Dijital medyanın yeni yıldızları: Robot muhabirler ve robot spikerler

Bildiğiniz üzere İnternetin doğuşu medya sektöründe yeni bir çağın başlangıcı oldu. Geleneksel kanatta haber üreten medya organları ciddi anlamda kan kaybetmeye başlarken, dijitale ayak uyduranlar yükselişe geçti. Ancak dijital gelir modeli hiç bir zaman geleneksel gelir modeli kadar karlı olamadı.

Medya sektörü,  yapay zeka (AI) kullanım alanının artması ile başka bir çağa giriyor.  AI artık medya kuruluşlarının strateji toplantılarında giderek ağırlık kazanan bir konu. Bugün haber ajansı Associated Press, yayın kuruluşları USA Today ve Washington Post, AI teknolojilerinden faydalanarak daha efektif iş sonuçları alıyorlar. Örneğin, USA Today kısa videolarını oluşturmada AI teknolojisinin nimetlerinden yararlanıyor.

Heligrof, Washington Post’un çalışkan üyesi

ABD’nin köklü gazetelerinden Washington Post, AI teknolojilerine erken adapte olan medya kuruluşlarından biri. Gazetenin kendi geliştirdiği Heliograf ismini alan bir robot muhabiri var. Heliograf, bugünlerde şirket yöneticileri tarafından ‘en çok sevilen personel unvanını’ kazanmış olabilir. Zira gazete Heliograf’i kullanarak geçtiğimiz yıl  850’den fazla makale üretti.

Heliograf, ilk kez geçtiğimiz yıl Brezilya’da düzenlenen 2016 Rio Olimpiyat Oyunları’nda kullanıldı. Öte yandan 2016 ABD Seçimleri’nde gazetecilerin yükünü bir hayli hafifletti diyebiliriz. Seçim Günü, 50 eyaletin tamamında yerel bölgelerde yaşayan okuyucular için 500’den fazla güncel raporlama, analiz ve haber oluşturdu.

2012 Seçimleri’nde ise 2016 yılında üretilen haberin yalnızca yüzde 15’i üretilmişti.

Yüksek Analiz Kapasitesi

Heligrof’un yetenekleri hızlı ve çok haber üretme ile sınırlı değil. Analiz etme kapasitesi de çok oldukça yüksek. Öyle ki, gazetecilerin göremediği trenleri fark edebiliyor. Heliograf, Washington Post’ta seçim sonuçlarının beklenmedik bir yönde hareket etmeye başladığını ilk gören ‘gazeteci.’ Şirkete göre habercilere, okuyucuya ilginç hikayeler bulma konusunda oldukça faydalı olabileceği düşünülüyor. Heligrof sayesinde Washington Post, artık yerelde yaşayan daha fazla okuyucu kitleye ulaşabiliyor. Bu içerikler gazetenin bileğinin yerelde de güçlenmesini sağlıyor.

İyi bir strateji ve teknik yapı ile tasarlanan yapay zekalar kişiselleştirilmiş haberciliğin çok daha ötesine geçebilirler. Güçlü analiz yetenekleri sayesinde okuyucular için akıcı hikayeler oluşturabilecekleri gibi artık yerelde dahi kitlelere haber üretmek yerine okuyucular için bireye özel haberler yaratabilirler. Okur-yayın kuruluşu arasındaki bağı arttırmasına vesile olabilecek bu sistem, okuyucunun da satın alma niyetini arttırabilir.

Öte yandan,  yapay zekaya ağılık veren Facebook gibi güçlü sosyal ağlar ile medya kuruluşları arasında partnerlikler söz konusu olabilir. Facebook’un son dönemde yayıncılar için attığı adımlar ve yapay zekaya yaptığı yatırımlar da bunun habercisi olabilir.

Medya sektörü çalışanları tehdit altında

Medya organları AI kullanımının gazetecileri işlerinden etmeyeceği iddialarında bulunuyorlar. Yapay zeka teknolojisinin gazetecilere iş yüklerinin hafiflemesinde büyük katkılarının sağladığını belirtiliyorlar.

