Mücahit Uludağ

Hürmüz Boğazı ABD'nin boğazını sıktı

Mücahit Uludağ

Güç Darboğazda

Hürmüz Boğazı, bugün sadece bir enerji geçiş hattı değil; küresel güç mücadelesinin en kritik kırılma noktalarından biri haline gelmiştir. Bu dar coğrafya, uzun yıllardır küresel sistemin hâkimi olarak görülen Amerika Birleşik Devletleri için bir avantaj alanı gibi görünürken, son gelişmelerle birlikte stratejik bir baskı noktasına dönüşmüştür. Bunda ABD’nin son yıllardaki istihbarat ve stratejik körlüğünün etkisi çok büyüktür.

ABD’nin askeri ve ekonomik gücüne rağmen bu hattın kırılganlığı, küresel sistemde önemli bir gerçeği yeniden ortaya koymuştur: Mutlak devlet gücü yoktur, sadece sınanan güç vardır.

İsrail açısından da benzer bir tablo ortaya çıkmaktadır. Bölgesel üstünlüğünü uzun yıllardır sağlamlaştırmak isteyen İsrail, özellikle Hamas ile yaşanan çatışmalar bağlamında klasik askeri üstünlüğün her zaman sonuç üretmediği bir sürece girmiştir. Bu durum, savaşın yalnızca teknoloji ve ateş gücüyle değil; direnç, iman, sadakat, süreklilik ve stratejik sabırla şekillendiğini göstermektedir.

Bu süreçte İran faktörü belirleyici hale gelmiştir. Doğrudan büyük ölçekli bir savaş yürütmeden, jeopolitik konumunu ve bölgesel etkisini kullanarak dengeyi zorlayan İran, özellikle Hürmüz hattı üzerinden küresel güçlere karşı asimetrik bir baskı kurabilmiştir. Bu da klasik güç projeksiyonunun sınırlarını görünür kılmıştır.

Son kertede İran, dünya siyaseti ve halkları nezdinde bu savaşın galibi olmuştur. Şimdi antlaşma sürecinde İran masaya daha güçlü oturma fırsatını elde etmiştir.

Dünya genelinde ise daha derin bir kırılma yaşanmaktadır. Uzun yıllardır süregelen “yenilmez büyük güç” algısı zayıflamakta; küçük ve orta ölçekli aktörler için yeni bir psikolojik eşik oluşmaktadır. Artık birçok ülke için temel soru şudur: “Güçlü olan gerçekten yenilmez mi, yoksa sadece henüz sınanmamış mı?”

Körfez ülkeleri açısından bu tablo, Amerika Birleşik Devletleri ile kurulan güven ilişkisini yeniden değerlendirme sürecini tetikleyebilir. Körfez’in güvenlik mimarisi uzun yıllardır ABD’ye dayanırken, ortaya çıkan kırılganlıklar bu bağımlılığı daha temkinli ve çok yönlü bir ilişkiye dönüştürmektedir. Bu, doğrudan bir kopuş değil; ancak koşulsuz güvenden stratejik denge arayışına geçiştir. 

Yeni denge kuramları, antlaşmaların güncellenmesi ve en önemlisi farklı yeni oluşumlar, güç birliktelikleri beraberinde gelecektir.

Öte yandan Türkiye için yeni bir alan açılmaktadır. Türkiye’nin artan savunma kapasitesi, diplomatik manevra kabiliyeti ve bölgesel etkinliği, onu İslam dünyası içinde daha görünür bir aktör haline getirmektedir. Ancak İslam ülkelerinin tek bir blok altında birleşmesi; tarihsel, mezhepsel ve siyasi farklılıklar nedeniyle kısa vadede zor görünmektedir. Buna rağmen Türkiye’nin denge kurucu ve yön verici bir merkez olma potansiyeli giderek güçlenmektedir. Bunu da başaracaktır.

Sonuç olarak bugün yaşananlar, basit bir güç kaybı ya da tek taraflı bir yenilgi olarak okunmamalıdır. Asıl mesele daha derindir: Küresel sistem, tek kutuplu güç iddiasından çok kutuplu ve kırılgan bir denge düzenine doğru evrilmektedir.

Ve bu yeni düzende en kritik gerçek şudur: Güç artık sınırsız değil; coğrafya, irade ve strateji tarafından sıkıştırılabilir. Bloklar dağılabilir, üsler kaldırılabilir, sahte güçler gerçek güçlerce mağlup edilebilir.

Yazarın Diğer Yazıları