Dr. Abdullah Koca

Konya büyüyor, peki geleceğin afetlerine ne kadar hazir?

Dr. Abdullah Koca

Bir şehrin gerçek gücü, büyüklüğünde değil; karşılaşacağı tehlikelere ne kadar hazırlıklı olduğunda saklıdır.

Konya... Anadolu'nun kalbinde, binlerce yıllık medeniyet birikimiyle, tarımıyla, sanayisiyle, üniversiteleriyle ve her geçen gün gelişen şehir yapısıyla Türkiye'nin en önemli merkezlerinden biri.

Ancak bugün Konya'yı konuşurken yalnızca yapılan yatırımları, açılan yolları, yükselen binaları ve hayata geçirilen büyük projeleri konuşmak yeterli midir?

Bence artık başka sorular da sormamız gerekiyor. Konya geleceğe ne kadar hazır? Olası afetler karşısında ne kadar dirençli? Su kaynaklarımızı, tarım alanlarımızı, şehir altyapımızı ve en önemlisi insanımızı ne kadar koruyabiliyoruz? Çünkü şehirlerin gerçek gelişmişliği yalnızca ekonomik büyüklükleriyle veya fiziki yatırımlarıyla ölçülmez. Asıl gelişmişlik; insanların güven içerisinde yaşayabildiği, risklerin önceden tespit edildiği, kurumların koordinasyon içerisinde çalıştığı ve geleceğin bilimsel veriler ışığında planlandığı bir şehir düzeni oluşturabilmektir. Bugün Konya'nın gündeminde birbirinden farklı gibi görünen ancak aslında aynı noktada birleşen önemli meseleler bulunmaktadır: Kuraklık, yer altı sularının azalması, obruk oluşumları, trafik güvenliği, hızlı şehirleşme, kentsel dönüşüm, yangın riskleri, sanayi bölgelerinin güvenliği ve afetlere hazırlık.

Bütün bunlar bize tek bir gerçeği göstermektedir: Konya'nın geleceği, yalnızca büyüme politikalarıyla değil, afetlere dirençli şehir anlayışıyla da şekillendirilmelidir.

ODTÜ’deki kongreden Konya’ya uzanan önemli mesaj

Geçtiğimiz günlerde Orta Doğu Teknik Üniversitesinde (ODTÜ) gerçekleştirilen afetlerde dirençlilik temalı kongre, bu açıdan üzerinde durulması gereken önemli bir bilimsel buluşma oldu.

Afetlerin yalnızca meydana geldikleri anda değil, öncesinde ve sonrasında da değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyan bu tür organizasyonlar, ülkemizin afet yönetimi anlayışına önemli katkılar sunmaktadır. Bu organizasyonda benim özellikle önemsediğim gelişmelerden biri ise Konya'nın da temsil edilmesiydi. Konya Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Daire Başkanımız Sayın Latif Erdoğan'ın kongreye davetli olarak katılması, bir oturumda konuk olması ve Konya'nın karşı karşıya bulunduğu sorunları dile getirmesi son derece anlamlıdır.

Ayrıca kongrede Konya adına stant açılması, yerel yönetimlerin afetlere hazırlık konusundaki çalışmalarının bilim dünyasıyla buluşturulması bakımından değerli bir gelişmedir.

Bu tür katılımları yalnızca kurumsal bir temsil olarak değerlendirmemek gerekir. Çünkü mesele, bir kongreye katılmaktan çok daha büyüktür. Mesele; Konya'nın yaşadığı sorunların bilimsel ortamlarda tartışılması, farklı şehirlerin tecrübelerinden yararlanılması, yeni teknolojilerin ve uygulamaların takip edilmesi ve elde edilen bilgi birikiminin şehrimize kazandırılmasıdır.

Afetlerle mücadelede sahadaki tecrübe ile akademik bilginin buluşması, geleceğe yönelik çalışmaların en önemli dayanaklarından biridir. Bilim sahadan uzak kalmamalı, saha da bilimden kopmamalıdır.

