Gölgesiyle asırlara tanıklık ediyor

Zaman kavramı insan için her yüzyılda değerli olmuştur .Güneş saatleri ise teknolojinin bu seviyeye gelmediği, akıllı telefonlardan dünyayı yönlendirmediğimiz dönemlerde insanların zamanı belirleme ihtiyacına cevap vermiştir.Konya Hacı Hasan (Kadı Mürsel) Mescidi’nde ki Güneş saati de 600 yılı aşkın bir süredir gölgesi ile zamana tanıklık ediyor.

Vakitleri tespit edebilmek için kullanılan en basit yol, yere dikilen bir sopa veya çubuğun gölgesini takip etmektir. İşte yukarıda meydana gelen çubuk ve gölgesi, basit manada yatay bir güneş saatidir. Bu cismin gölgesinin mevsimlere göre tespiti ve vakitlerin buna göre işaretlenmesiyle gelişmiş güneş saatleri elde edilir.

İslam’da zamanın belirlenmesinde güneş saatlerinden yaygın olarak yararlanıldığı bilinmekle birlikte, bugün özgün güneş saat örneklerine, cami duvarlarına işlenmiş bulunan saatler dışında, çok ender rastlanmaktadır . Mekanik saatlerin 17.yüzyıldan itibaren yaygınlaşması ile birlikte önemlerini yitiren güneş saatleri dış etkenlerin etkisiyle hızla aşınarak yok olmuşlardır.Mekanik saadetin henüz keşfedilmediği ya da yaygınlık kazanmadığı devirlerde insanlar vakti tayin için kum, su ve güneş saatlerinden istifade ediyordu. 

ANADOLU’DA YAYGINDI
Güneş saatleri, özel olarak hazırlanmış bir milin gölgesinin, Güneş’in görünen hareketine uygun olarak hazırlanmış mermer, taş veya madeni bir kadran yani zeminin üzerindeki hareketine göre vaktin tayinine yarayan cihazlardır.İnsanlar yıllarını haftalarını mevsimlerini günlerini merak ede gelmişlerdir asırlar öncesinden, ta milattan 2000-3000 yıllar öncesinden bu yana ki o zamanın süper devleti olan mısır eski mısır bunun öncülüğünü yapmıştır denebilir. Ve güneş saatleri de bu ara meydana gelmiştir. Tabi mekanik saatlerin bulunmadığı ve henüz keşfedilmediği ve yaygınlaşmadığı zamanlarda birtakım saatlere birtakım zaman ölçücü araçlara ihtiyaç duyulmuştur. Bunlardan kum saatleri, su saatleri, usturlablar ve güneş saatleri devreye girmiştir. Tabi güneş saatleri için güneşe ihtiyaç olduğu için umumiyetle Akdeniz bölgesinde Mezapotamya’da Anadolu’da o bölgelerde güneş saatleri yaygınlaşmış ve o bölgelerde yayılmış ve genişlemiştir.

İSLAM İLE BİRLİKTE ÖN PLANA ÇIKTI 
Tarih boyunca zamanın belirlenmesi ve takvim hazırlanması konusunda bütün medeniyetlerde bilhassa hükümdarın maiyetinde belirli sayılarda müneccim ve onların yardımcıları bulunurdu, bu eski Çin’de, Mezopotamya’da, Mısır’da ve Yunan’da dahi böyleydi. Tabiî ki İslam la birlikte bu zaman belirlenmesi daha ön plana çıktı zira özellikle namaz vakitlerinin tespiti ve belirlenmesi ve ramazan ayları bayramların belirlenmesi için hem saatlere hem de takvime ihtiyaç duyulmuştur.

YAYA BİÇİMLİ ÇİZGİ İKİNDİYİ GÖSTERİYOR
Yatay tipteki güneş saatlerinin ancak bir kısmında bulunun ve yine milin kuzeyinde doğu batı istikametinde uzanan üçü dışbükey biri düz ve üçü içbükey çizgilerse mevsimleri işaret etmektedir.Mile en uzak olan dışbükey çizgi güneşin yatık geldiği 21 Aralık, en içteki içbükey çizgi ise güneşin en dik geldiği 21 Haziran günlerini işaret etmektedir. Bu çizgileri çapraz olarak kesen küçük yay biçimli bir çizgi ise ikindi vaktini göstermektedir. Bu dik çizginin sağ tarafında, yani doğusunda kalanla yönelik çapraz uzun çizgiler saatleri kısa çizgiler ise 30’ar, 20’şer veya 15’er dakikalık zaman dilimlerini işaret etmektedir.

 OSMANLI’NIN İLK GÜNEŞ SAATİ KONYA’DA 
Osmanlı devletinin güneş saatlerinin geriye doğru gittiğimiz zaman ilk saatin Konya’da Hacı Hasan Camii’nde bir yatay güneş saati var orda kıble tarafında o 1409 tarihi taşıyor. Meram ilçesi,Şükran Mahallesi Kayalıpark civarındaki camide bulunan saat,  Karamanoğullarıyla Osmanlı Devletinin çatışmalarının doğduğu 1380 yılı 1400 yılları gibi o yıllarda birkaç defa Konya Karamanoğulları ve Osmanlıya gelir geçtiği dönemde yaptırılmıştır. O dönemde kime ait olduğu pek bilinmese de ama Karamanoğulları kayıtlarında bu güneş saatine rastlanmaz dolayısıyla biz bunu Osmanlı güneş saatlerinin başlangıcı olarak kabul ediyoruz 1409 senesini. Güneş saati bulunduğunuz yerin saatini veren saattir. Yani onu sadece orda kullanabilirsiniz. Güneş doğduğu zaman işte 0’dır öğlen olduğu zaman 6’dır battığı zamanda 12’dir. Fakat siz seyahat ediyorsanız ve hareket ediyorsanız, belirli yerlerden geçiyorsanız bunu kullanmanız mümkün değildir. Osmanlı son yüz yıllarında bu saat kavramı bizim alaturka saat dediğimiz saate doğru yönlendirilmiştir.

“BU SAAT HİÇ ŞAŞMAZ”
Cami cemaatinden olan 62 yaşındaki Halit Yılmaz’da güneş saatini hala kullanıyor, saati öğrenmek için koluna değil caminin güney duvarına bakıyor.Neden güneş saatini tercih ettiğin ise şu cümlelerle açıklıyor “ Mekanik saatlere belli olmuyor.Bir gün saate baktım saat durmuş daha vakit var diye namazı kaçırdım, ama güneş saati her daim bizim hizmetimizde.Asırlardır bizlere saati gösteriyor.Atalarımızın yaptığı bu eseri kullanmamak olur mu bizim için.İslamiyet’e verilen önemin o dönemde ki göstergesidir bu saat aynı zamanda”.

Merve Ateş / Yeni Haber