildi. Konya İdadisinin bahçesinde inşa edilen Konya’nın ilk resmî müzesinin müdürlüğüne tarih öğretmeni Mustafa Halit Bey getirilmiştir. Uzun bir süre görev yapan Halit Bey’den sonra yerine 1925 yılında Naci Fikret atanmıştır. Ancak 1925 yılında tekke ve zaviyelerin kapatılmasıyla birlikte, Konya Mevlâna Dergâhı 6 Nisan 1926 tarih ve 3426 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’yla müzeye çevrilmiştir.

Nihayet 2 Mart 1927 yılında Asar-ı Atika Müzesi olarak açılışı yapılan müzenin adı, 1953 yılında eski eserlerin İplikçi Camii’ne nakledilmesi ile Mevlâna Müzesi olarak değiştirilmiştir. Bazı kaynaklarda İplikçi Camii’ne eski eserlerin 1951, bazılarında 1953 yılında aktarıldığı ifade edilmektedir. İplikçi Camii’nin 1960 yılında ibadete açılmasıyla, Mevlâna Dergâhı’nın avlusuna taşınan eski eserler, daha sonra 1962 yılında tamamlanan Arkeoloji Müzesi’ne nakledilmiştir.

İLK ESER KONYA’DA

Bazı kaynaklarda Konya Eski Eserler Müzesi’nin açılış tarihi 1901 veya 1902 olarak da verilmektedir. Ancak, gerek arşiv belgeleri ve gerekse müzeye ait olan kitabenin tarihinden Konya Asar-ı Atika Müzesi’nin 1899 yılında yapıldığı kesin olarak anlaşılmakta; hatta müzenin resmî açılışının da 1899 yılı sonunda yapıldığı görülmektedir. Bu durumda, diğer müzelerin bilinen kuruluş tarihleri de dikkate alındığında İstanbul’daki Müze-i Hümayun’dan sonra Anadolu’da açılan ilk eski eser müzesinin Konya Müzesi olduğu anlaşılmaktadır.