Bir itfaiye teşkilatının görevi yalnızca yangına müdahale etmek değildir. Günümüzde itfaiyecilik; teknik kurtarma, tehlikeli madde olayları, afetlere müdahale, eğitim, önleme ve toplumsal farkındalık gibi birçok sorumluluğu bünyesinde barındırmaktadır. Konya'nın bu alandaki çalışmalarının görünür olması kadar, kongrede ortaya çıkan değerlendirmelerin somut projelere dönüşmesi de gerekmektedir.

Konya’nın afet gündemi yalnızca depremden ibaret değil

Türkiye'de afet denildiğinde akla ilk gelen tehlike çoğunlukla deprem oluyor. Elbette ülkemizin deprem gerçeği tartışılmaz. Ancak her şehrin coğrafi özellikleri, ekonomik yapısı, nüfus yoğunluğu ve karşı karşıya bulunduğu tehlikeler birbirinden farklıdır.

Konya açısından meseleye baktığımızda çok daha geniş bir afet ve risk tablosuyla karşılaşıyoruz. Özellikle kuraklık ve yer altı su kaynaklarının azalması, Konya'nın geleceğini doğrudan ilgilendiren konuların başında geliyor.

Tarımın önemli merkezlerinden biri olan Konya'da su meselesi yalnızca çiftçimizin sorunu değildir. Bu mesele aynı zamanda gıda güvenliğinin, ekonomik sürdürülebilirliğin, çevre yönetiminin ve gelecek nesillerin meselesidir.

Bugün bilinçsiz su tüketiminin, iklim değişikliğinin ve yer altı su kaynakları üzerindeki baskının uzun vadeli sonuçlarını değerlendirmek zorundayız.

Bir başka önemli konu ise obruk oluşumlarıdır. Konya Ovası'nın bazı bölgelerinde görülen obruklar, yalnızca jeolojik bir olay olarak değerlendirilmemelidir. Bu oluşumların tarım alanları, ulaşım güzergâhları, yerleşim bölgeleri ve altyapı üzerindeki olası etkileri bilimsel yöntemlerle incelenmelidir.

Riskli bölgelerin haritalandırılması, yer altı su hareketlerinin izlenmesi, erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi ve vatandaşlarımızın bilinçlendirilmesi büyük önem taşımaktadır.

Afet yönetimi, olay meydana geldikten sonra başlayan bir müdahale faaliyeti değildir. Afet yönetimi, tehlikeyi önceden görme ve riski azaltma sorumluluğudur. Bu anlayışı Konya'nın bütün ilçelerine yaymak zorundayız.

Sanayileşen Konya’da yangın güvenliği ve yeni nesil riskler

Konya, sanayisiyle de önemli bir üretim merkezidir. Organize sanayi bölgeleri, fabrikalar, depolama alanları, lojistik merkezleri ve üretim tesisleri şehrimizin ekonomik gücünü artırırken beraberinde farklı güvenlik ihtiyaçlarını da getirmektedir.

Özellikle endüstriyel yangınlar, tehlikeli maddeler, kimyasal kazalar, elektrik kaynaklı yangınlar ve teknolojik afetler üzerinde daha fazla durulması gerektiğini düşünüyorum.

Bugün modern afet yönetimi anlayışında yalnızca doğal afetler değil, insan kaynaklı ve teknolojik tehlikeler de önemli bir yer tutmaktadır.

Bu nedenle Konya'daki sanayi kuruluşlarının yangın güvenliği bakımından düzenli olarak değerlendirilmesi, çalışanlara yönelik eğitimlerin artırılması, acil durum planlarının güncellenmesi ve tatbikatların yaygınlaştırılması gerekmektedir.

Bir fabrikanın üretim kapasitesi kadar yangın güvenliği kapasitesi de önemlidir. Bir işletmenin ekonomik büyüklüğü kadar çalışanlarının güvenliği de değerlidir.

Çünkü alınmayan küçük bir tedbirin sonuçları bazen yalnızca bir işletmeyi değil, yüzlerce aileyi ve şehrin ekonomik hayatını etkileyebilmektedir.

Konya Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Teşkilatının bu alandaki eğitim, denetim, önleme ve müdahale faaliyetleri, şehir güvenliği bakımından önemli bir sorumluluk alanını oluşturmaktadır.

