'Yellen, Fed başkanlığında ilk yılını ortalama performansla tamamladı'

Ben Bernanke'den bayrağı devralarak ABD Merkez Bankası (Fed) tarihinin ilk kadın başkanı olan Janet Yellen, başkanlık koltuğundaki bir yılını tamamladı.

Yellen, şubat ayı başında başkanlık yemini ettiğinde Fed doğrudan işsizlik oranlarına bağlıydı. Fed, en azından işsizlik yüzde 6,5 civarına düşene kadar faiz oranlarını sıfıra yakın tutma niyetini ilan etmişti. İşsizlik oranları 2 ay sonra işsizlik eşiğinin altında düştüğü zaman Fed bunun yerine, faizleri "kayda değer süre" sıfıra yakın tutmak niyetini ilan etti. Fed aralık ayında ise faiz artırımı konusunda "sabırlı" olunacağını belirterek, faiz dilini değiştirmiş oldu. Yellen ise her değişiklikte faiz artırım zamanının değişmediğini savundu.

 Göreve 1977 yılında Fed ekonomisti olarak başlayan Yellen, 2004 yılında San Francisco Fed başkanlığına, 4 Ekim 2010 yılında da başkan yardımcılığına atandı. Küresel ekonomideki en önemli kadın aktörlerden biri haline gelen Yellen, 3 Şubat 2014'de başkanlık koltuğuna oturdu.

Takvimler 9 Ekim 2013'ü gösterdiğinde ABD Başkanı Barack Obama, Bernanke'den boşalacak koltuğa bankanın halihazırda başkan yardımcısı olan Janet Yellen'i aday gösterdi ve ekonominin dümenini bir kadın iktisatçıya teslim edeceğinin ilk işaretini verdi. Yellen'ın adaylığı, 21 Kasım'da Senato Bankacılık Komisyonunda 8'e karşı 14 oyla onaylandı. Fed'in tarihinde ilk kadın yöneticisi olan Yellen'ın Fed politikalarında Bernanke ile aynı yolu izleyeceğinin beklenmesi, piyasalar tarafından olumlu algılandı.

Yellen, göreve geldiğinde varlık alımları sona erdikten sonra da enflasyonda yükseliş belirtileri görülmediği sürece faizleri uzun süre düşük tutmakta kararlı olduklarını söylemişti. İstihdam durumuyla faiz artırımı arasındaki ilişkiye de açıklık getiren Yellen, işsizlik oranı yüzde 6,5'in üzerinde olduğu sürece kesinlikle faizleri artırmayacaklarının altını çizerken, yüzde 6,5'lik işsizlik oranını faiz artırımını otomatik olarak tetikleyecek bir sınır olarak görmediklerini, ancak bu değerin altına inildiğinde diğer faktörleri de düşünerek faiz yükseltmesini göz önüne alabileceklerini ifade etmişti.

ABD'de 2014 yılında yaklaşık 3 milyon kişiye iş imkanı yaratılarak istihdamda son 15 yılın en iyi performansı gösterildi. Ülkedeki işsizlik oranı da bu gelişmelere paralel olarak aralık ayında yüzde 5,6 ile son 6 yılın en düşük seviyesine geriledi. Buna karşın, ABD'de işçi ücretleri ekonomide yakalanan ivmeye rağmen istenilen artışı göstermedi. Ülkedeki resmi asgari ücret 2009 yılından bu yana saat başına 7,25 dolarda kalırken, gelir dağılımı eşitsizliği son 100 yılın en yüksek seviyesine ulaştı. 

- "Fed'in kurumsal olarak tarzı bir önceki yönetime göre değişmedi"

Merkezi ABD'de bulunan Commonwealth Foreign Exchange Piyasa Başanalisti Ömer Esiner, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, Fed başkanlığında bir yılın, başarılı ya da başarısız olunduğunu anlamak için yeterince uzun bir zaman olmadığını belirterek, "Merkez Bankası politikalarının merkezinde çok uzun vadeli sorunlar bulunuyor. Genellikle Fed başkanlığından ayrıldıktan uzun yıllar sonra başkanın görev süresi boyunca başarı ya da başarısız olduğu noktasında net fikir sahibi oluruz" dedi.

