Mükemmeliyetçiliğin görünmeyen bedeli
Melda Ünal
Her şeyi en iyi şekilde yapmaya çalışırken kendimize ne kadar yükleniyoruz?
Günümüzde başarılı olmak, hata yapmamak ve her şeyi eksiksiz yerine getirmek neredeyse bir zorunluluk gibi algılanıyor. İş hayatında, eğitimde, sosyal ilişkilerde ve hatta günlük yaşamın sıradan sorumluluklarında bile kendimizden kusursuz olmamızı bekleyebiliyoruz. Ancak çoğu zaman başarıya ulaşmak için gösterdiğimiz bu çabanın ardında, fark etmediğimiz bir psikolojik yük taşıyoruz: Mükemmeliyetçilik.
Mükemmeliyetçilik, yalnızca yüksek hedefler belirlemek değildir. Aynı zamanda kişinin kendi değerini başarılarıyla ölçmesi, hata yapmayı başarısızlık olarak görmesi ve kendisine karşı gerçekçi olmayan beklentiler geliştirmesidir.
Hata yapma korkusu, zamanla harekete geçmenin önündeki en büyük engellerden birine dönüşebilir. Kişi bir işe başlamadan önce her ayrıntının kusursuz olmasını bekleyebilir, yaptığı işi tekrar tekrar kontrol edebilir veya yeterince iyi olmadığı düşüncesiyle elde ettiği başarıyı bile küçümseyebilir. Böylece mükemmel yapma isteği, ertelemeyi ve karar vermekte zorlanmayı beraberinde getirebilir.
Mükemmeliyetçilik neden yorucudur?
Mükemmeliyetçi bireyler çoğu zaman çevrelerinden çok kendilerine karşı acımasızdır. Başardıklarından ziyade eksik kalanlara odaklanır, küçük hataları büyütebilir ve kendilerini sürekli başkalarıyla kıyaslayabilirler.
Bir hedefe ulaştıklarında rahatlamak yerine sıradaki hedefi belirlerler. Çünkü onlar için başarı çoğu zaman bir varış noktası değil, sürekli korunması gereken bir standarttır.
Bu durum zamanla kaygıya, yetersizlik hissine, zihinsel yorgunluğa ve kişinin kendisiyle kurduğu ilişkinin zedelenmesine neden olabilir. Dışarıdan disiplinli, başarılı ve kontrollü görünen bir kişinin içinde yoğun bir başarısızlık korkusu yaşaması mümkündür.
Mükemmel olmak yerine yeterince iyi olabilmek. Mükemmeliyetçilikle baş etmenin ilk adımı, kişinin kendi beklentilerini fark etmesidir. Her şeyi aynı anda başarmak, hiçbir zaman hata yapmamak veya herkesi memnun etmek zorunda olmadığımızı kabul etmeliyiz.
Bunun için: Kendimize yönelttiğimiz eleştirileri fark etmeli ve daha gerçekçi düşünceler geliştirmeliyiz. Hata yapmayı kişisel başarısızlık değil, öğrenme sürecinin doğal bir parçası olarak değerlendirmeliyiz. Ulaşılması güç standartlar yerine gerçekçi ve sürdürülebilir hedefler belirlemeliyiz. Başarılarımızı yalnızca sonuçlarla değil, gösterdiğimiz çabayla da değerlendirmeliyiz.
Ne zaman psikolojik destek alınmalı?
Mükemmeliyetçilik; kişinin günlük yaşamını, ilişkilerini, iş veya akademik performansını belirgin biçimde zorlaştırmaya başladığında psikolojik destek almak önemlidir. Özellikle sürekli hata yapma korkusu, yoğun kaygı, erteleme davranışı ve kendini yetersiz hissetme döngüsü kişinin yaşam kalitesini etkiliyorsa bu süreç profesyonel destekle ele alınabilir.
Unutmamak gerekir ki insanın değeri, ortaya koyduğu işlerin kusursuzluğuyla ölçülmez. Bazen kendimize verebileceğimiz en büyük izin, elimizden geleni yaptıktan sonra eksik kalabilme hakkıdır. Çünkü iyi bir yaşam, her şeyi kusursuz yapmakla değil, kendimize kusurlarımızla birlikte yer açabilmekle mümkündür.
Uzm. Klinik Psikolog Melda Ünal
