Meclis, mevsimlik tarım işçilerinin sorunlarını araştırmıştı

 TBMM Tarım İşçilerinin Sorunlarını Araştırma Komisyonu, 3 ay önce tamamladığı raporunda, göç dönemlerinde tren seferleri artırılması, işçilerin daha ucuz ve güvenli olan tren yolculuklarına yönlendirilmeleri ile uzun mesafelerde araç kasalarında yolcu taşınmasının yasaklanmasını önermişti.

2014 yılının sonunda Isparta'da meydana gelen kazada 17 tarım işçisinin yaşamını yitirmesinin ardından TBMM'de Mevsimlik Tarım İşçilerinin sorunlarını araştırmak üzere bir komisyon kurulmuştu. Kurulan komisyon nisan ayının başında raporunu tamamlamış ve bazı önerilerde bulunulmuştu.

Manisa'nın Gölmarmara ilçesinde kasasında tarım işçisi taşıyan kamyonetin süt tankeri ile çarpışması sonucu 15 kişinin yaşamını yitirdiği kaza, söz konusu raporu tekrar gündeme getirdi. 

Komisyon raporunda, sorun alanları ve çözüm önerileri başlıklarıyla şöyle sıralanmıştı:

-Yönetsel/Mevzuat Sorunlarına Çözüm Önerileri

-Konuyla ilgili 2010/6 sayılı Başbakanlık Genelgesi’ndeki hususları göz önünde bulunduran yasal bir düzenleme yapılmalı ve dayanağını bu yasal düzenlemeden alan bir Bakanlar Kurulu Yönetmeliği çıkarılmalıdır.

-İşverenler ile mevsimlik tarım işçileri arasında iş aracılığı hizmeti verecek ve tarım işçilerinin iş ve sosyal güvenlik hukuku kapsamına alınmasını sağlayacak kurumsal bir yapı oluşturulmalıdır.

-İşverenlerin istihdam edecekleri mevsimlik tarım işçilerini, oluşturulacak kurumsal yapı üzerinden temin etmesi sağlanmalı, bu işçilerin Sigorta Primine Esas Kazanç (SPEK) asgari tutarı üzerinden sigorta primlerine ilişkin kısımların üreticilere verilen ürün desteğinin arttırılması suretiyle devlet prim desteği kapsamına alınmalıdır.

-Mevsimlik tarım işçilerine yönelik barınma, eğitim ve sağlık hizmetlerinin gerekli sıhhi tesisatla donatılmış düzenli ve denetlenebilir bir ortamda topluca sağlanabilmesi toplulaştırılmış yaşam alanları oluşturulmalıdır.

-ILO'nun 184 Sayılı "Tarımda İş Sağlığı ve Güvenliği Sözleşmesi" onaylanmalıdır.

-Mülki idare amirlerinin atama öncesi hizmetiçi eğitim programlarına "Mevsimlik Tarım İşçileri ve Ailelerine Yönelik Hizmet Sunumu" adıyla bir konunun eklenmesi sağlanmalıdır. 

-Mülki idare amirlerinin denetimleri kapsamına izleme kurullarının ve mevsimlik tarım işçilerine sunulan hizmetlerin yer alması sağlanmalıdır.

-Mevsimlik gezici tarım işçilerine ödenecek ücretin asgari ücret ve piyasa koşulları dikkate alınarak belirlenmesi yetkisi düzenlenecek mevzuat ile İl İzleme Kurullarına verilmelidir.

-Yasal düzenlemeler uygulamaya girene kadar mevcut 2010/6 sayılı Başbakanlık Genelgesinin, yenilenmesi, uygulanması ve denetiminin sağlanması gereklidir. 

-Mevsimlik tarım işçileriyle ilgili bir veri tabanı oluşturulmalı ve ilgili kurumların erişimi sağlanmalıdır.

-Ulaşım Sorunlarına Çözüm Önerileri

-Göç dönemlerinde şehirlerarası ulaşımlarında tren seferleri veya vagon sayısı artırılmalı ve tren ücretlerinde indirim yapılması suretiyle; işçilerin daha ucuz ve güvenli olan tren yolculuklarına yönlendirilmeleri teşvik edilmelidir.

-Mevsimlik tarım işçilerinin göç güzergahlarına ilişkin harita oluşturularak tarım işçilerinin ulaşım güvenliğine yönelik trafik denetimleri yapılmalıdır.

-Aşırı yolcu taşımaya bağlı kaza ve yaralanmaları önlemek için yoksul ailelerin ulaşım giderleri imkanlar ölçüsünde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın ilgili sosyal yardım fonlarından karşılanması sağlanmalıdır.

-Karayolları Trafik Yönetmeliği, uzun mesafelerde araç kasalarında yolcu taşınmasını yasaklayacak şekilde değiştirilmelidir.

