Mahmut Ali C. Körosmanoğlu

COP31 Türkiye'ye ne kazandıracak?

Mahmut Ali C. Körosmanoğlu

İklim krizi konusunda bugüne kadar yürütülen çalışmaları yeterli ve samimi bulduğumu söyleyemem. Bununla birlikte, iklimin bir kriz içerisinde olduğu gerçeğini de göz ardı edemeyiz.

İklim sisteminde yaşanan değişimin boyutlarını, nedenlerini ve uzun vadeli sonuçlarını zaman içerisinde daha iyi anlayacağımıza inanıyorum. Burada özellikle bir kavram tercihimin altını çizmek istiyorum: Ben bu meseleyi iklim değişikliği değil, iklim krizi olarak tanımlamayı tercih ediyorum.

Çünkü yaşananları yalnızca doğal bir değişim süreci olarak ifade etmek, meselenin insan hayatı, üretim, ekonomi ve gelecek üzerindeki etkilerini yeterince anlatmıyor.

Nitekim bizim uzun zamandır üzerinde durduğumuz iklim krizi kavramının zaman içerisinde Sayın Cumhurbaşkanımızın konuşmalarında da karşılık bulduğunu gördük. Elbette zaman zaman iklim krizi yerine iklim değişikliği ifadesini kullanmamızın nedeni, bu kavramın uluslararası literatürde ve toplumun genel kabulünde daha yerleşik bir karşılığa sahip olmasıdır. Ancak kavramlar yalnızca yaşananları tarif etmez; aynı zamanda onlara nasıl baktığımızı ve nasıl bir sorumluluk üstlendiğimizi de gösterir. Bu nedenle iklim meselesini bir kriz olarak ele almanın daha doğru ve kapsayıcı bir yaklaşım olduğunu düşünüyorum.

Birleşmiş Milletlerin iklim konusunda yürüttüğü çalışmalara, ortaya koyduğu değerlendirmelere ve uluslararası iklim politikalarının samimiyetine ilişkin çekincelerim var. Küresel iklim mücadelesinin zaman zaman ekonomik ve siyasi çıkarların gölgesinde kaldığını, ülkeler arasında sorumluluk paylaşımının her zaman adil gerçekleşmediğini düşünüyorum. Ancak bu eleştirilerim, COP31'in Türkiye'de düzenlenmesini önemsiz veya gereksiz gördüğüm anlamına gelmiyor. Tam tersine, bütün bu çekincelere rağmen COP31'in Türkiye'de gerçekleştirilecek olmasını değerli buluyorum.

Çünkü uluslararası sistemin işleyişine yönelik eleştirilerimiz, o sistemin içerisinde söz sahibi olma imkânını değerlendirmemize engel olmamalıdır.

COP31'in ülkemize elbette önemli kazanımlar sağlayacağına inanıyorum. Öncelikle uluslararası katılımın oluşturacağı ekonomik hareketlilik, turizm, konaklama, ulaşım, hizmet sektörü ve ticaret açısından kayda değer bir katkı sağlayacaktır. Ancak Türkiye açısından COP31'in getirilerini yalnızca konferansın ekonomiye sağlayacağı kısa vadeli katkılarla ölçmek yeterli değildir. Asıl önemli olan, bu organizasyonun Türkiye'ye kazandıracağı uluslararası görünürlük, diplomatik ilişkiler, yatırım imkânları, teknoloji iş birlikleri ve küresel meselelerde söz söyleme kapasitesidir.
Bir başka ifadeyle COP31, Türkiye için yalnızca dünyayı ağırlama fırsatı değil, dünyanın geleceğinin konuşulduğu masada kendi tezlerini, önceliklerini ve gelecek tasavvurunu ortaya koyma fırsatıdır.

Bu fırsatı doğru değerlendirebilirsek konferansın ekonomik getirileri geçici, diplomatik ve stratejik kazanımları ise kalıcı olabilir.

Asıl kazanım, uluslararası sistemdeki konumun güçlendirilmesi ve iklim değişikliğinin ortaya çıkardığı yeni ekonomik imkânlardan yararlanılmasıdır.

Bunu altı başlıkta inceleyebiliriz.

1. Uluslararası görünürlük ve itibar

COP31, Türkiye'yi dünya gündeminin önemli başlıklarından birinin merkezine taşıyacaktır.

Devlet ve hükümet başkanları, bakanlar, uluslararası kuruluşların temsilcileri, bilim insanları, yatırımcılar, sivil toplum kuruluşları ve özel sektör yöneticileri aynı platformda buluşacaktır.

Bu durum Türkiye'nin uluslararası görünürlüğünü artıracaktır.

Ancak görünürlük ile itibar aynı şey değildir.

