Melda Ünal

Affetmek zorunda mıyım? Psikolojik olarak affetme süreci

Melda Ünal

Hayatta en çok zorlandığımız sorulardan biri şudur: Affetmeli miyim?

Ve hemen arkasından gelen o daha dürüst soru: Affetmek zorunda mıyım?

Toplumsal olarak affetmek çoğu zaman bir erdem, bir olgunluk göstergesi hatta manevi bir zorunluluk gibi sunulur. “Büyüklük sende kalsın.”, “Affet ki özgürleş.”, “Kin tutma.” gibi cümleler tanıdıktır. Peki psikolojik olarak affetmek gerçekten bir zorunluluk mudur?

Bir klinik psikolog olarak şunu net söyleyebilirim: Affetmek bir zorunluluk değil, bir süreçtir. Ve herkes için aynı hızda ilerlemez.

Affetmek Ne Değildir?

Öncelikle affetmenin ne olmadığını konuşalım:

    •    Affetmek yapılanı onaylamak değildir.
    •    Affetmek yaşananı unutmak değildir.
    •    Affetmek yeniden aynı ilişkiye devam etmek zorunda olmak değildir.
    •    Affetmek sınır koymaktan vazgeçmek değildir.

Birçok kişi affederse “zayıf” düşeceğini, “haklılığını kaybedeceğini” ya da “karşı tarafın yaptığını meşrulaştıracağını” düşünür. Oysa psikolojik affetme, karşı taraf için değil; çoğu zaman kişinin kendi iç yükünü hafifletmesi ile ilgilidir.

Öfke, Kırgınlık ve İçsel Yük. Travmatik ya da incitici bir deneyim yaşadığımızda zihnimiz adalet arar.

“Bu bana nasıl yapıldı?”

“Neden ben?”

“Bunun bedelini ödemeli.”

Bu sorular doğaldır. Çünkü incinmek bir kayıptır. Bazen güven kaybı, bazen hayal kaybı, bazen de kendilik değerinin zedelenmesidir.

Uzun süreli öfke ve kırgınlık ise bedende ve zihinde yük oluşturabilir. Sürekli tetikte olma hali, tekrar tekrar yaşanan sahneler, bitmeyen iç konuşmalar… Bu noktada affetme, karşı tarafı değil; kişinin kendi ruhsal alanını temizlemesini ifade eder.

Affetmek İçin Hazır mıyım?

Affetme süreci genellikle şu aşamalardan geçer:

    1.    İnkar ve Şok: “Bu gerçek olamaz.”
    2.    Öfke: “Bunu nasıl yapar?”
    3.    Pazarlık / Anlamlandırma: “Belki de bir nedeni vardı.”
    4.    Kabullenme: “Oldu ve bu benim hikâyemin bir parçası.”
    5.    Serbest Bırakma (Affetmeye Yaklaşma): “Bu yükü artık taşımak istemiyorum.”

Her birey bu aşamalardan aynı sırayla geçmez. Bazen bir aşamada uzun süre kalınır. Bazen geri dönüşler olur. Bu normaldir.

Önemli soru şudur: Affetmek istiyor muyum, yoksa affetmem gerektiğini mi düşünüyorum?

Eğer affetme, toplumsal baskı ya da “iyi insan olma” zorunluluğu ile geliyorsa, bu gerçek bir affetme değildir. Bu, duyguların bastırılmasıdır. Bastırılan duygu ise başka bir yerden tekrar kendini gösterir.

Affetmemek de bir seçimdir. Bazı durumlarda kişi affetmemeyi seçebilir. Özellikle ciddi ihanet, istismar ya da travmatik deneyimlerde affetme süreci çok daha karmaşık olabilir. Bu noktada önemli olan, affetmemekle birlikte öfkeye hapsolmamaktır.

Affetmemek mümkündür. Ama incinmiş taraf olarak hayat boyu o ana bağlı kalmak zorunda değiliz. Bazen affetmek, “Sana yaptığını doğru buluyorum.” demek değil; “Bu yaşananı hayatımın merkezinden çıkarıyorum.” diyebilmektir.

Affetmek Kendini Özgürleştirmek midir?

Evet, bazı durumlarda. Ama bu özgürlük, bir anda gelen romantik bir aydınlanma değildir. Gerçek affetme çoğu zaman sessizdir. Gösterişli değildir. İçsel bir yumuşama, bir yükün hafiflemesi gibidir. Artık o kişi ya da olay anıldığında kalp aynı şiddette çarpmıyorsa, gece zihninizi aynı yoğunlukta meşgul etmiyorsa, işte orada bir şeyler çözülmeye başlamıştır.

Affetmek zorunda değilsiniz. Ama incinmiş halinizle sonsuza kadar yaşamak da zorunda değilsiniz. Affetme bir hedef değil, bir yolculuktur. Ve bu yolculukta en önemli pusula şudur: Kendi ruh sağlığınız.

Eğer bir olay ya da kişi zihninizi sürekli meşgul ediyor, günlük işlevselliğinizi etkiliyor ya da yoğun öfke ve kaygı yaratıyorsa; bu süreci bir uzman eşliğinde çalışmak iyileştirici olabilir.

Unutmayın; affetmek bazen karşı tarafla ilgili değildir. Bazen sadece kendinizle barışmanın bir adımıdır.

Yazarın Diğer Yazıları