-Lastik tekerlekli tarım traktörleri ile insan taşınması yalnızca kısa mesafede yapılabilmeli.

-Mevsimlik gezici tarım işçilerinin ulaşımını sağlayan araçlar için alınmak zorunda olunan D3/D4 belgesi yerine daha düşük bir bedelle özel bir belge verilmesi sağlanmalıdır.

-Başbakanlık genelgesinin, mevsimlik tarım işçilerinin ulaşım sırasında kamuya ait alan ve tesislerden yararlanma imkanı sağlanmasını öngören 3. maddesi hayata geçirilmelidir.

-Barınma Sorunlarına Yönelik Çözüm Önerileri

-Mevsimlik tarım işçilerinin konaklama alanlarının tahsisinde uygun büyüklükteki Hazine arazilerinin tercih edilmesi, bunların bulunmadığı yerlerde özel kiralama yoluyla yer teminin sağlanması, Ordu ilinde yapılan barınma alanı örnek alınarak oluşturulacak barınma alanlarında hizmetlerin sürekliliği sağlanmalıdır.

-Tuvalet/banyo, çamaşır yıkama, sosyal yaşam alanı ile eğitim ve sağlık ihtiyaçlarını karşılamaya dönük prefabrik yapıların yer aldığı toplulaştırılmış geçici yaşam alanları mülki idare amirinin uhdesinde oluşturulmalı ve idame edilmesi sağlanmalıdır.

-Atıklar yerel yönetimlerce düzenli olarak toplatılmalıdır.

-Geçici yapılar mülki idare amirinin gözetiminde muhafaza edilmeli ve sezon başında yeniden kurulumu sağlanmalıdır.

-Yerleşim yerleri ve kolaylık tesisleri gibi hizmetler, imkanlar ölçüsünde işçilerin talepleri ve barınma kültürleri dikkate alınarak sunulmalıdır.

-Sağlık Sorunlarına Yönelik Çözüm Önerileri

-Tarım alanlarında sağlık hizmetine erişimi sağlamak için Toplum Sağlığı Merkezlerinin sağlık personeli ve mobil sağlık aracı ihtiyacı giderilmelidir.

-Mevsimlik gezici tarım işçileri ve ailelerinin bulaşıcı ve salgın hastalıklara karşı sağlık taramaları, bebek ve gebelik takipleri düzenli periyodlarla yapılmalı, bu hizmetler için gezici sağlık ekipleri oluşturulmalı, bu ekiplerde çalışacak personelin eğitimi yapılmalıdır.

-İkamet ettikleri yerleşim birimlerinde aile hekimi ve aile sağlığı elemanı eksikliği giderilmelidir.

-Aile hekimlerinin mevsimlik tarım işçilerine hizmet sunmasını kolaylaştırmak için mevsimlik tarım işçilerinin takip edilememesinin performans cezasından müstesna tutulması ve sunulan sağlık hizmetlerinin bilgi sistemine girilmesinin zorunlu hale getirilmesi sağlanmalıdır.

-Tarla başı konaklamada, sağlık hizmetine erişimi sağlamak için, çiftçi tarafından tarlasında çalışan işçilerin ve ailelerinin bilgileri tarım alanının bağlı olduğu Toplum Sağlığı Merkezi’ne bildirilmesi sağlanmalıdır.

-Yeterli ve dengeli beslenmenin sağlanması için, yoksul aileler belirlenerek, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları’ndan gıda yardımı yapılmalı ve ailelere beslenme eğitimi verilmelidir.

-Mevsimlik gezici tarım işçilerinin su ihtiyacı için kullandıkları kuyu suları, tankerlerle taşınan sular ile dere ya da kanallardan sağlanan suların düzenli olarak dezenfeksiyonu sağlanmalı, işçilerin klor ihtiyaçları giderilmelidir.

-Tetanos aşıları tüm mevsimlik gezici tarım işçilerine ücretsiz olarak yapılmalıdır.

-El yıkamanın önemi düşünülerek, tarım alanlarında erişilebilir uzaklıkta musluklu bidon ve sabun olması sağlanmalıdır.

-İş Sağlığı ve Güvenliği Sorunlarına Yönelik Çözüm Önerileri

-Bütün çalışanlara yapılacak işin tehlikelerini ve korunma yöntemlerini de içerecek şekilde iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmelidir.

-Yapılacak faaliyete yönelik risk değerlendirmesi yapılmalıdır, eğitim kampanyaları yürütmelidir. 

-Halihazırda kullanılan traktörlerden eski ve güvenlik donanımlarından yoksun traktörlerin hurda indirimi gibi teşviklerle yenilenmesi sağlanmalıdır. Çiftçilerin yeni ve daha güvenlikli tarım aletlerine geçişleri teşvik edilmelidir.

