Konya'ya elektrik böyle doğdu! Şehri aydınlatan ilk santral

Konya’da elektrik üretimi amacıyla kurulan ilk şirket, 1908 yılında faaliyete geçti, imtiyaz hakkına 99 yıl boyunca sahip oldu. Şirketin ilk fabrikası, Alaaddin Tepesi’nin eteklerinde, Orduevi Bahçesi ile Şehitler Anıtı arasında yer aldı.

ŞEHRE ÖNEMLİ KATKI SAĞLADI

Başlangıçta 220 voltluk elektrik üretebilen bu tesis, Milli Mücadele yıllarında 110 volta düştü. Elektrik Şirketi, Konya’nın elektrifikasyon sürecine önemli katkılar sağladı ve uzun yıllar boyunca bölgedeki elektrik ihtiyacını karşıladı.

Daha sonraki bir dönemde, 1913 yılı itibariyle Konya Sanayi Mektebi, elektrik üretimine yönelik faaliyetlere başladı. Okulun bahçesinde bulunan 110 voltluk küçük bir motor ve dinamo, Sanayi Mektebi’nin enerji ihtiyaçlarını karşılamakla kalmamış, aynı zamanda okulun eski teşhir salonu olarak kullanılan sinema salonunda film gösterimlerini gerçekleştirmek için de kullanıldı.

TOPLAM ABONE SAYISI 370’Dİ

Konya Elektrik Türk A.Ş.’nin bahsedilen elektrik santrallerinin işletme hakkı daha sonra belediye tarafından satın alındı. Şirketin sermayesi, belediyenin de hissedarı olduğu bir kuruluş, 11 Eylül 1929’da 600 bin lira iken 1933 yılında belediye tarafından 150 bin lira daha sermaye katkısında bulunuldu. Ayrıca, sokak aydınlatması için Almanya’dan getirilen elektrik malzemeleri için de 20 bin lira harcandı. Yaz aylarında kuraklık ve kış aylarında don olayları nedeniyle zaman zaman şehre kesintili elektrik verilebildi. Konya’ya 15 kilometre mesafedeki Dere’de kurulan santralde başlangıçta 220 beygir gücünde bir dizel motor kullanıldı.

Bu dönemde toplam abone sayısı 370 idi ve günlük 5 ila 6 abone başvurusu alındı. Santral öncelikle un fabrikaları ve diğer sanayi tesislerine elektrik sağlıyordu. Ancak abone sayısı arttıkça mevcut motor yetersiz kaldığından 440 beygir gücünde bir dizel motor daha eklendi. Elektrik, 15 bin volt hattıyla şehre veriliyor ve çeşitli noktalarda 380 ve 220 volta düşürülerek şehre dağıtılıyordu.

MERAM’A İLK ELEKTRİK 1935’TE SAĞLANDI

440 beygirlik motorun devreye girmesiyle şehre, su bulunsa da bulunmasa da düzenli bir şekilde elektrik verilmeye başlandı. Hatta 1935 yılında Meram bölgesinde deneme amaçlı olarak ilk kez elektrik sağlandı. 1938 yılında Konya’da toplam abone sayısı 3 bin 320 idi ve bu abonelerin tamamı elektriği sadece aydınlatma amacıyla kullanıyordu.

Bu dönemde Konya’da yaklaşık 10 bin hane olduğu tahmin ediliyorsa elektrik kullanımının hanelerin sadece üçte biriyle sınırlı kaldı. Bu durumda çoğu hane, eski yöntemler olan fener, petrol lambası, idare veya mum gibi geleneksel aydınlatma araçlarını kullandı.