Kongrenin 3 Kasım tarihli “Alevin Öncesinde ve Ötesinde: Türkiye İtfaiye Modeli” başlıklı oturumunda Konya, Samsun, Balıkesir ve Ankara büyükşehir belediyelerinin itfaiye yöneticilerinin aynı bilimsel platformda buluşması, farklı şehirlerin tecrübelerinin paylaşılması açısından önemlidir.

Üniversiteler Konya’nın geleceğinde daha fazla sorumluluk almalı

Burada özellikle üniversitelerimize ayrı bir parantez açmak istiyorum. Konya, sahip olduğu üniversitelerle ciddi bir akademik potansiyele sahiptir. Bu potansiyelin şehir yönetimi, afet risklerinin azaltılması, çevre sorunları, su güvenliği ve toplumsal farkındalık alanlarında daha etkin kullanılması gerektiğine inanıyorum.

Üniversiteler yalnızca öğrencilerin eğitim gördüğü veya bilimsel yayınların hazırlandığı kurumlar değildir. Üniversiteler aynı zamanda bulundukları şehirlerin geleceğine yön veren, sorunlarına çözüm geliştiren ve toplumsal gelişimine katkı sağlayan kurumlardır.

Özellikle afet yönetimi, sivil savunma, yangın güvenliği, şehir planlaması, jeoloji, çevre mühendisliği ve kamu yönetimi alanlarında çalışan akademisyenlerin bilgi birikiminden daha fazla yararlanılmalıdır.

Üniversitelerimiz ile Konya Büyükşehir Belediyesi, ilçe belediyeleri, AFAD, ilgili kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları arasında sürekli ve sürdürülebilir iş birlikleri oluşturulmalıdır.

Örneğin, Konya'da afet risklerinin azaltılmasına yönelik ortak araştırma projeleri geliştirilebilir. Öğrencilerimizin de içerisinde bulunduğu gönüllü afet farkındalık ekipleri kurulabilir. Mahallelerde, okullarda, sanayi kuruluşlarında ve kırsal yerleşim alanlarında düzenli eğitim programları gerçekleştirilebilir.

Afetlere dirençli şehir anlayışı yalnızca yöneticilerin ve uzmanların sorumluluğu olarak görülmemelidir. Toplumun bütün kesimleri bu sürecin içerisinde yer almalıdır. Çünkü afetlere dirençlilik yalnızca sağlam binalar yapmakla sağlanamaz. Bilinçli bireyler, hazırlıklı kurumlar ve güçlü bir toplumsal dayanışma kültürü de gereklidir.

Konya için artık uzun vadeli bir gelecek vizyonu oluşturulmalı

Elbette Konya'da bugüne kadar gerçekleştirilen yatırımlar, altyapı çalışmaları, ulaşım projeleri ve belediyecilik hizmetleri şehrimizin gelişimi açısından önemlidir. Ancak mesele yalnızca yapılan hizmetlerin sayısı değildir. Asıl mesele, bu hizmetlerin Konya'nın gelecekte karşılaşabileceği riskleri ne ölçüde dikkate aldığıdır.

Bugün bir yol yaparken yarının trafik yoğunluğunu, bir yerleşim alanı planlarken bölgenin afet risklerini, bir sanayi yatırımı gerçekleştirirken yangın ve çevre güvenliğini, tarımsal üretimi planlarken su kaynaklarının sürdürülebilirliğini düşünmek zorundayız.

Çünkü geleceği planlanmamış bir büyüme, zaman içerisinde yeni sorunların ortaya çıkmasına neden olabilir.

Ben bu noktada Konya için kapsamlı bir “2050 Konya Afet Dirençliliği ve Şehir Güvenliği Vizyonu” hazırlanmasının faydalı olacağı kanaatindeyim.

Bu çalışma kapsamında şehrin mevcut tehlikeleri bilimsel verilerle değerlendirilmeli, ilçelerin farklı risk profilleri ortaya konulmalı ve kısa, orta ve uzun vadeli hedefler belirlenmelidir.

Kuraklık, obruk, deprem, sel, yangın, endüstriyel kazalar ve kritik altyapı güvenliği gibi konular birbirinden kopuk değil, bütüncül bir yaklaşımla ele alınmalıdır.

