Günümüz gençliğinin inanç dünyası, dijitalleşmenin hızı, bilgiye anında erişim imkânı, küreselleşme ve köklü toplumsal değişimlerin potasında, geçmiş nesillere kıyasla tamamen farklı bir evrilme sürecinden geçmektedir. Artık gençler, geleneksel kabulleri doğrudan tekrarlayan pasif alıcılar konumunda değildir; aksine her şeyi sorgulayan, mantıksal tutarlılık arayan ve bizzat deneyim odaklı bir inanç yaklaşımını benimseyen aktif bireylerdir.
Bu değişim, gençlerin zihninde geleneksel aktarımlarla modern dünyanın gerçeklikleri arasında çeşitli çatışmalar doğurmaktadır. Bu süreçte gençlerin inanç dünyasını sarsan ilk ve en temel basamak, dünyadaki adaletsizlikler ve yaşanan acılardır. Bilgiye anında erişebilen, sosyal medya aracılığıyla dünyanın bir ucundaki krizleri, savaşları ve felaketleri anbean takip eden gençler, bu soruyla çok daha erken yaşlarda yüzleşmektedir. Örneğin Gazze’de, Ukrayna’da ya da dünyanın başka bir coğrafyasında her gün masum çocukların ve sivillerin yaşamlarını yitirdiğine şahit olan bir lise veya üniversite öğrencisi, “Eğer her şeye gücü yeten ve merhametli ilahi bir adalet varsa, bu masumlar neden korunmuyor?” diyerek geleneksel tevekkül anlayışını sorgulamakta ve klasik cevaplarla tatmin olmamaktadır.
Teodise (kötülük problemi) bağlamında yaşanan bu zihinsel yorgunluk, gençleri doğrudan dini kurumlar ve otorite figürleriyle ilgili ikinci bir soruna taşımaktadır. Dini kurumların, din adamlarının veya dindar görünen bireylerin hataları, çelişkili ve dünyevi tutumları gençlerin dinle aralarına mesafe koymalarına zemin hazırlamaktadır. Örneğin çevresindeki dindar bireylerin veya dini yapıların çıkarcı, adaletsiz tutumlarını gözlemleyen, hatta bunları dini referanslarla meşrulaştırdıklarına şahit olan bir genç, “Evreni yaratan üstün bir akıl olduğuna inanıyorum; ancak dindarların temsil ettiği din anlayışını doğru bulmuyorum” diyerek kurumsal dini inançtan kopmakta ve deizm gibi alternatif arayışlara yönelmektedir.
Kurumsal dinle arasına mesafe koyan veya dogmatik yaklaşımları reddeden gençlerin karşısına çıkan üçüncü büyük eşik ise bilim ile din arasındaki ilişki krizidir. Özellikle evrim teorisi, kuantum fiziği ve kozmoloji gibi konularda popüler bilim yayınlarında sunulan materyalist dünya görüşü ile ailelerinden veya çevrelerinden gördükleri geleneksel dini öğretiler arasında sıkışıp kalan gençler büyük bir ikilem yaşamaktadır. Din ile bilim arasındaki ilişki biçimini kendisine doğru bir şekilde öğretecek ve yeni bir din ve bilim diliyle kendisine konuşacak kimselerden mahrum kalması yön tayininde ikilim yaşamasına sebep olmaktadır. Ona bilimin verilerle hareket ettiğini, doğrulayamadığını değil, yanlışlığını ortaya koyduğu şeyi inkâr etmesi gerektiğini öğretecek bakış açılarına ihtiyaç duymaktadır. Bu alanda çatışmacı bir dil geliştirme, gencin dinle barışık bir bilim anlayışını doğru bir şekilde kavramasını güçleştirmektedir.
Bilim ve din ikilemini aşmaya çalışan gençlerin günlük sosyal hayat içinde karşılaştığı dördüncü sorun ise geleneksel dini söylemler ile modern çağın gerçeklikleri arasındaki derin uçurumdur. Geleneksel vaazlar ile bireysel haklar, özgürlükler ve teknolojik yaşam tarzı arasında algılanan çatışmalar, inancın hayatla bağını zayıflatmaktadır. İş hayatında, akademik dünyada veya sosyal ilişkilerde eşitlikçi, liyakat esaslı ve bireysel özgürlükleri önceleyen bir ortamda yetişen bir gencin, bazı vaazlarda veya dini metin yorumlarında kadın-erkek rolleri ya da bireysel tercihler konusunda dayatılan kalıp yargıları benimsemekte zorlanması ve “Eğer inanç modern dünyanın evrensel insan hakları değerleriyle çatışıyorsa, benim için anlamını yitiriyor” diyerek uzaklaşması bu duruma tipik bir örnektir.
Tüm bu sorgulamaların, çatışmaların ve kimlik arayışlarının zihinsel yorgunluğu, gençleri beşinci ve en tehlikeli boyuta, yani derin bir anlamsızlık hissine ve nihilizme sürüklemektedir. Tüketim odaklı modern toplum yapısı, hızla değişen trendler ve geleceğe dair ekonomik kriz kaygıları gençleri ruhsal bir boşluğa itmektedir. Sürekli bir sınav maratonundan geçip üniversiteyi bitirdikten sonra dahi ekonomik güvenceye ulaşamayan bir gencin, hayatı sadece acımasız bir hayatta kalma mücadelesi olarak görüp, her şeyin boş olduğu hissine kapılması ve bu ruhsal boşluğu dolduracak samimi, kuşatıcı manevi bir çaba bulamaması bu yabancılaşmanın en somut göstergesidir.
Sonuç olarak, günümüz gençliğinin inanç sorunları temelde birer inkâr durumu değil, anlamlandırma, mantıksal tutarlılık ve samimi sorgulama eksenlidir. Gençler körü körüne kabul etmek yerine, akla yatan, vicdanı tatmin eden ve çağın gerçekleriyle bağdaşan bir inanç dünyası kurma çabasındadırlar. Bu sorunları aşmak ve gençlerle sağlıklı bir köprü kurmak öncelikle dogmatik bir üslup yerine inancın arkasındaki hikmeti ve estetiği gösteren akli bir yaklaşımı benimsemekten geçmektedir. Ayrıca dini kurumların ve dindar bireylerin ahlaki tutarlılığını sağlaması, okullarda öğrenilen bilimsel veriler ile dinin inanç esaslarının birbirini tamamlayan alanlar olarak sunulması büyük önem taşımaktadır. İslam’ın özündeki adalet, istişare, ahlak ve insan onuruna saygı gibi evrensel değerler ön plana çıkarılmalı; nihilizm tuzağına karşı gençlere tüketim odaklı bir hayatın ötesinde, içsel huzura ve toplumsal faydaya dayalı bir yaşam amacı sunulmalıdır.
