• Haberler
  • Eğitim
  • Eğitimde yapay zeka öğretmenin yerini alacak mı? Uzman isimden dikkat çeken değerlendirme

Eğitimde yapay zeka öğretmenin yerini alacak mı? Uzman isimden dikkat çeken değerlendirme

Eğitim Teknolojileri Uzmanı Ebru Karayel Çınar, yapay zekanın eğitime etkilerini değerlendirerek K-12 düzeyinde öğretmenliğin yerini alamayacağını ve yerli modellerin kritik önem taşıdığını belirtti.

Haberin Özeti

  • • Eğitim Teknolojileri Uzmanı Ebru Karayel Çınar, yapay zekanın K-12 düzeyinde öğretmenin yerini alamayacağını net bir şekilde belirtti.
  • • Karayel Çınar, öğretmenliğin bilgi aktarımından öte sosyal etkileşim, motivasyon ve rehberlik gerektirmesi nedeniyle yerini alamayacağını vurguladı.
  • • Yapay zeka bilgiye erişimi kolaylaştırsa da öğrenmeyi beceriye dönüştürmede öğretmene rehberlik rolü düşerken yerli modeller kritik önem taşıyor.

Eğitim Teknolojileri Uzmanı Ebru Karayel Çınar, yapay zekanın eğitime etkilerine ilişkin kapsamlı bir değerlendirme yaptı. Yapay zekanın öğretmenin yerine geçmesinin, en azından K-12 düzeyinde ve mevcut teknolojik aşamada, öngörülmediğini belirten Karayel Çınar, bunun nedenini öğretmenliğin yalnızca bilgi aktarımına indirgenememesine bağladı. 

Karayel Çınar'a göre erken yaş gruplarında öğrenme; sosyal etkileşim, motivasyon ve rehberlik gibi insana özgü unsurlarla iç içe ilerlediği için, asıl mesele bilgiyi beceriye dönüştürmek oluyor.

Yapay zeka, son yıllarda yalnızca teknoloji dünyasının değil eğitim alanının da en çok tartışılan başlıklarından biri haline geldi. Öğrencilerin bilgiye giderek daha hızlı erişebilmesi, öğretmenin sınıftaki rolüne dair yeni tartışmaları da beraberinde getirdi. Ebru Karayel Çınar; yapay zekanın öğretmenin yerini alıp alamayacağı, genç öğretmenlerin bu sürece nasıl hazırlanması gerektiği, akademik çalışmalarda yapay zeka kullanımı ve yerli yapay zeka teknolojilerinin önemi gibi başlıkları değerlendirdi.

Eğitimde yapay zeka öğretmenin yerini alacak mı? Uzman isimden dikkat çeken değerlendirme

“Yapay zekanın öğretmenin yerine geçmesini öngörmüyoruz”

Yapay zekanın bilgiye erişimi kolaylaştırdığına dikkat çeken Karayel Çınar, bilgiye ulaşmak ile o bilgiyi öğrenmenin farklı şeyler olduğunu söyledi. Karayel Çınar'a göre bir verinin gerçek kazanıma dönüşmesi; anlamlandırılmasını, var olan bilgiyle ilişkilendirilmesini ve yeni durumlara aktarılmasını gerektiriyor ki bu üst düzey adımlar ancak öğretmenin rehberliğiyle atılabiliyor.

Öğrenmenin bireysel olduğu kadar toplumsal bir süreç olduğunu vurgulayan Karayel Çınar, "Öğretmenin rolü toplumda genellikle bilgiyi aktarma görevi olarak anlatılır. Ancak insan sosyal bir varlıktır. Kazandığı bilgiyi beceriye dönüştürmek, bunu gerçek hayatta kullanabilmek başka bir konudur. Bunu ancak bir öğretmen desteği ile sağlayabilir" dedi.

Öğretmenin, öğrencinin nerede zorlandığını fark eden ve öğrenileni yaşama bağlayan bir figür olduğunu belirten Karayel Çınar, "Yapay zekanın bu mesleğin yerine geçebilmesi için bu özelliklere sahip olması gerekir. Bu nedenle öğretmenin yerini almasını öngörmüyoruz" değerlendirmesinde bulundu.

Eğitimde yapay zeka öğretmenin yerini alacak mı? Uzman isimden dikkat çeken değerlendirme

Öğretmenin değişen rolü: Bilgiyi aktarandan veriyi yorumlayan rehbere

Eğitimde yapay zeka kullanımının öğretmenin önemini azaltmadığını, aksine bu rolü yeniden tanımladığını belirten Karayel Çınar, öğretmenlerin dijital okuryazarlığın yanı sıra yapay zeka okuryazarlığına da sahip olması gerektiğine dikkat çekti.

Yapay zeka tabanlı sistemlerin öğrencilerin öğrenme alışkanlıklarını, ilgi alanlarını ve motivasyonlarını analiz edebildiğini ifade eden Karayel Çınar, bu teknolojilerin öğretmenlere kişiselleştirilmiş içerik üretme ve ders tasarımını geliştirme konusunda destek sunduğunu belirtti.