 Esiner, şu zamana kadar Yellen'ın ortalama bir performans sergilediğini vurgulayarak, şunları ifade etti:

"Yellen, parasal genişleme (QE) programını küresel piyasalarda ve ABD ekonomisinde küçük ya da büyük bir bozulmayla planladığı gibi giderek yavaşlattı. Nitekim, 2014 takvim yılı ekonominin ivemelendiği ve iyileşmenin hız kazandığı bir yıl olarak görüldü. Bunun ne kadarının Yellen'a isnat edilebileceği elbette tartışılır. Öte yandan, Fed, parasal genişlemeden kısa vadeli faiz temelli politikasına geri dönerek harika bir iş yapmadı. Yüksek küresel piyasa volatilitesi, doların gücü ve küresel emtia fiyatlarındaki çöküntü (bunların en azından bir kısmı), Fed'in politika yolunu net bir şekilde belli etmedeki yetersizliğine geri dönmesine bağlı olabilir. Bu yüzden bu sorulara cevap vermek için henüz çok erken olsa da herşeyi göz önünde tutarsak Yellen, Fed için oldukça zor bir geçiş döneminde ortalama bir iş çıkardı."

Boğaziçi Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Burak Saltoğlu ise Yellen'ın başarılı ya da başarısız olduğunu söylemek için süreye ihtiyaç olduğunu belirterek, "Zaten Fed'in kurumsal olarak tarzı bir önceki yönetime göre değişmedi" dedi.

Saltoğlu, oldukça kritik bir dönemde görev alması nedeniyle tüm dikkatlerin Yellen'ın üzerinde olduğunu aktararak, "Genel itibarıyla istihdam yanlısı olduğu için şahin bir tarzı olacağı beklenmiyor. 5-6 yıl boyunca çok düşük tutulan faizlerde bu yılın ikinci yarısında sembolik de olsa artış başlayabilir ama bunu şahin bir tarz olarak görmemek lazım. Artışın devamı önemli. Eğer seri yönde artışlar gelirse o durumda şahin tarzı benimsediğine kanaat getirilebilir ama şu an görünen söylemi, bu tür bir sinyal vermediği yönünde" diye konuştu.

- Parasal genişlemeye veda

Ülke ekonomisindeki iyileşme Fed'in 2008'den bu yana devam eden destekleyici para politikalarına da yansıdı. Fed, 2007'de ABD'de başlayıp daha sonra tüm dünyayı etkisi altına alan finansal krizin ardından, ekonomiyi canlandırmak amacıyla genişleyici para politikası izlemişti.

Yüksek para arzı ve tahvil alım programları yoluyla son 6 yıldır aralıklarla yürütülen bu politika için geri sayım, Fed'in 85 milyar dolar seviyesinde tutulan tahvil alımlarını ocak ayından itibaren aşamalı olarak azaltma kararı almasıyla başladı. Fed'in ilk kadın başkanı Janet Yellen'ın görevi Ben Bernanke'den şubat ayında devralmasının ardından devam eden azaltmalarla birlikte tahvil alım programı ekim ayında sona erdirildi.

Bankanın faiz artırımına ilişkin sözel yönlendirmede kullandığı "kayda değer süre" ifadesi Federal Açık Piyasa Komitesinin (FOMC) aralık ayı toplantısında "sabırlı olacağız" şeklinde değiştirilerek, ilk faiz artışının yaklaşmakta olduğunun sinyalleri verildi.

- Fed Başkanlığı

ABD'de Komite üyeleri ABD başkanı tarafından aday gösteriliyor ve Senato üyeleri tarafından onaylanıyor. Yasaya göre, atananlar ''adil finansal, tarımsal, endüstriyel ve ticari çıkarlar ve ülkenin coğrafi bölümleri'' konularında sorumlu oluyor. Aynı federal rezerv bölgesine 2 kişi atanamıyor.

Yönetici her bir çift sayılı yılın 31 Ocak tarihininde birinci dönemi bitecek şekilde en fazla 14 yıl boyunca çalışabiliyor. 14 yıllık süresi boyunca hizmet eden yönetici yeniden atanamıyor.

İlk atamadan sonra yöneticiler politika görüşlerinden dolayı görevinden uzaklaştırılamıyor. Fed Başkanı, halk sözcüsü, kurum temsilcisi ve kurum kadrosunun yöneticisi olarak hizmet ediyor.

- Kurulduğu günden Yellen'a kadar geçen sürede göreve gelen Fed başkanları, görev tarihleri ve süreleri şöyle;