-Tarım kimyasallarının gereksiz kullanımını önlemek için reçete ile satılması hususu Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından daha sıkı ve etkin bir denetim altına alınmalıdır.

-Tarım kimyasalları üreticileri ve distribütörleri piyasaya sundukları ürünlerin ambalaj atıklarını toplayarak imha edilmesini sağlamalıdır.

-Meslek hastalığı tespitine ilişkin yeni düzenlemeler yapılarak bütün sağlık basamaklarından sağlık kurullarına meslek hastalığı tespiti yapan sağlık kuruluşlarının sayısı arttırılmalıdır.

-İş sağlığı ve güvenliği mevzuatının tarım sektöründe etkin bir şekilde uygulanabilmesi için, iş müfettişlerine gerekli eğitimler verilmeli, tarım işyerleri kayda alınarak işverenlik çerçevesi oluşturulmalı ve iş müfettişlerinin tarım alanlarına kolayca ulaşabilmeleri sağlanmalıdır.

-Eğitim Sorunlarına Yönelik Çözüm Önerileri

-Ailesinin tarım işçisi olarak çalışması nedeniyle eğitimi aksayan öğrenciler için ikamet ettikleri illerde özel müfredat hazırlanarak hızlandırılmış eğitimleri gerçekleştirilmelidir.

-Toplulaştırılmış yaşam alanlarında okullar oluşturulmalı ve çocukların devam etmeleri sağlanmalı, öğrenci sayısının yetersiz olması halinde ise en yakın okula bağlı, bu çocuklara yönelik Ocak-Haziran dönemi için sınıflar açılmalıdır.

-Mevsimlik tarım işçilerinin çalışmak üzere gittiği yerlerdeki okullar gerektiği takdirde taşıma merkezi olarak eğitim veren kurumlar içerisine dahil edilmeli ve öğrencilere ücretsiz taşıma ve yemek hizmeti sunulmalıdır.

-Öğrencilerin okul nakilleri konusunda kolaylık sağlanmalıdır.

-Ebeveynlerin, çocukların eğitime devam etmesi konusunda ikna edilebilmeleri için şartlı nakit transferi gibi özendirici tedbirler etkin şekilde uygulanmalı ve bu teşvikler hakkında bilgilendirilmeleri sağlanmalıdır.

-Mevsimlik gezici tarım işçilerinin ikamet ettiği illerde Yatılı İlköğretim Bölge Okulları açılmalı, çocuklar bu okullara yönlendirilerek aileleri ile beraber göç etmeleri ve buralarda çalışmaları (çocuk işçiliği) önlenmelidir.

-Çocuğunu okula göndermeyen aileye verilen kanuni ceza ve şartlı eğitim transferi tutarı, çalışması halinde öğrencinin aileye günlük getirisi nazara alınarak tayin edilmelidir.

-Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüklerince okul çağına gelmemiş çocuklar için toplu yerleşim yerlerinde kreş ve bakımevi hizmetleri sunulmalıdır.

-Öğrencilerin kayıtları sürekli ikamet ettikleri yerlerde bulunduğundan merkezi sınavlara ailelerinin tarım işçiliği yaptıkları yerlerde girmeleri için gerekli kolaylıklar sağlanmalıdır.

-İŞKUR tarafından düzenlenen meslek edindirme kurslarından tarım işçilerinin öncelikli olarak faydalandırılması sağlanmalı ve mevsimlik tarım işçilerinin tarımsal üretim açısından mesleki yeterliliklerini artırmak amacıyla tarımla ilgili meslek kursları sunulmalıdır.

-Mevsimlik tarım işçilerinin, ikamet ettikleri illerde kaldıkları dönemde Milli Eğitim Bakanlığının yaygın eğitim kurumlarınca sunulan başta okuryazarlık olmak üzere, yetişkin eğitim programlarından öncelikli olarak yararlanması sağlanmalıdır. 

-Eğitimine devam edememiş ve mecburi öğrenim çağı dışına çıkmış tarım işçileri Halk Eğitimi Merkezleri ve Mesleki Eğitim Merkezleri eliyle Açık Öğretim Okullarına yönlendirilmelidir.

-Sosyal Güvenlik Sorunlarına Yönelik Çözüm Önerileri

-İşverenler ile mevsimlik tarım işçileri arasında iş aracılığı hizmeti verecek ve tarım işçilerinin iş ve sosyal güvenlik hukuku kapsamına alınmasını sağlayacak kurumsal bir yapı oluşturulmalıdır.

