Türkiye ile İran arasındaki Tercihli Ticaret Anlaşması

Türkiye’nin Tahran Büyükelçisi Rıza Hakan Tekin, İran ile Türkiye arasında 1 Ocak 2015 itibariyle yürürlüğe giren Tercihli Ticaret Anlaşması'nı ilerleyen dönemde, serbest ticaret anlaşmasına dönüşmesinin hedeflendiğini belirtti.

Anlaşmayla ilgili gelişmeleri AA muhabirine değerlendiren Tekin, "İlerleyen dönemlerde nihai hedef, bu anlaşmayı serbest ticaret anlaşmasına dönüştürmek" dedi. 

Tekin, İran içerisinden bu anlaşmaya yapılan eleştirilere ilişkin ise “Tabii ki imzalanan ve yürürlüğe giren anlaşmaların geçerliliği konusunda bir şüphe oluşmasını istemiyoruz. Bunlar tabii aslında, biraz da doğal karşılanabilir tepkiler. Hatırlarsanız biz de 90’larda Avrupa Birliği ile Gümrük Birliğini imzaladığımızda buna benzer tepkiler olmuştu. Bu tepkilere de böyle bakabiliriz. Zamanla taşlar yerine oturacaktır. Bu anlaşma aslında İran tekstilcileri için de yarar sağlayacaktır. Onların rekabet gücünü arttıracaktır, nihai tahlilde ... diye düşünüyoruz” ifadelerini kullandı.

Konunun Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Fikri Işık’ın geçen ay Tahran’a gerçekleştirdiği temaslarda da ele alındığını aktaran Tekin, “İranlı bakanlar başta Sanayi, Maden ve Ticaret Bakanı Muhammed Rıza Nimetzade olmak üzere bu konuda hiç tereddüt etmememiz gerektiği hususunda bizi temin ettiler, güvence verdiler” diye konuştu.

Tekin, imzalanan anlaşmalar ve bunların yürürlüğe girmesi kadar, bu bağlamda girişimlerde bulunulmasının önemine işaret ederek, şunları söyledi:

 “Anlaşmaların içinin doldurulması çok önemli. Bu bakımdan fuarlar ve düzenlenecek iş forumları çok önem kazanıyor. Bu bağlamda Sayın Ekonomi Bakanımız Nihat Zeybekci ve Sayın Gümrük ve Ticaret Bakanımız Nurettin Canikli’nin katılımıyla salı günü Tahran’da Türkiye-İran İş Forumu düzenlenecek. Bu sayede Türkiye’den firma temsilcileri hem İranlı muhataplarıyla hem İranlı yetkililerle bir araya gelecekler. Bu ziyaret, Tercihli Ticaret Anlaşması’na İran’da bir takım çevrelerce verilen tepkilerin ele alınması bakımından faydalı olacaktır.”

Ekonomi Bakanı Zeybekci’nin son olarak 31 Aralık 2014’te Tahran’a ziyaret gerçekleştirdiğini hatırlatan Tekin, “Ziyaretin üzerinden çok kısa bir süre sonra bakanımız tekrar Tahran’a geliyor. Bu da ilişkilerimizdeki yoğunluğun en basit göstergesi” değerlendirmesini yaptı.

- "Anlaşmanın değeri zamanla anlaşılacak"

Tahran’da düzenlenen “Türk Hazır Giyim ve Konfeksiyon Fuarı”nın açılışına katılan İstanbul Ticaret Odası (İTO) Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Dursun Topçu ise Tercihli Ticaret Anlaşması’na yönelik İranlı üreticilerin itirazları hakkında, “Tepkileri bir içgüdüsel koruma diye düşünüyorum. Zamanında Avrupa Birliği ile gümrük anlaşması yaptığımızda, biz de bunları yaşadık. Bu kaygıların zaman içerisinde giderileceğini düşünüyorum” değerlendirmesini yaptı.

AB ile imzalanan Gümrük Birliği Anlaşması sırasında Türkiyeli üreticiler de kendilerini nasıl koruyacakları konusunda ciddi tepkiler gösterdiğini hatırlatan Topçu, “Ama şu andaki tabloya bakın, Türkiye’nin en ciddi ihraç pazarı AB ülkeleri. Yaklaşık ihracatımızın neredeyse yarısı AB ülkelerine yaptığımız ihracat. Bence bu bir kaygı ama bunların zaman içerisinde giderileceğini düşünüyorum. Ayrıca aslında İran ürünleri Türkiye’ye geliyor. Çoğu İran ürünü Türkiye’ye kaçak yollarla geliyor zaten. Bu anlaşma bu ticareti legal hale getirecek. Bu açıdan bakıldığında İran tarafı açısından bence çok olumlu bir gelişme ama bunun değeri, kıymeti zamanla anlaşılacak” ifadelerini kullandı.

 - İranlı üreticilerin tepkisi

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın geçen yıl ocak ayında İran'a gerçekleştirdiği ziyarette imzalanan Tercihli Ticaret Anlaşması'nın yürürlüğe girmesiyle İran’dan Türkiye’ye 140 kalem tarım ürününün, Türkiye’den İran’a ise 125 kalem sanayi ürününün ithalatında gümrük vergilerinde indirime gidilmişti.

Anlaşma gereği Türkiye’den ihraç edilecek hazır giyim ve tekstil ürünleri için yüzde 40’lık gümrük indirimi uygulanmasının “yerli üretimi öldüreceğini” iddiasıyla İranlı üreticiler, geçen hafta İran Sanayi, Maden ve Ticaret Bakanlığı önünde gösteri düzenlemiş, anlaşmanın iptal edilmesini talep etmişti. Urumiye Milletvekili Nadir Kazipur da anlaşmanın yerli üretime zarar vereceğini ileri sürerek, bunun İran anayasasının 77’nci maddesine aykırı olduğunu ve iptal edilmesi gerektiğini ifade etmişti.

İran Tekstil Üreticileri ve İhracatçıları Birliği Başkanı Said Hüseynzade de anlaşmanın "adil bir rekabet ortamı sağlamadığını", bunun yerine iki ülkenin ortak üretim yapmasının teşvik edilmesi gerektiğini savunmuştu.

İran Sanayi, Maden ve Ticaret Bakan Yardımcısı Veliullah Afhami ise yerli üreticileri zarara uğratacağı iddiasıyla Türkiye ile yapılan Tercihli Ticaret Anlaşması’na yönelik eleştirilerin gerçeği yansıtmadığını belirtmişti. Eleştirilerin yanlış bilgilendirilmeden kaynaklandığına dikkati çeken Afhami, tercihli ticaret anlaşması ile iki ülke ticari ilişkilerinin ilerletileceğini ve her iki ülke ekonomisinin gelişeceğini dile getirmişti.