Geçtiğimiz hafta İletişim Başkanlığı tarafından 2. İletişim Şûrası düzenlendi. Kâğıt üzerinde janjanlı bir etkinlik görüntüsü vardı. Alanlarında uzman kişiler, akademisyenler, yazılı ve görsel medya temsilcileri falan epey kalabalık bir katılım söz konusuydu. Birçok konuda çok sayıda sunum yapıldı, şûra çok dolu görünüyordu. Fakat yazılı basının geleceğine dair dişe dokunur çözüm önerisi, somut bir şey göremedik. Kaçırdıklarımız varsa lütfen hatırlatsınlar, atlamamış olalım…
Türkiye’de yazılı basının bitirilmesi için son sekiz, 10 yıllık süreçte bilinçli bir çalışma yürütülüyor.
Gazete tirajları bilinçli olarak azaltılıyor. İnternet varken yazılı gazeteyi artık kimse okumuyor varsayımının kusura bakmayın içi boş. Basılı gazeteye ulaşmak için ilk önce ona ulaşmak gerekiyor.
Konya’dan örnek verecek olursak artık Alaeddin Tepesi, Zafer civarında bile gazete satılan bir bayi yok. Mevlana civarı da hakeza öyle. Binlerce esnafın bulunduğu, her gün 10 binlerce kişinin dolaştığı yerlerde gazete satılmazsa millet nasıl okuyacak. Ankara’nın göbeğinde Kızılay’da bile gazete bulmak için özel çaba göstermeniz gerekiyor. İstanbul İstiklâl caddesinde en son gittiğim de kuytuda bir gazete bayii kalmıştı, şu an duruyor mu bilmiyorum. Bugün bir gazete ortalama 20, 30 lira civarı. Bir bardak çay parası. Her gün esnafın dükkânına gazeteyi götürsen mutlaka alır. Fakat bu durum kimsenin umurunda değil.
Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçmemizin ardından İletişim Başkanlığı’nın kurulmasından bu yana yazılı basının sorunları ve çözüm önerileri üzerine kaç yazı yazdığımı hatırlamıyorum. Merak eden arşive bakabilir. Her geçen yıl işler daha da kötüye gidiyor. Dağıtım ağında tekelleşme ortaya çıkınca işler iyice berbat bir hâl aldı. Gazetelerin tiraj gibi bir dertleri de yok anlaşılan. Bize layık görülen şey internet üzerinden yapılan gecekondu tarzı haberciliğin vasatlığı. Gazetelerimizin internet yayıncılığı da Allah’a emanet. İlerleyen yıllarda özellikle arşiv anlamında çok ciddi sıkıntılar yaşayacağız ama bu durum da kimsenin umurunda değil galiba.
Bugün parayı basıp, Türkiye’nin en büyük gazetesini satın alabilirsiniz. Ardından bir emrinizle gazetenin dijital arşivini yok edebilirsiniz. Bu kadar basit. Öyle şey mi olur demeyin olmuşları var. Örneğin şu anda geçtiğimiz yıllarda el değiştirip, ardından basılı yayınlarına son verilen Vatan, Radikal gibi gazetelerin yazar arşivlerine ulaşamıyoruz. Haber arşivlerinde de ciddi eksikler var. Aynı şekilde, Akşam, Star gazetelerinin yazar arşivlerinin büyük bir bölümü buharlaşmış. Uzanlar dönemi Star gazetesi ile ilgili bir araştırma yapmak isteseniz internette kaynak yok. Yüksek lisans tezimi yazdığım süreçte Millî Kütüphane’de epey vakit geçirdim. Geçmiş yılların arşivi çok iyi durumdayken 2000 sonrasında ciddi sıkıntı vardı. Son 10 yıl ise büyük bir ihtimalle daha da kötü durumdadır.
FETÖ’cülerin Zaman, Bugün vb. gazeteleriyle ilgili bir araştırma yapmak isteseniz internet ortamında imkânsız. Bu gazetelerin internet siteleri de iptal edilmiş. Lafı daha da fazla uzatabilirim ama gerek yok. Yazılı basını resmen keyfi bir şekilde bitiriyoruz ama internet yayıncılığımız da berbat durum da. Bir köşe yazarının 20 sene önce yazdığı gazetenin internet sitesi var ama o yazarın yazılarına ulaşılamıyor. Gazetelerin geçmiş yıllardaki sayılarının PDF hâllerine ulaşmakta neredeyse imkânsız. Eskiler söz uçar, yazı kalır demişler ama artık yazı da uçuyor. Bugün bu yazdığımız satırları okuyabiliyorsunuz ama bir hafta sonra buharlaşmayacağının garantisi yok.
İletişim Şûrası’nda bu tarz meseleler dert olarak görülmüyor. Yapay zekâ çağındayız denilip duruluyor. Avrupalının derdi yapay zekâyı eğitmek için iki yıldır Avrupa’daki sahaflardan toplanan ve daha sonra imha edilen nadir kitaplar. Emin olun bizde de binlerce kitap yok edilmiştir. Bununla ilgili de bir çalışmamız yok. Sıkıştığımız yerde memlekette kitap okuyan mı kaldı der geçeriz.
Türkiye’de halihazırda basın ve yayın organlarından sorumlu olan İletişim Başkanlığı’nın basının geleceğini önemsemediğini, kendi haline bıraktığını çok rahat söyleyebiliriz. Basılı gazetelerinin yok olması için özel bir gayret gösteriliyor. İnternet yayıncılığımız da tamamen keyfi bir şekilde Allah’a emanet. Geleceğe yönelik hafızamızda bir şey kalmayacak. Bundan 10, 15 yıl sonra 2000 sonrası Türk basını üzerine araştırma yapacak insanlara Allah sabır versin. Bu teknoloji çağında kaynak krizi yaşamak bize özgü bir şeydir(!) Eminim bu yazı da umursanmayacak, davulcu yellenmesi gibi duyulmayıp bir kenarda kalacak. İletişim Başkanlığı yetkililerinin basının geleceğinden çok daha önemli işleri olduğu ortada. Yazılı basın ve internet gazeteciliği bu duruma düşürülürse sosyal medyada yalan dolan bilgiler havada uçuşur. Ondan sonra dezenformasyonla mücadele merkezinden olayın aslı şuydu buydu diye açıklama yapar dururlar…