-İşverenlerin istihdam edecekleri mevsimlik tarım işçilerini oluşturulacak kurumsal yapı üzerinden temin etmesi sağlanmalı, bu işçilerin Sigorta Primine Esas Kazanç asgari tutarı üzerinden sigorta primlerine ilişkin kısımların devlet prim desteği kapsamına alınmalıdır.

-Gün bazında sigortalılardan her yıl için bir puan artırılmak suretiyle alınan primlerin 20 gün üzerinden sabitlenmelidir.

-Tarımda geçici çalışanlara uygulanan sosyal güvenlik rejimleri arasında norm ve standart birliği sağlanmalıdır. Sigortasızlığa yönelik etkin denetim yapılmalıdır.

-Ücret ve Çalışma İlişkileri Sorunlarına Yönelik Çözüm Önerileri

-Tarımda İş Aracılığı Yönetmeliği’nin uygulanması sağlanmalıdır.

-Mevsimlik gezici tarım işçilerine ödenecek ücretin asgari ücret ve piyasa koşulları dikkate alınarak belirlenmesi yetkisi İl İzleme Kurullarına verilmeli ve ücretlerini alamadıkları durumda uyuşmazlıkların çözümü için İl İzleme Kurulu görevli olmalıdır.

-Mevsimlik tarım işçilerinin sendikal örgütlenmelerini sağlamak için kayıt altına alınmaları sağlanmalı, mevcut derneklerin idari ve finansal açıdan desteklenmesi sağlanmalıdır.

-Sosyal Çevre ile İlişkilere Yönelik Çözüm Önerileri

-Öncelikle Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüklerinin sürece aktif katılımı sağlanarak, hizmet içi eğitim ve sertifikalandırma yöntemleri ile işçilere nitelik kazandırarak, eğitim seviyelerini yükseltmek, yasal haklar, mevzuat, kişisel hijyen, sağlık okur yazarlığı, iş sağlığı ve güvenliği, iletişim becerileri ve benzeri konularda bilinçlendirme çalışmaları yapılmalıdır.

-Sosyal dışlanmaya maruz kalan mevsimlik tarım işçileri için sosyal içerme politikalarının aktif bir şekilde hayata geçirilmesi gerekmekte, bunun için de öncelikle mevsimlik tarım işçilerinin yaşam ve çalışma koşulları iyileştirilmelidir.

-Tarım alanları civarındaki yerel halkın sivil toplum kuruluşları aracılığıyla dönemsel eğitimler ve seminerler uygulanarak empati geliştirmesi sağlanmalı ve sosyal dışlanmaya karşı önlemler arttırılmalıdır.

-Mevsimlik Tarım İşçisi Kadınların Sorunlarına Yönelik Çözüm Önerileri

-Yerleşim alanları yakınında ortak çamaşırhane ve mutfaklar kurulmalıdır.

-Mevsimlik tarım işçisi ailelerin küçük çocukları için kreş ve bakım evleri kurulmalıdır.

-Mevsimlik tarım işçisi kadınların analık sigortasından yararlanması sağlanmalıdır.

-Gebe, lohusa kadınların ve bebeklerin düzenli takibi yapılmalıdır.

-Mevsimlik kadın tarım işçilere, kadına yönelik her türlü şiddetin önlenmesi ve toplumsal cinsiyet eşitliği farkındalık eğitimleri verilmelidir.

-Çocuk İşçiliği Sorununa Yönelik Çözüm Önerileri

-Çocuk işçiliğinin önlenmesine yönelik tedbirlerin bütün tarımsal faaliyetleri kapsar şekilde uygulanması sağlanmalıdır.

-İstihdam garantili meslek edindirme kurslarında mevsimlik tarım işçisi olarak çalıştırılan 16 yaşından büyük işçilere öncelik verilmesi sağlanmalıdır.

-Çocukları eğitime devam eden mevsimlik tarım işçisi yoksul ailelere Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından yapılacak ayni ve nakdi yardımlarda öncelik verilmesi sağlanmalıdır.

-Tarımda çocuk işçiliğinin önlenmesine yönelik caydırıcı nitelikte gerekli mevzuat düzenlemesi yapılmalı ve taşrada Mülki İdare Amirlerince oluşturulacak denetim ekiplerince mevzuatın uygulanması etkin bir şekilde izlenmelidir.

-Mevsimlik tarım işçilerine ikamet yerlerinde daimi iş imkanları sağlanmalı ve göçü engelleyici teşvikler kalıcı hale getirilmelidir.

-Yabancı işçilerin çalışma izinlerini, çalışma koşullarını düzenleyen ve kayıt altına alınmalarını sağlayan yasal bir düzenleme hazırlanmalıdır.

-Çalışmak için gittikleri yerlerde oy kullanmalarını sağlayacak yasal düzenlemeler yapılmalı ve bu çerçevede yönetsel önlemler alınmalıdır.