Ayrıca afetlere hazırlık konusunda yapılan çalışmaların sonuçları belirli aralıklarla kamuoyuyla paylaşılmalıdır. Vatandaş, yaşadığı şehrin hangi risklerle karşı karşıya bulunduğunu ve bu risklere karşı hangi tedbirlerin alındığını bilmelidir. Şeffaflık, katılım ve bilimsel planlama şehir güvenliğinin vazgeçilmez unsurlarıdır.

ODTÜ’den Konya’ya taşınması gereken anlayış

ODTÜ'de 2–4 Kasım 2026 tarihlerinde gerçekleştirilen 8. Uluslararası Dirençlilik Kongresi'nin ana temasının “Bilgi Teknolojileri Çağında Dirençlilik” olması da aslında bize önemli bir mesaj vermektedir.

Artık afet yönetiminde yalnızca insan gücüne ve geleneksel müdahale yöntemlerine dayanmak yeterli değildir. Coğrafi bilgi sistemleri, yapay zekâ destekli analizler, uzaktan algılama teknolojileri, erken uyarı sistemleri ve veri temelli karar mekanizmaları şehir güvenliğinin ayrılmaz parçaları hâline gelmektedir.

Konya'nın da bu teknolojilerden daha fazla yararlanması gerekmektedir. Özellikle kuraklık ve obruk risklerinin izlenmesi, yangın tehlikesi bulunan bölgelerin belirlenmesi, afet anında ekiplerin koordinasyonu ve kritik altyapıların korunması gibi alanlarda teknoloji önemli imkânlar sunmaktadır.

Bu nedenle ODTÜ'deki kongreye Konya'nın katılımını değerli bulurken bir başka hususun da altını çizmek istiyorum: Kongrelerde konuşulan bilimsel bilgiler, şehirlerimizin sokaklarına, mahallelerine, sanayi bölgelerine ve günlük yaşamına yansıtılabildiği ölçüde gerçek anlamda değer kazanacaktır.

Konya Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Daire Başkanımız Sayın Latif Erdoğan'ın böylesine önemli bir organizasyonda yer almasını, Konya'nın sorunlarını ve saha tecrübelerini bilimsel platforma taşımasını bu bakımdan önemli görüyorum.

Kongrede stant açılarak kurumsal çalışmaların tanıtılması da bu bilimsel ve kurumsal etkileşimin görünürlüğüne katkı sağlayan güzel bir adımdır.

Temennimiz, bu tür çalışmaların artarak devam etmesi ve Konya'nın afetlere hazırlık konusunda bilimsel iş birlikleriyle daha da güçlenmesidir.

Son söz: Konya yalnızca büyümemeli, güçlenmeli

Bugün Konya'nın önünde önemli fırsatlar olduğu kadar dikkatle yönetilmesi gereken riskler de bulunmaktadır. Bu riskleri görmezden gelmek yerine bilimsel yöntemlerle değerlendirmek, kurumlar arasında iş birliğini güçlendirmek ve toplumsal farkındalığı artırmak zorundayız.

Unutmayalım ki bir şehrin gerçek gücü yalnızca ekonomik büyüklüğünde, nüfusunda veya sahip olduğu yapılarda değildir. Gerçek güç; o şehirde yaşayan insanların kendilerini güvende hissetmesinde, kurumların afetlere hazırlıklı olmasında ve geleceğin risklerinin bugünden yönetilebilmesindedir.

Konya'nın geçmişi büyük, birikimi güçlü, potansiyeli yüksektir. Ancak bütün bu değerleri geleceğe güvenle taşıyabilmek için artık daha fazla bilim, daha fazla planlama, daha fazla kurumsal iş birliği ve daha güçlü bir afet bilincine ihtiyacımız vardır.

Çünkü afetler meydana geldikten sonra gösterilen kahramanlık kadar, afetler meydana gelmeden ortaya konulan akıl, bilim ve tedbir de değerlidir.

Geleceğin güçlü Konya'sı, yalnızca büyüyen değil; risklerini bilen, tedbirlerini alan ve afetlere karşı dirençli hâle gelen Konya olacaktır.

Yazarın Diğer Yazıları