Şu anda tamamen bir gazetecinin görevini üstlenemeyen AI teknolojisi şimdilik gazetecileri koltuklarından etmeyebilir. Ancak gelecekte neler olabileceğini görmek için kahin olmaya gerek yok. Finansal olarak ciddi anlamda kan kaybetmeye devam eden medya kuruluşları, dijital platformlarda üyelik ve tıklama başına reklam kazanımları ile istedikleri gelirleri elde edemiyorlar. ‘Şirket çıkarları’ adına orta vadede mevcut kadrolarının yüzde 10 ile şu anki iş sonuçlarını daha verimli hale getirebilirler.

Yapay zekanın bu etkisi sadece sektörün emekçileri gazetecileri derinden etkilemeyecektir. Bugün medya planlamadan, satın-almaya, SEO çalışmalarından video üretimine kadar yapay zeka alanında çalışmalar hayata geçmeye başladı ya da sürdürülüyor. Bu alanda çalışan kişiler de süreçten olumsuz etkilenirken,  şirketlerin organizasyon yapılarında finanstan, insan kaynaklarına kadar bir çok birimde ciddi  küçülmeler olacaktır

Haber Spikerlerinin işini yapay zeka spikerler alabilir

Geçtiğimiz günlerde karşımıza çıkan bir haber, spikerlik/sunuculuk mesleğinin geleceğine ilişkin önemli tartışmaların arifesinde olduğumuzun göstergesi niteliğindeydi. Haber, Çin’in resmi haber ajansı Şinhua’nın, teknoloji devi Sogou ile birlikte bir “yapay zekâ spikeri” geliştirdiğini belirtiyordu.

Gerçek bir spiker model alınarak geliştirilen “robot”, sistemine yüklenen metni, vurguları, mimikleri aktaramasa da gayet sorunsuz okuyordu. Hatta hemen sonrasında model alınan spiker ile robotun videoları yan yana getirilerek hangisinin gerçek olduğu üzerine internetin olağan tartışmalarından biri bile yaşandı.

İşin magazinel boyutu bir yana, bu yazıda haber spikerliği mesleğinin geleceğinin, mevcut teknoloji ile nasıl değişeceğine ilişkin bazı noktaları ele alırken, robot spiker teknolojisinde kullanılan yazılı metni sesli hâle döndürme programları hakkında bazı bilgiler aktarmaya çalışacağım.

Gazetecilik üzerine yapılan tartışmalarda ekran yüzlerinin işlevi çoğu zaman es geçiliyor. Bazen spiker gazeteci midir tartışması yapılıyor ve bu konuda hâlâ net bir uzlaşıya varılmış değil. Neticede bugün geldiğimiz noktada spikerlik mesleğinin televizyon gazeteciliğinde en azından Türkiye genelinde çok da değerinin olmadığı bir aşamaya gelindiğini söylemek mümkün.

Robot spiker nasıl çalışıyor?

Bir spikerin veya yayıncının yerine robot spikerler geçebilir mi? Bu konuyu ilerleyen dönemde sıkça tartışacağa benziyoruz. Önümüzdeki örneği ele alalım. Şinhua’nın spikeri metni kusursuz bir dil ile okuyor. Yapay zekâya kelimeleri tanımladığınızda ve dili öğrettiğinizde ona aktardığınız bir yazıyı, dilediğiniz hızda seslendirebileceği aşikâr. Aslında bu teknoloji günümüzde gazetecilerin zaman zaman kullandığı bir özelliğe farklı bir açıdan yaklaşım. Bugün mobil cihazlarda, konuşmaları metne döndürmek hayatımıza hızla yerleşen bir özellik. Speechnotes, Voice Notes gibi uygulamalar bir basın toplantısını bile not hâline dönüştürebilecek yeteneğe sahip, buna ek olarak günlük mesajlaşma programlarında kullandığımız klavyeler de dikte özelliği ile neredeyse kusursuza yakın bir hızla konuşmalarınızı metne dökebiliyor. Bu sadece hızlıca, editoryal bir gözden geçirme ile teyit edilebilecek bir yöntem olarak günlük hayatımızda yer alıyor. Ekrandaki spikerin yaptığı ise, günlük pratikte çok kullanmasak da yazılı metni sese dönüştürme özelliği. Bu, aslında Google Translate veya Microsoft Office programlarının bile yaptığı bir özelliğin bir robota aktarılmasından ibaret. Neticede robot haber spikerinin yaptığı bu hizmetlerin günümüz teknolojisi ile bir uygulaması.

Robotlar neleri değiştirecek?