Bir ülkenin büyük bir organizasyona ev sahipliği yapması görünürlük sağlar. İtibar ise organizasyonun başarısı, ortaya konulan politikaların güvenilirliği ve verilen taahhütlerin yerine getirilmesiyle oluşur.Bu itibarıda sağlayacağına hiç şüphemiz yok hamdolsun…

Türkiye'nin asıl hedefi, COP31 sonrasında da iklim diplomasisinde etkili bir ülke olarak varlığını sürdürebilmek olmalıdır.

2. Yeşil ekonomi ve yeni yatırım imkânları

Dünya ekonomisi düşük karbonlu üretim sistemlerine doğru dönüşme çabalarındadır.

Bu dönüşüm, ülkeler açısından yeni sanayi alanları ve yatırım fırsatları ortaya çıkarmaktadır.

Güneş panelleri, rüzgâr türbinleri, batarya teknolojileri, elektrikli ulaşım, enerji depolama, geri dönüşüm, atık yönetimi ve enerji verimliliği bunların başında gelmektedir.

Türkiye'nin sanayi altyapısı, mühendislik kapasitesi ve üretim tecrübesi bu alanlarda önemli fırsatlar sunmaktadır.

COP31'in uluslararası yatırımcılarla Türk sanayisini bir araya getirmesi, teknoloji transferini hızlandırması ve yeşil yatırımlara yönelik finansman imkânlarını artırması mümkündür.

Ancak burada bir hususa dikkat edilmelidir: Türkiye yalnızca yabancı teknolojileri satın alan bir pazar olmamalı; kendi teknolojisini geliştiren, üreten ve ihraç eden bir ülke olmayı hedeflemelidir.

3. Avrupa Birliği ile ekonomik ilişkiler

Türkiye'nin Avrupa Birliği ile güçlü ticari ilişkileri bulunmaktadır.

Avrupa Birliği'nin Yeşil Mutabakat politikaları, üretim ve ticaret sistemlerinde karbon yoğunluğunu giderek daha önemli bir ölçüt hâline getirmektedir.

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM/CBAM) da bu dönüşümün önemli araçlarından biridir.

Özellikle demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen gibi sektörler açısından karbon maliyetleri ticari rekabetin yeni unsurlarından biri hâline gelmektedir.

Bu nedenle COP31 Türkiye için Avrupa ile iklim politikaları alanında ticareti daha da iyi bir şekilde  geliştirme fırsatıdır.

Türkiye'nin sanayi tesislerinin dönüşümü, karbon ölçüm altyapısının geliştirilmesi ve düşük karbonlu üretim teknolojilerine yatırım yapılması, ihracat rekabetçiliğini korumak bakımından önemlidir.

COP31'in sağlayacağı diplomatik ortam, Türkiye'nin bu konulardaki pozisyonunu uluslararası muhataplarına anlatmasına da imkân verecektir.

4. Turizm ve şehircilik

Antalya'nın COP31'e ev sahipliği yapması, Türkiye'nin turizm altyapısını ve uluslararası organizasyon kapasitesini dünyaya tanıtması açısından önemlidir.

Ancak burada daha geniş bir fırsat bulunmaktadır.

Turizm sektörü iklim değişikliğinden doğrudan etkilenen alanlardan biridir.

Su tüketimi, enerji kullanımı, kıyı ekosistemleri, atık yönetimi ve mevsimsel sıcaklık değişimleri turizmin geleceğini belirleyen unsurlardır.

Bu nedenle COP31, Antalya başta olmak üzere Türkiye'de sürdürülebilir turizm politikalarının geliştirilmesine katkı sağlamalıdır.

Şehirlerin yalnızca ziyaretçi ağırlayan mekânlar değil, iklim değişikliğine uyum sağlayabilen yaşam alanları olarak yeniden düşünülmesi gerekmektedir.

5. Bilim, teknoloji ve üniversiteler

İklim krizi ile mücadele yalnızca siyasi kararlarla gerçekleştirilemez.

Bu mücadele bilimsel araştırma, teknoloji üretimi, veri analizi ve nitelikli insan kaynağı gerektirir.

Üniversiteler bu sürecin en önemli aktörlerinden biridir.

Türkiye'nin üniversiteleri;

•    İklim dirençli tarım teknolojileri,
•    Su tasarrufu ve su yönetimi,
•    Yenilenebilir enerji,
•    Yapay zekâ destekli iklim tahminleri,
•    Biyolojik çeşitliliğin korunması,
•    Atıkların ekonomik değere dönüştürülmesi
gibi alanlarda uluslararası araştırma ve iş birliklerini geliştirebilir.

