Türklerde Başbakanlık makamı

Türklerdeki başbakanlık makamı hakkında bilgi veren Dr. Hacı Ahmet Şimşek, “Tek adamların, ikinci adamlardan korkmaması lazım. Peygamber efendimiz bile kendisinden sonra Hz. Ebubekir’i halife olarak işaret etmiştir” dedi.

Atatürk ile birlikte, Cumhuriyet tarihinde bir başbakanlık makamının ihdas edildiğini söyleyen Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü Öğretim Üyesi Hacı Ahmet Şimşek, “Başbakanlık makamı özellikle Atatürk’ten sonra her ne kadar cumhurbaşkanından sonra gelen bir makam olsa da aslında hep birinci adamlıktı. Yani, yürütme ve meclisteki hâkimiyet başbakan otoritesindeydi ve başbakan Türkiye’yi yönetiyordu. Cumhurbaşkanı biraz daha protokoldeydi ve yasaları imzalıyordu. Bu sistem Recep Tayyip Erdoğan’a kadar böyleydi. Recep Tayyip Erdoğan, cumhurbaşkanı olduktan sonra adeta başbakanlığı da üzerine aldı. Çünkü Recep Tayyip Erdoğan’ın kafasında hep bir başkanlık sistemi vardı. Bunu da fiilen icrâ etti” ifadelerini kullandı.

“MİNNETLE ANILACAK SON BAŞBAKAN”

Binali Yıldırım’ın Cumhuriyet tarihinin son Başbakanı olduğuna dikkat çeken Şimşek, “Binali Yıldırım, Başkanlığa giden yolda Recep Tayyip Erdoğan’a destek olarak çok önemli bir görevi yerine getirdi. Mesela bir önceki başbakan olan hemşerimiz Prof. Dr. Ahmet Davutoğlu, bunu yapmadı ya da yapamadı. Yani Recep Tayyip Erdoğan’ın başkanlık sistemine geçişteki yol haritasında belki de içinde birinci adamlık olduğundan mıdır nedir buna biraz sekte vurmaya çalıştı. Ama gücü yetmedi. Hal böyle olunca Binali Yıldırım, çok önemli bir görevi yerine getirdi. Minnetle anılacak son başbakan diyebiliriz. Soğukkanlılığıyla, olaylara bakış açısıyla ve çeşitli esprileriyle sevildi ve sempati kazandı” şeklinde konuştu.

 “TÜRKLERİ BUDİZM DİNİNDEN KORUDU”

İkinci adamlığın Türk tarihinde önemli bir makam olduğuna vurgu yapan Şimşek, “Göktürk devletinin kuruluşunda ikinci adamlığı Vezir Tonyukuk’ta görüyoruz. Tonyukuk, adı bilinen ilk Türk yazar ve tarihçidir. Göktürk devletinin kurucusu olan Kutluk Kağan başta olmak üzere Kapgan Kağan ve Bilge Kağan’a danışmanlık yapmıştır. Meclis başkanlığını yürütmüş ve Bilge Kağan’ın hem danışmanı hem de onun kayınpederi olmuştur. Göktürk Kitabeleri’nin yazılmasının kahramanı, mucidi ve devlet adamı Vezir Tonyukuk’tur. Hatta Tonyukuk, Çinlilere esir düşmüşken Kutluğ Kağan’la birlikte bu esaretten kurtularak Göktürk Devleti’ni kuruyorlar. Tarihte, 3 kağana da vezirlik yapıyor. Tonyukuk, Türkleri Budizm dininden korumuştur. Eğer Tonyukuk olmasaydı, Türkler Budizm dinine girecekti. Belki de Budizm dini Türklerin içindeki savaşçılık ve fetih duygusunu köreltecekti. Ama Tonyukuk, Gök Tanrı, Tek Tanrı inancını devam ettirerek çok önemli bir görevi yerine getirmiş oldu” diye konuştu.

“SELÇUKLU’YU DEVLET YAPAN İLİM ERBABI”

İkinci adam olarak Nizâmülmülk’ün Selçuklu Devleti’nin anayasasını yazdığının ve uyguladığının altını çizen Şimşek, “Nizâmülmülk, Büyük Selçuklu Sultanlarından Alparslan’a ve Melikşah’a vezirlik yapmıştır. Yani Selçuklu Devleti’ne ikinci adamlık yapmıştır ve Nizamiye Medreselerini kurmuştur. Selçuklu Devleti’nin anayasasını yazmıştır ve uygulamıştır. Siyasetname adında hiçbir zaman demode olmayacak bir kitabı var. O kitabında, devletin nasıl yönetilmesi gerektiğini söyler ve devletin yürütme mekanizmasını tam anlamıyla tarif eder. Dolayısıyla Nizâmülmülk, Selçuklu Devleti’nin ikinci adamıdır. O, öyle bir ikinci adamlık ki Sultan Alparslan’ı Sultan yapan, Melikşah’ın babasının hükümdarlığını devam ettirmesini sağlayan ve Selçuklu Devleti’ni Devlet yapan ilim erbabı birisidir. Fakat ikinci adamlıkların handikapı da var. İkinci adamları, mutlaka çekemeyenler olur. Yani ikinci adamları yıpratmaya çalışırlar. Nitekim Nizâmülmülk de son zamanlarda gözden düşürülmüş ve Haşhâşîler tarafındanşehit edilmiştir. Sultan Melikşah, çok büyük bir dayanağı olan Nizâmülmülk şehit edildiği zaman ağlamıştır” dedi.