Yazının bu bölümünde çok küçük bir parantez açarak robotların, yapay zekânın ve algoritmanın habercilik içindeki yerine değinmek gerektiğini düşünüyorum. 2006 yılında Reuters’in finans haberleri için algoritmaları kullanacağını açıklaması ile başlayan süreç 2014 yılında Los Angeles Times’ın deprem haberini otomatik olarak yazdırması ile çok ileri bir noktaya geldi. Bugün dünyanın en büyük medya kuruluşları, haberlerini yazarken algoritmalardan, yapay zekâdan fazlasıyla faydalanıyor. Haber doğrulama, istatistik verileri ve benzeri tablolarda büyük bir iş yükünü çözümlüyor. Özellikle bu konunun nasıl bir aşamaya geldiğini anlamak için Bilge Narin’in “Uzman Görüşleri Bağlamında Haber Üretiminde Otomatikleşme: Robot Gazetecilik” makalesinin çok daha geniş açıdan bu konuyu ele aldığını hatırlatmak ve meraklısına da tavsiye etmek isterim.

Tekrar robot haber spikerine dönmek gerekirse bugün sadece yazılı bir metni okuma yetisine sahip olan okuyucunun ilerde neler yapabileceğini hayal etmek zor değil. Örneğin, spikerliğin metni ekrandan okuma kısmını normal bir spikere göre çok daha iyi yapma ihtimali çok yüksek. Bütün gün haber okuduğunuzda, belli bir yoğunluk ve yorgunluktan sonra zaman zaman dil sürçmeleri yaşanması robot spiker ile tamamen ortadan kalkacaktır. Metni okurken spiker hiçbir koşulda takılmayacağı gibi ona yazılım olarak tanımlandığı ölçüde kusursuz bir dil ile bu okumayı gerçekleştirebilir. Algoritmalar sayesinde haber okudukça ve hafızasında tanımlandıkça daha kusursuz haber okuma sistemine evrilecek. Bir son dakika olduğunda, spiker internetten, bilgi birikiminden ve benzeri ögelerden faydalanarak olayların arka planını özetleyebilir ve izleyicilere bir perspektif sunabilir. Ancak yapay zekânın hazırladığı spiker, olayı siz tanımlarsanız ilk çağdan bugüne özetleyerek gerçek bir bilgi kütlesi aktarabilir. Bütün bu açılardan ele alındığında yapay zekânın işleteceği haber spikeri, yeryüzündeki en iyi spikerden daha iyi bir performans ortaya koyabilir. Hele ki bu spikerin 24 saat boyunca hiç yorulmadan ekranda durabileceğini hesaba kattığımızda işler günümüz spikerleri için daha da zorlaşacaktır.

Emeğin robotlaştığı bir süreçten gazeteciliğin etkilenmeden çıkması imkânsız. Robotlar mesleğimizi yaparken şüphesiz bizim için büyük bir artı sağlayacak. Ancak analiz yeteneğinin olmaması robotların varlığını gazeteciler için çok avantajlı bir konuma çeviriyor. Gazetecilik mesleğinin gücünü kaybettiğini düşündüğümüz bu süreçte robotların sürece dahil olmasını dezavantaj değil avantaja çevirmek de bize düşüyor. Elbette sermaye, “O sizin gibi hasta olmuyor, derdi tasası yok!” diyerek yeri geldiğinde karşıda robotu savunacak. Ancak bu noktada işini iyi yapan, gerçeklere daha fazla odaklanan ve kendini geliştiren gazeteci hayata bakışı ile yine değerli olacaktır. Spiker ve sunucunun yapması gereken ise özgünleşmek. Artık kusursuz dil kullanımı, hata yapmadan okumak ve benzeri yetenekler yeterli değil. Haber odasında yer alan her birimin bundan sonraki süreçte nitelikli bir dayanışma atmosferine girmesi mesleklerin geleceği için büyük önem teşkil ediyor.

Yapay zekâ ile haber sunan spiker bugün 1.0 sürümünde ve güncellemeleri vakit kaybetmeden ile alacağı belli. Yukarıda bahsettiğim metni konuşan uygulamalar gazetecilerin kendilerini geliştirmeleri açısından önem arz ediyor. Çünkü bu uygulamalar çalışmalarda büyük kolaylıklar sağlıyor.