'Anne Gitme!': Okula başlarken güvenli ayrılığın anahtarı

Okulların açılmasına sayılı günler kaldı. Kimi evlerde yeni okul çantaları hazırlandı, kıyafetler seçildi, kalemler yerleştirildi. Çocuklar için yeni bir dönem başlarken ebeveynlerin zihninde ise bambaşka sorular dolaşıyor:

“Benden ayrılabilecek mi?”

“Okulda ağlar mı?”

“Beni özlerse ne yapacak?”

“Öğretmenine alışabilecek mi?”

Özellikle anaokuluna ve ilkokula ilk kez başlayacak çocuklar için okul yalnızca yeni bir bina, yeni bir öğretmen ve yeni arkadaşlar demek değildir. Aynı zamanda ilk kez daha uzun süre ebeveynden ayrı kalmayı deneyimlemek anlamına gelir. Bu nedenle okula uyum sürecinin önemli parçalarından biri de güvenli ayrılıktır.

Peki güvenli ayrılık nedir?

Güvenli ayrılık, çocuğun hiç ağlamadığı ya da ebeveyninden ayrılırken hiçbir zorlanma yaşamadığı bir süreç değildir. Tam tersine çocuk ağlayabilir, sarılmak isteyebilir, “Gitme” diyebilir. Bunların hepsi yeni bir duruma verilen doğal tepkiler olabilir. Burada asıl mesele çocuğun ağlamaması değil; “Annem/babam benden ayrılıyor ama geri gelecek. Ben burada güvendeyim ve baş edebilirim.” duygusunu geliştirebilmesidir. Çünkü çocuğa vermemiz gereken mesaj “Ağlama.” değil, “Zorlandığını görüyorum ve bunu birlikte aşabileceğine inanıyorum.” olmalıdır.

En sık yapılan hata: Vedayı uzatmak. Çocuğun ağladığını gören ebeveyn çoğu zaman geri dönmek, tekrar sarılmak, yeniden açıklamak ve biraz daha yanında kalmak ister.

“Biraz daha durayım.”

“Bak ben gitmiyorum.”

“Tamam, son bir sarılma daha…”

Ancak uzayan vedalar çocuğun ayrılık anına daha fazla odaklanmasına neden olabilir. Bu nedenle mümkün olduğunca kısa, net ve kararlı bir veda tercih edilmelidir. “Şimdi okula giriyorsun. Öğretmenin seninle ilgilenecek. Ben de seni okul çıkışında almaya geleceğim. Seni seviyorum.” Ve ardından vedayı gerçekten tamamlamak…

Gizlice gitmek çözüm değil. “Fark etmeden çıkayım, ağlamaz.” düşüncesi kısa vadede ebeveyni rahatlatabilir. Ancak çocuk bir süre sonra kendisini güvende hissettiği kişinin bir anda ortadan kaybolabileceğini öğrenebilir. Bu nedenle vedalaşmadan gitmek yerine çocuğa ayrılığı önceden haber vermek ve vedayı tamamlamak daha sağlıklıdır. Çocuğun ağlaması, ebeveynin yanlış bir şey yaptığı anlamına gelmez. Bazen güvenli bir ayrılık, çocuğun gözyaşları eşliğinde gerçekleşebilir.

“Hemen geleceğim” yerine çocuğun anlayacağı bir zaman kullanın. Küçük çocuklar için “iki saat sonra”, “öğleden sonra” gibi zaman ifadeleri her zaman anlamlı olmayabilir. Bunun yerine: “Öğle yemeğini yedikten sonra geleceğim.” “Öğretmeninle etkinliğini yaptıktan sonra seni almaya geleceğim.” gibi çocuğun günlük rutini üzerinden açıklamalar yapmak daha anlaşılır olabilir. Ebeveynin kaygısı çocuğa da geçebilir. Bazen çocuk okula başlamadan önce ebeveyn kaygılanmaya başlar.

“Acaba alışabilecek mi?” “Benden hiç ayrılmadı.” “Ya okulda bir şey olursa?” “Ya çok ağlarsa?”

Çocuklar yalnızca söylediklerimizi değil, ses tonumuzu, yüz ifademizi ve davranışlarımızı da fark eder. Bu nedenle ebeveynin kendi kaygısını fark etmesi de uyum sürecinin önemli bir parçasıdır. Çocuğa “Okul çok kötü bir yer değil, senin baş edebileceğin yeni bir deneyim.” mesajını verebilmek için önce ebeveynin kendi kaygısını düzenleyebilmesi gerekir. Okula başlamadan önce küçük ayrılıklar deneyin. Çocuğun ilk uzun ayrılığı okulun ilk günü olmak zorunda değildir. Güvendiği bir yetişkinle kısa süre vakit geçirmek, ebeveynden kısa süreli ayrılıklar yaşamak, kendi başına küçük sorumluluklar almak çocuğun bağımsızlık duygusunu destekleyebilir. Buradaki amaç çocuğu bir anda zorlamak değil; “Annem/babam yanımda olmadan da güvende kalabilirim.” deneyimini küçük adımlarla oluşturabilmektir.

Peki çocuğa ne söylemeliyiz?

Bazen uzun açıklamalara ihtiyacımız yoktur. “Benden ayrılmak şu an zor geliyor, bunu görüyorum.” “Beni özleyebilirsin. Ben de seni özleyeceğim.” “Okulda zorlandığında öğretmeninden yardım isteyebilirsin.” “Ben seni almaya geleceğim.” Bu cümleler çocuğun duygusunu yok saymadan ona güven verir. Çünkü güvenli ayrılık, çocuğa “Hiç korkma.” demek değil; “Korksan da bununla baş edebilirsin.” mesajını verebilmektir. Bir çocuğun okul kapısında ağlaması başarısızlık değildir. Okulun ilk günü çocuğun ağlaması, ebeveynin başarısız olduğu ya da çocuğun okula hazır olmadığı anlamına gelmez. Her çocuğun uyum süresi farklıdır. Bazı çocuklar ilk gün sınıfa koşarak girerken bazıları kapıda daha uzun süre bekleyebilir. Önemli olan çocuğu diğer çocuklarla karşılaştırmak değil, kendi uyum sürecini desteklemektir.

Ancak bu zorlanma uzun süre devam ediyor, çocuğun okula gitmesini, sınıfa katılımını, arkadaş ilişkilerini, uykusunu, iştahını ya da günlük yaşamını belirgin biçimde etkiliyorsa süreci yalnızca “alışmasını bekleyerek” sürdürmemek gerekir. Böyle bir durumda bir çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanından profesyonel destek almak, çocuğun ihtiyaçlarını daha doğru anlamaya ve uyum sürecini sağlıklı biçimde desteklemeye yardımcı olabilir.

Çünkü büyümek biraz da budur. Çocuğun elini bir anda bırakmak değil; elini yavaş yavaş bırakırken onun kendi ayakları üzerinde durabileceğine güvenmektir. Okulun ilk günü yalnızca çocuğun değil, ebeveynin de yeni bir başlangıcıdır. Ve bazen çocuğumuza verebileceğimiz en güzel mesaj şudur:

“Senden ayrılıyorum ama seni bırakmıyorum. Sen güvendesin. Ben geri geleceğim. Sen de bunu başarabilirsin.”

Klinik Psikolog Melda ÜNAL