Karayel Çınar'a göre öğretmen, yapay zekanın sunduğu veriyi doğru okuyabildiğinde öğrencinin ihtiyacına daha uygun bir öğrenme ortamı oluşturabiliyor. Böylece öğretmen; veriyi yorumlayan, öğrenciyi yönlendiren ve öğrenme sürecine rehberlik eden bir konuma geçiyor.

Eğitimde yapay zeka öğretmenin yerini alacak mı? Uzman isimden dikkat çeken değerlendirme

Genç öğretmenlere yapay zeka çağrısı: “Denemekten çekinmeyin”

Karayel Çınar, özellikle genç öğretmenlerin yapay zekayı öğrenmeyi destekleyen bir araç olarak kullanmasının önemli olduğunu söyledi. Dijital ve yapay zeka okuryazarlığının artık mesleki bir yetkinlik haline geldiğini belirten Karayel Çınar, bu yetkinliğin yaşla değil, mesleki merak ve sürekli öğrenme tutumuyla geliştiğini vurguladı.

Bu iş biraz da mesleğini sevmek, meraklı olmak ve güncel kalmakla ilgili" diyen Karayel Çınar, teknolojiyle iç içe büyüyen genç öğretmenlerin bu araçları benimsemekte daha istekli olduğunu gözlemlediğini söyledi.

Karayel Çınar, genç öğretmenlere şu çağrıda bulundu:

Yapay zekayı doğru kullanmak ve doğru yere konumlandırmak çok kıymetli. Amacımız, öğretmenlerin mesleğini yaparken bu araçlardan destek almasıdır; doğru amaçla kullanıldığında işlerini gerçekten kolaylaştırıyor. Çünkü soru hazırlama, içerik uyarlama gibi zaman alan işleri hızlandırarak öğretmene öğrencisiyle ilgilenmek için daha çok zaman bırakıyor. Bu nedenle kullanmaktan ve denemekten çekinmesinler. Bu programları keşfetmeleri, hatta deneyimli öğretmenlere rol model olmaları çok değerli.

Eğitimde yapay zeka öğretmenin yerini alacak mı? Uzman isimden dikkat çeken değerlendirme

Akademik çalışmalarda yapay zeka uyarısı

Yapay zekanın tez, makale ve akademik çalışmalardaki kullanımına da değinen Karayel Çınar, sorunun teknolojinin kendisinde değil, kullanım biçiminde olduğunu vurguladı. Karayel Çınar'a göre lisansüstü eğitimin asıl amacı ortaya bir metin koymak değil, araştırmacının kendi alanında özgün düşünme, sorgulama ve bilgi üretme yetkinliğini kazanmasıdır; bu nedenle yüksek lisans ve doktora, sonucu kadar süreciyle de değer taşıyan eğitim aşamalarıdır.

Bu çerçevede yapay zekanın literatür taraması, kaynaklara erişim, metin düzenleme veya fikir geliştirme gibi destekleyici aşamalarda araştırmacının yükünü hafiflettiğini belirten Karayel Çınar, bunun meşru bir kullanım olduğunu söyledi. Ancak çalışmanın bütününün araca yazdırılmasının yalnızca biçimsel bir intihal değil, araştırmacının geliştirmesi beklenen yetkinliğin de devredilmesi anlamına geldiğini; dolayısıyla hem etik hem de akademik açıdan sakıncalı olduğunu ifade etti.

"Bir teknoloji bu kadar hızlı ilerlerken suistimali de mutlaka olacaktır" diyen Karayel Çınar, sözlerini şöyle sürdürdü: “Yüksek lisans ve doktora gibi alanlar kişinin kendi uzmanlığını geliştirebileceği alanlardır. Bu teknolojiyi fayda için kullanmak yerine tamamen buradan almak intihale sebebiyet verebilir. Tamamını yazdırmak tespit edilebilir ve kişiler kendi akademik kariyerlerine zarar verebilir. Akademisyenler de bunun farkında. Bunu doğrudan aktarmak disiplin suçuna da yol açabilir. Nitekim YÖK de 2024-2025 akademik yılından itibaren tez ve projelerde yapay zeka kullanım beyanını zorunlu kıldı.”

Eğitimde yapay zeka öğretmenin yerini alacak mı? Uzman isimden dikkat çeken değerlendirme

“Yerli yapay zeka çok daha kıymetli olacaktır”

Yapay zeka teknolojilerinde yerli modellerin önemine değinen Karayel Çınar, bir modelin niteliğini en çok eğitildiği verinin belirlediğine dikkat çekti. Modellerin bu verideki dengesizlikleri ve örtük varsayımları da öğrendiğini belirten Karayel Çınar, tarafsız bir verinin bulunmadığını söyledi: “Her veri aslında yanlı bir veri olabilir. Araştırılan konu, yapay zeka araçlarının çıktığı ülkenin kaynaklarında ya da eğitilen veride nasıl geçtiyse o şekilde aktarım yapılabiliyor. Yanlı görüş olabiliyor ve biz de o veriye maruz kalabiliyoruz.”

