* Dünya Ekonomik Forumu her yıl Davos'ta düzenlediği toplantıda, jeopolitik risklerin ve küresel borçların arttığı, yapay zekâ gibi teknolojilerin hızla ilerlediği ve küresel işbirliği gibi bir dönemeçte Diyalog Ruhu temasıyla 130 ülkeden katılımcıyı bir araya getirdi. 65 Devlet veya hükümet başkanı, 55 ekonomi ve maliye bakanı, 33 dışişleri bakanı, 34 ticaret ve sanayi bakanı, 11 merkez bankası başkanı olmak üzere 400 üst düzey kişi ve siyasi lider katıldı. Temelleri 1971 yılında ekonomi profesörü Klaus Schwab tarafından atıldı. İki yıl sonra ise dünyanın 1000 büyük şirketi için üyelik sistemi hayata geçirildi. Dünyanın diyalog merkezi olarak konumlandı. Scwab geçen yıl 50 yıllık itibarını mahvedip istifa etti. Çalışanı olan siyahi kadına ırkçı söylemleri nedeniyle soruşturma açılınca görevden çekildi.
* Herkes Trump ne dedi diye bakarken esas açıklamalar başkaları tarafından yapıldı. Davos un en önemli açıklaması BlackRock’ın CEO’su Larry Fink’ten geldi. Sistem 30 yıldır halka hiçbir şey vermedi diyerek, yapay zekânın beyaz yakalılar için büyük bir yıkım getireceğini söyledi. Batı uygarlığına yönelik eleştirileriyle devam etti, dünyanın en büyük varlık yöneticisinden çarpıcı değerlendirmeler geldi. Fink, kapitalist sistem soğuk savaştan bu yana tarihinin en ağır krizine giriyor ve mevcut gidişatla bu sınavda kalacak. Servet var, adalet yok. Berlin duvarı yıkıldığından beri tarihin en büyük serveti var ama bu para, toplumsal barışı bozacak kadar küçük bir azınlığın cebine girdi. Bu kadar adaletsiz bir dağılımı hiçbir toplum uzun süre kaldıramaz, sonunda sistem çöker.
* Yapay zekâ beyaz yakalıyı vuracak. Küreselleşmenin geçmişte mavi yakalı işçileri olumsuz etkilediğini hatırlatan Fink, benzer bir yıkımın şimdi ofis çalışanları için de kapıda olduğunu kaydetti. Yapay zekânın artık bir gelecek senaryosu değil, bugünün gerçeği olduğunu ifade etti. Küreselleşme fabrikadaki işçiyi nasıl vurduysa, yapay zekâ da şimdi aynısını ofis çalışanlarına, avukatlara, analistlere yapacak. Bu gelecek değil, bugün.
* Halk büyük şirketlerin giderlerine ortak ediliyor. Sorun, yapay zekânın görünmeyen maliyeti oldu. Devasa veri merkezlerinin büyük enerji tüketiyor ve bu merkezler için kurulan altyapının bedeli dolaylı olarak halka ödetiliyor. Elektrik dağıtım şirketlerinin hizmet bedeli ve ek yük kalemleriyle bu maliyetleri genel şebekeye yansıtılıyor. Vatandaşlar farkında olmadan büyük teknoloji şirketlerinin yapay zekâ yatırımlarına ortak ediliyor. Davos halkın masası değil. Davos toplantılarına da toplanan küresel elitler dünyayı şekillendirmeye çalışıyor ancak bedeli ödeyen halk karar süreçlerinde yer almıyor. Asıl darbeyi yiyecek olan halkın bu masada sandalyesi bile yok. Sistemin çökmesini önlemenin tek yolu, halkı ekonomik büyümenin pasif izleyicisi olmaktan çıkarmaktır. Artan adaletsizlik küresel ölçekte büyük bir öfke dalgası olacak.
* Sonuç olarak, gini katsayısı Davos’ta bahsedilen sabır ölçüsüdür. Ülkelerdeki gelir dağılımı eşitsizliğini 0 sıfır tam eşitlik ile 1 bir tam eşitsizlik arasında ölçen temel bir göstergedir. İskandinav ülkeleri 0.25-0.30 düşük eşitsizlikle, Latin ülkeler 0.50+ yüksek eşitsizlikle yaşar. Türkiye, 0.40-0.45 civarındaki katsayıyla OECD ve Avrupa'da gelir eşitsizliğinin yüksek olduğu ülkeler liginde yer alır. 0'a yakın ise gelir dağılımı adil, 1'e yakın ise gelir dağılımı adaletsiz demektir. Ülkeler arasındaki refahı, ekonomik politikaların başarısını ve yoksulluk seviyelerini analiz etmek için kullanılır. Türkiye'de en zengin %20'lik kesim toplam gelirin yaklaşık yarısını alırken, en yoksul %20'lik kesimin payı oldukça düşüktür. Trump çoğu dengeyi değiştirecek gibi. Amerika da oy kullanan biri tüm dünya için oy kullanıyor gibi. Dengesizlik artık gizlenmiyor. Dünyayı 5 aile yönetiyor diye hikâye anlatanlar gözlüklerini temizlesinler. Gözüken belli yapılacak belli. Yemeği kim yiyorsa bulaşığı da o yıkayacak. Seçilmişim, özelim, güzelim demek yok. Nasıl faydalı ise o kadar değerlisin. Ben doğuştan değerliyim diyorsan ölene kadar insanlığa ne kadar fayda sağladın bakılacak. Buda mantığı ile dünya yönetilemez özellikle dertli olan sabırlı olan insanlar artık yeter diyecek. Diyalog ruhu buna mecbur bırakacak gibi.