“DEVLETİN YIKILMASINA ZEMİN HAZIRLADI”

Celaleddin Karatay’ın Anadolu Selçuklu Devleti’nin ilimde ve devlet yönetiminde Sultanların en büyük yardımcısı olduğunu vurgulayan Şimşek, “Fakat Türkiye Selçuklu Devleti’nde Sadettin Köpek de ikinci adam olmuştur. Sadettin Köpek, Sultanların etrafını boşaltarak devletin yıkılmasına zemin hazırlamıştır. Türkiye Selçuklu Devleti yıkılarak yerine Osmanlı Devleti geldi. Yani Sadettin Köpek gibi ikinci adamlar da var, Tonyukuk ve Nizâmülmülk gibi ikinci adamlar da var” diye konuştu.

“DEVLET YÖNETİMİNİ TAMAMEN ONA BIRAKTILAR”

Sokullu Mehmet Paşa’nın Kanuni Sultan Süleyman zamanında yetişen bir devşirme olduğunu ancak Mehmet Paşa ile birlikte padişahlık yapanların, devlet yönetimini tamamen ona bıraktıklarını söyleyen Şimşek, “II. Selim ve Sultan III. Murat’ın veziriazamlığını yapmıştır. Sokullu Mehmet Paşa, bir dehâdır. İstanbul’a ikinci kanalı ve boğazı o zamanlarda düşünendir. Süveyş Kanalı’nın altyapısını oluşturmuştur ve Süveyş Kanalı’nın fikir babasıdır. Hazar Deniz’i ile Karadeniz arasında Don-Volga kanalını açmak gerektiğinin fikrini açan, fakat devam ettiremeyen bir devlet adamıdır. Sokullu Mehmet Paşa, bu açıdan çok önemlidir. Sokullu Mehmet Paşa ile birlikte padişahlık yapanlar, devlet yönetimini tamamen ona bırakmışlardır. Ama nihayet onu da çekemeyenler olmuştur. Fakat Sokullu Mehmet Paşa, Türk tarihindeki en önemli ikinci adamlardandır. Diğer taraftan Pargalı Damat İbrahim Paşa, Kanuni Sultan Süleyman’ın vazgeçemediği ikinci adamdır. Ama sonunda idam edildi. Çünkü ikinci adamlar, bazen ikinci adam olduklarının farkına varmıyorlar ve birinci adamın yerine geçmek istiyorlar. Birinci adamları tam olarak tahakküm altına almak istiyorlar. İşte Pargalı İbrahim Paşa, bunun kurbanı olmuştur. Diğer taraftan Merzifonlu Kara Mustafa Paşa ise Viyana kuşatmasını yapmıştır. Ama Viyana’yı fetih edemediği için hayatına mal olmuştur. Alemdar Mustafa Paşa ise Osmanlı’da reformları başlatmıştır. Meclisin açılmasında çok önemli bir yeri vardır” ifadelerini kullandı.

“İKİNCİ ADAMLARDAN KORKMAMASI LAZIM”

Tek adamlılığın Türk geleneğinde de yer aldığını belirten Şimşek, “Tek adamlar, ikinci adamlardan korkmaması lazım. Peygamber efendimiz bile kendisinden sonra Hz. Ebubekir’i halife olarak işaret etmiştir. Bu, kendisinden sonra bir takım kavgalara ve çekişmelere yer vermemek için yapılmıştır. Mesela Atatürk tek adamdır. Atatürk, Osmanlı Devlet Yönetimi’nde yetiştiği ve padişahtan sonra Türkiye Cumhuriyeti’nde ilk Cumhurbaşkanı olduğu için Sultan gibi hareket etme anlayışı olmuştur. Bu yüzden Atatürk tek adam olurken, yerine hiçbir kimseyi işaret etmemiştir. Hatta kendisinden sonra yerine geçecek olan İsmet İnönü’nün devlet yönetimine gelmesini istememiştir. Tek adamlılık yönünden bu iyi bir örnektir. Şu anda Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan için söylenen tek adam yaftasını ben kabul etmiyorum. Bu doğru bir şey değildir. Cumhurbaşkanımızın Cumhuriyet rejimine ve Demokratik sisteme inancı tam. Onun Başkanlık sistemine geçişinin sebebi Devletteki bürokratik oligarşiyi ortadan kaldırmak istemesidir ve bunun da ilk adımını atmıştır. Fakat her devlet başkanının ve birinci adamın kendisinden sonra herhangi bir kargaşaya fırsat vermemek için mutlaka ikinci adamı olmalıdır” şeklinde konuştu.

YİĞİT BERKAY ÇOPUR / YENİ HABER GAZETESİ