Konya'nın 'dokuma' mirası! Şehrin ilk fabrikası

Konya, Selçuklular ve Osmanlı döneminden bu yana önemli bir dokuma merkezi oldu. Cumhuriyet döneminde de bu özelliğini korudu. Marco Polo, seyahatnamesinde Konya’da halı dokunduğuna işaret etti.

1927 tarihli Teşvik-i Sanayi Kanunu’nun ardından Konya’da dokuma sanayine yönelik üç tesis kuruldu. Bunlardan biri, 1933’te 150 işçinin çalıştığı ve 75 tezgahlı Mehmet Haşhaş Atölyesi oldu.

1951’DE KONYA’DA İLK HALI FİRMASINI KURDU

1940’larda atölyedeki tezgah sayısı 25’e, çalışan sayısı ise 40’a düştü. Bir diğer tesis, 1933’te 24 işçi ve 18 tezgahla çalışan Doğanbey Yerli Dokuma Atölyesi oldu. Tesis, 1936’da Doğanbey Bucağı’ndan Konya’ya taşındı. 1933’te yaklaşık 40 işçi ve 24 tezgahla çalışan Silleli Süleyman Sırrı ve Şeriki Atölyesi de dönemin önemli işletmeleri arasında yer aldı. Tesis, mali sıkıntılar nedeniyle 1934’te trikotaja geçti. Atölye, 1935 itibarıyla 33 işçi çalıştırdı. Tesis, 1940’ta çorap el makinesi sayısını 64’e, çalışan sayısını 140’a çıkardı.

Konya’nın 1973 il yıllığında halıcılığa değinilirken Konyalı iş insanı Kemal Seli’nin halıcılığı ihya etmek ve yaymak amacıyla bir halı fabrikası kurduğu, yörede yaklaşık 400 halı tezgâhını işler hale getirdiği vurgulandı. Kemal Seli, Konya Sille eşrafından Silleli Hakkı Efendi’nin oğlu olarak tanındı. Amerika’da tahsil gördü. 1951’de Konya’da büyük çapta fabrika düzeninde çalışan ilk halı firmasını kurdu ve el halısı imalatına başladı.

SİLLE YOLU ÜZERİNDE YER ALDI

Halı imalatına ilk olarak Sille’de iplik fabrikası ve boyahane kurarak adım attı. Ladik’te kurduğu atölyede el halısı üretimine başladı. Dokuttuğu halıların ipliklerini kendi tesisinde yapağıdan boyalı ipliğe kadar uzanan entegre bir üretim süreciyle temin etti. Bu tesis, Konya merkez Sille yolu üzerinde yer aldı. 1977–1978 yıllarında Ladik’te dokumacılıkla uğraşan kişiler, bu tesiste iplik boyattı.

Ladik dışında Isparta ve köylerinde, ayrıca Ünye’de de halı tezgahları kuruldu. Edinilen bilgilere göre Türkiye’deki Hilton Oteli’nin düz halıları burada dokutuldu. Bu halılar desensiz, 26x33 ölçülerinde Isparta kalitesinde üretildi. Çözgü ve atkısı pamuk, ilme ipliği ise yün malzemeden yapıldı. Halılar Lâdik’te dokundu. Kemal Seli, 1957’de Hilton Oteli’nin el dokuması düz halılarını metrekaresi 110 liradan dokuttu.

1960’larda yaşadığı ekonomik güçlükler ve meydana gelen bir yangın nedeniyle Ladik’teki atölyesini Kaplanlar Halıcılık’a devretti. Kemal Seli ayrıca İzmir, İstanbul ve Ankara’da şube ve satış mağazaları açtı.