COP31'in üniversiteler için önemli bir fırsata dönüşmesi, konferansın ardından da devam edecek araştırma ve uygulama programlarının oluşturulmasına bağlıdır.

6. İklim finansmanına erişim

Türkiye'nin yeşil dönüşüm için ihtiyaç duyduğu finansmanın uluslararası kaynaklardan sağlanması da önemli bir konudur.

İklim finansmanı; enerji yatırımlarının yanı sıra su altyapısı, tarımsal uyum, sanayi dönüşümü, afet yönetimi ve şehirlerin dayanıklılığını artırmak için kullanılabilir.

Ancak Türkiye'nin bu kaynaklardan yararlanabilmesi, finansman mekanizmalarının koşullarına, projelerin niteliğine ve uluslararası uygunluk kriterlerine bağlıdır.

COP31'in Türkiye'ye otomatik olarak büyük miktarda finansman sağlayacağı düşünülmemelidir. Önemli olan, konferansın oluşturduğu diplomatik ortamı somut ve uygulanabilir projelerle desteklemektir.

Ev sahipliğinden söz sahipliğine

COP31'in Türkiye'ye sağlayacağı kazanımları değerlendirirken meseleyi yalnızca bir uluslararası organizasyona ev sahipliği yapmak olarak görmemek gerekir. Asıl mesele, bu organizasyonun Türkiye'nin ekonomik, diplomatik, bilimsel ve stratejik kapasitesine ne ölçüde katkı sağlayacağıdır.

Çünkü bir konferansa ev sahipliği yapmak geçici bir imkân, o konferansın açtığı kapılardan geçerek kalıcı kazanımlar elde etmek ise bir devlet politikasıdır.

Türkiye, COP31'i yalnızca kendisini dünyaya tanıtacağı bir organizasyon olarak değil, kendi önceliklerini ve kalkınma anlayışını uluslararası gündeme taşıyacağı bir fırsat olarak değerlendirmelidir. İklim kriziyle mücadele adına ortaya konulan politikaların ülkelerin gelişmişlik düzeyleri, tarihsel sorumlulukları ve ekonomik imkânları dikkate alınarak ele alınması gerektiğini savunmalıdır. Zira iklim meselesi, yalnızca çevreyi koruma meselesi değildir; aynı zamanda üretimin, ticaretin, enerjinin, gıdanın, suyun ve ülkelerin gelecekteki ekonomik bağımsızlığının meselesidir.

Burada Türkiye'nin özellikle üzerinde durması gereken alanlardan biri tarım ve gıda güvenliğidir.

İklim krizinin etkileri en doğrudan tarımsal üretimde, su kaynaklarında ve gıda tedarik zincirlerinde hissedilmektedir. Bu nedenle Türkiye, sahip olduğu tarımsal üretim tecrübesini, coğrafi avantajlarını ve bölgesel iş birliği kapasitesini uluslararası platformlara taşımalıdır. Su kaynaklarının korunması, iklim dirençli tarım, üretim planlaması, gıda arz güvenliği ve kırsal kalkınma, Türkiye'nin COP31 gündeminde güçlü biçimde yer alması gereken başlıklardır.

Elbette COP31'den bütün bu sonuçların kendiliğinden ortaya çıkmasını bekleyemeyiz. Bir organizasyonun büyüklüğü, ardından bıraktığı mirasın da büyük olacağını garanti etmez. Bunun için konferans öncesinde hazırlık yapılması, konferans süresince etkili bir diplomasi yürütülmesi ve sonrasında verilen sözlerin somut politikalara, yatırımlara ve iş birliklerine dönüştürülmesi gerekir.

Sonuç olarak COP31, Türkiye için önemli bir imkândır. Bu imkânı yalnızca turizm gelirleri, konaklama harcamaları ve organizasyon ekonomisiyle sınırlı tutarsak elde edeceğimiz kazanç da sınırlı kalır. Fakat bu süreci uluslararası itibarımızı güçlendirmek, yeni yatırımlar çekmek, teknoloji geliştirmek, tarımsal ve ekonomik dayanıklılığımızı artırmak ve küresel karar alma süreçlerinde daha etkili olmak için kullanabilirsek COP31, konferans günleriyle sınırlı kalmayan bir kazanıma dönüşür.

Mesele, dünyanın Türkiye'ye gelmesini sağlamak değil; dünya Türkiye'ye geldiğinde Türkiye'nin ne söyleyeceğini, hangi tezi savunacağını ve nasıl bir gelecek tasavvuru ortaya koyacağını bilmektir.

Türkiye'nin COP31'den elde edeceği en büyük kazanım da ev sahipliğinden söz sahipliğine geçebilmesi olacaktır.

Yazarın Diğer Yazıları