Yaygın modellerin verisi ağırlıklı İngilizce ve Batı kaynaklı olduğu için Türkçeyi ve yerel bağlamı zayıf temsil ettiğini belirten Karayel Çınar, çözümün teknolojiyi reddetmek değil üretici olmaktan geçtiğini vurguladı. Yerli modelin avantajını yalnızca tarafsızlıkla değil, verinin yurt içinde kalması ve kurumların modeli kendi altyapısında güvenle çalıştırabilmesiyle açıklayan Karayel Çınar, sözlerini şöyle tamamladı:
“Kendi verimizle eğitilmiş, dilimize hâkim yerli bir dil modeline sahip olmak çok daha kıymetli olacaktır. Bu konuda bakanlıklarımızın, enstitülerimizin ve üniversitelerimizin mevcut çalışmaları var; daha da gelişmesi için gerekli adımları atmaktadırlar.”

Eğitimde yapay zeka öğretmenin yerini alacak mı? Uzman isimden dikkat çeken değerlendirme

Eğitimde yapay zeka ajanları dönemi

Karayel Çınar, eğitimde yapay zekanın artık yalnızca soru-cevap veren sohbet sistemleri üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini, yeni dönemde yapay zeka ajanlarının öne çıktığını belirtti. Ajanları sıradan sohbet botlarından ayıran şeyin, tek bir soruya yanıt vermekle kalmayıp belirli bir hedef doğrultusunda çok adımlı plan kurabilmeleri, bu adımları kendi başlarına yürütebilmeleri ve sonuca göre yöntemlerini güncelleyebilmeleri olduğunu ifade eden Karayel Çınar, bu yetkinliğin eğitimde yeni bir dönem başlatabileceğini söyledi.
Karayel Çınar'a göre bu sistemler, öğrencinin yalnızca sorduğu soruyu yanıtlamak yerine; mevcut seviyesini, eksiklerini ve hedeflerini sürekli izleyerek ona özel bir öğrenme yolu kurgulayabilir, ilerledikçe bu yolu yeniden düzenleyebilir. Ancak bu denli özerk ve veriye dayalı bir yapının, beraberinde etik sınırların ve sorumluluk çerçevesinin net biçimde tanımlanmasını zorunlu kıldığını vurguladı.

Eğitimde yapay zeka kullanımının en kritik başlıklarından birinin kişisel verilerin korunması olduğunu vurgulayan Karayel Çınar, ücretsiz sunulan araçlarda öğrenci verisinin çoğu zaman yurt dışındaki sunuculara gidebildiğini, kimi durumda modelin eğitiminde dahi kullanılabildiğini, bu nedenle verinin nereye gittiğinin ve nasıl işlendiğinin bilinmesi gerektiğini söyledi. Karayel Çınar'a göre söz konusu olan reşit olmayan öğrenciler olduğunda bu sorumluluk daha da ağırlaşıyor.

Yapay zekanın eğitimde sorumlu ve şeffaf biçimde kullanılması gerektiğini belirten Karayel Çınar, yalnızca gerekli verinin toplanması ve açık rıza ilkesinin gözetilmesinin altını çizerek şunları söyledi: "Bir şeyi size ücretsiz veriyorlarsa ürün sizsinizdir. Öğrencilerin ya da bireylerin verilerini paylaşırken bunun nereye gittiğini bilmek zorundayız. Eğitimde etik ve sorumlu kullanım kültürünü biz oluşturacağız.

Eğitimde yapay zeka öğretmenin yerini alacak mı? Uzman isimden dikkat çeken değerlendirme

“Yapay zeka çağının kültürünü biz oluşturacağız”

Eğitimde dijital dönüşümün yalnızca araç değiştirmek değil, bir alışkanlık ve zihniyet değişimi olduğunu ifade eden Karayel Çınar, bu yönüyle dönüşümün teknolojik olduğu kadar kültürel bir mesele olduğunu söyledi. Karayel Çınar'a göre yapay zeka, kendi başına ne tehdit ne de çözüm; onu anlamlı kılan, hangi amaçla ve nasıl bir sorumlulukla kullanıldığı. Doğru konumlandırıldığında ise öğretmenin yerini alan değil, onun zamanını ve dikkatini öğrenciye ayırmasını sağlayan güçlü bir destek aracına dönüşüyor.

Bu dönüşümün yalnızca öğretmenlerin sırtına yüklenemeyeceğini belirten Karayel Çınar, öğretmenlerin, öğrencilerin ve eğitim yöneticilerinin yapay zeka okuryazarlığını birlikte geliştirmesi gerektiğini vurguladı. Karayel Çınar'a göre teknolojiyi üreten değil de kullanan tarafın da sorumluluğu, bu araçları bilinçli, eleştirel ve etik bir çerçevede kullanabilmek.
Tüm bu sürecin merkezinde yine insanın bulunması gerektiğini vurgulayan Karayel Çınar, yapay zeka çağında eğitimin yönünü belirleyecek olanın teknolojinin hızı değil, toplumun bu teknolojiyle kuracağı etik, şeffaf ve insan odaklı ilişki olduğunun altını çizdi.
 

Bakmadan Geçme