Srebrenitsa'yı unutma!

Temmuz ayında 22. yıl dönümünde Srebrenitsa katliamında hayatını kaybeden 8 bin 372 kişiden sadece 7 bini bulundu. Bugüne kadar toprağa verilen kurbanların sayısı 6 bin 377’ydi. Bu yıl kimliği tespit edilen 127 cenaze daha toprağa verildi. Katliamdan bu yana hâlâ izi bulunamayan 1372 kişi var. 2016'da defnedilenler arasında on ikisi, katliam sırasında 18 yaşından küçüktü. En genci, 1995 yılında 14 yaşında olan AvdijaMemic… Kimliği yakın zamanda tespit edilen Mustafa Hadzovic de en yaşlıları, katliam sırasında 77 yaşındaydı. Kurbanların cenazelerine Srebrenitsa yakınlarındaki toplu mezarlarda ulaşılıyor. Son ulaşılan toplu mezar, Aralık ayında 15 kurbana ait olduğu belirlenen iskeletlerin bulunduğu, Srebrenitsa’nın yaklaşık 50 kilometre kuzeyindeki Kozluk’ta ortaya çıktı. Çalışmalar sürdükçe 50’den fazla kişinin kemikleri bulundu. Kalıntıları bulunan kurbanların elleri arkadan bağlıydı. Aynı bölgede, daha önce aralarında çocukların da bulunduğu 377 kişiye ait kemiklerin bulunduğu üç farklı toplu mezar bulunmuştu. Cenazelerin defniyle birlikte her yıl Potoçari’de yapılan anma etkinliklerine Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu da katılıyor.

SREBRENİTSA'DA NE OLDU?

Bosna Savaşı'nda Srebrenitsa ve çevresindeki 50 kilometrelik alan BM Güvenlik Konseyi tarafından "güvenli bölge" ilan edilmişti. Albay TomasKarremans komutasındaki Hollanda birliği de, "güvenli bölgeyi hedef alabilecek saldırıları engellemek" göreviyle Srebrenitsa yakınlarındaki Potoçari'de, üsse çevrilmiş bir fabrikaya konuşlandırıldı. Ancak 11 Temmuz 1995 günü RatkoMladiç komutasındaki Sırp Cumhuriyeti ordusu Srebrenitsa'ya girdi. 8 bin 372 erkek öldürüldü. SrebrenitsaKatliamı'nın üzerinden tam 21 yıl geçti. Uluslararası Adalet Divanı, Srebrenitsa'yı 2007'de soykırım olarak nitelendirdi.

YAŞANAN EN BÜYÜK SOYKIRIMLARDAN BİRİ

1995’in Temmuz ayında Srebrenitsa’da Sırplar tarafından 2. Dünya Savaşı’ndan sonra Avrupa’da yaşanan en büyük soykırım gerçekleştirildi. Sırp kuvvetleri Srebrenitsa’da beş gün içinde 8.372 Boşnak’ı öldürdü, yüzlerce kadına ve küçük yaştaki kız çocuğuna tecavüz etti. Bir gün içerisinde 20.000’in üzerinde mülteci Srebrenitsa’dan zorla çıkarıldı. 1992-95 yılları arasında sistematik olarak yürütülen büyük çaplı bir etnik temizliğe maruz kalan Bosna’nın doğu yakasında, tüm dünyanın gözleri önünde, Sırp kuvvetleri Boşnaklara karşı her türlü savaş suçunu işledi.

HUKUKSAL OLARAK BELGELENEN İLK SOYKIRIM

Sırp saldırılarından kaçan binlerce Boşnak, BM tarafından “güvenli bölge” ilan edilen ve 400 Hollandalı barış gücü askeri tarafından korunan Srebrenitsa’ya sığındı. Sığınmacılardan yaklaşık 25.000’i, barış gücü askerlerince Srebrenitsa’ya birkaç kilometre mesafedeki Potaçari’de bulunan bir akü fabrikasına yerleştirildi. Fabrikadaki savunmasız binlerce Boşnak, Hollandalı askerlerce 11 Temmuz 1995’te RatkoMiladiç, nam-ı diğer “Sırp Kasabı”, komutasındaki Sırp askerlerine teslim edildi. Askerler 12 yaş üstü tüm erkekleri bir yana, kadınları da diğer yana ayırdılar. Kadınlara tecavüz edildi, erkekler ise kamyon ve otobüslere doldurularak ölüme götürüldü. Srebrenitsa’daki kıyımdan Tuzla’ya kaçmaya çalışan 12.000’i aşkın Boşnak, dağlık güzergâh üzerinde pusu kuran keskin nişancı Sırp askerleri tarafından âdeta tek tek avlandı. Dağlardaki bu zorlu kaçış yolundan yaklaşık 3.000 kişi sağ olarak Tuzla’ya ulaşabildi. Srebrenitsa’dan Tuzla’ya uzanan yolda 10 gün içerisinde 10.000’den fazla kişi katledildi. Srebrenitsa’da yaşanan bu katliam Avrupa’da hukuksal olarak belgelenen ilk soykırım olarak tarihe geçti.

BOSNA SAVAŞI’NIN BİLANÇOSU

Bosna’da üç buçuk yıl devam eden savaşta 312.000 kişi hayatını kaybetti, 2 milyon kişi evini terk etmek zorunda kaldı. 27.734 kişi resmî kayıtlara kayıp olarak geçti. Toplu Mezarları Araştırma Enstitüsü’nün 18 yıldır sürdürdüğü çalışmalarda 20.000 kayıbın cesedine ulaşıldı, bunlardan yaklaşık 18.000’inin kimliği belirlendi. Toplu mezarlarda bulunan cesetlerin çoğu parçalandığı ve yakıldığı için kimlik tespit çalışmaları zorlukla sürdürülüyor. Bosna-Hersek Kayıpları Arama Enstitüsü verilerine göre, 1995 yılından bu yana ülke genelinde 500’den fazla toplu, 5.000’in üzerinde müstakil mezar bulundu. Kimlikleri tespit edilen kurbanlar, her yıl 11 Temmuz günü düzenlenen törenle toprağa Srebrenitsa’da toprağa veriliyor. 

SELÇUK ÖZKAN / YENİ HABER GAZETESİ