Son günlerde Türkiye’nin dört bir yanında yükselen alevler, sadece ağaçları değil; vicdanlarımızı, umutlarımızı ve geleceğe dair güven duygumuzu da yakıyor. Televizyon ekranlarında gördüğümüz dumanlar yalnızca gökyüzünü karartmıyor; aynı zamanda bize çok önemli bir gerçeği de hatırlatıyor: Orman yangınları artık sadece çevresel bir olay değil, ekonomik, sosyal, psikolojik ve hatta milli güvenlik boyutu bulunan çok yönlü bir afet haline gelmiştir.
Ne yazık ki her yaz benzer manzaraları görüyor, aynı acıları yaşıyor, aynı cümleleri kuruyoruz. Yangın söndüğünde ise çoğu zaman hayat normale dönmüş gibi davranıyoruz. Oysa normalleşen sadece gündem oluyor; doğa ise yıllarca sürecek ağır bir yara taşıyor.
Ben bir afet yönetimi akademisyeni olarak orman yangınlarını yalnızca ağaçların yanması olarak değerlendirmiyorum. Çünkü her yanan ağaçla birlikte toprağın bereketi, havanın temizliği, suyun dengesi, tarımın geleceği ve çocuklarımızın yarınları da zarar görüyor.
Bugün artık kendimize şu soruyu dürüstçe sormamız gerekiyor:
Biz gerçekten ormanlarımızı mı kaybediyoruz, yoksa geleceğimizi mi?
Orman, Sadece Ağaç Demek Değildir
Toplum olarak ormanı çoğu zaman yeşil bir alan olarak görüyoruz. Oysa orman bundan çok daha fazlasıdır.
Orman; yağmurdur.
Orman; sudur.
Orman; oksijendir.
Orman; tarımdır.
Orman; hayvancılıktır.
Orman; iklimdir.
Orman; biyolojik çeşitliliktir.
Orman; ekonomik kalkınmadır.
Ve en önemlisi, orman bir ülkenin doğal savunma sistemidir.
Bugün yanan milyonlarca ağacın yerine fidan dikilebilir. Ancak kırk, elli hatta yüz yılda oluşmuş doğal ekosistemi birkaç yılda geri getirmek mümkün değildir. Doğa sabırlıdır; fakat insanın yaptığı tahribatı onarması uzun zaman alır.
Bu nedenle her yangın, gelecek nesillerden ödünç aldığımız bir mirası tüketmek anlamına gelir.
İklim Değişikliği Bahane Değil, Gerçektir
Artık eski yaz mevsimlerini yaşamıyoruz.
Daha uzun kuraklıklar…
Daha yüksek sıcaklıklar…
Daha düşük nem…
Daha sert rüzgârlar…
İklim değişikliği, yangınların hem çıkış riskini hem de yayılma hızını artırıyor.
Ancak bütün sorumluluğu iklime yüklemek de doğru değildir.
Çünkü yangınların önemli bir bölümü insan eliyle başlıyor.
Bir izmarit…
Kontrolsüz yakılan anız…
Bakımı yapılmayan enerji nakil hattı…
Ormana bırakılan cam şişe…
Dikkatsizce yakılan mangal…
İhmal edilen küçük bir kıvılcım…
Bazen de kasıt…
Aslında büyük felaketlerin çoğu küçük ihmallerin büyümesidir.
Afetler çoğu zaman doğanın değil, insanın ihmallerinin sonucudur.
Yangın Çıktığında Kaybedilen Sadece Ağaçlar Değildir
Bir orman yangını başladığında kamuoyu genellikle kaç hektar alanın yandığını konuşur.
Oysa gerçek kayıp bunun çok ötesindedir.
Yangınla birlikte binlerce canlı hayatını kaybediyor.
Toprak verimliliği azalıyor.
Yer altı su kaynakları zarar görüyor.
Erozyon riski artıyor.
Bölgenin iklim dengesi değişiyor.
Arıcılık zarar görüyor.
Hayvancılık etkileniyor.
Tarımsal üretim düşüyor.
Turizm olumsuz etkileniyor.
Kırsal nüfus göç etmek zorunda kalıyor.
Yani yangın söndüğü anda aslında ekonomik yangın yeni başlamış oluyor.
Görünmeyen Maliyetler
Bir yangını söndürmenin maliyeti sadece kullanılan su değildir.
Helikopterler…
Yangın uçakları…
İtfaiye araçları…
AFAD ekipleri…
Orman işçileri…
Jandarma…
Polis…
Sağlık ekipleri…
Belediyeler…
Lojistik destek…
Tahliyeler…
Hasar tespit çalışmaları…
Yeniden ağaçlandırma…
Altyapı onarımları…
Bunların tamamı milyarlarca liralık kamu kaynağının kullanılması anlamına geliyor.
Fakat bundan daha büyük maliyet görünmeyen maliyettir.
Kaybedilen üretim…
Kaybedilen su…
Kaybedilen oksijen…
Kaybedilen biyolojik çeşitlilik…
Kaybedilen güven…
Bunların ekonomik karşılığını hesaplayabilecek hiçbir muhasebe sistemi yoktur.
Psikolojik Yangınlar Daha Geç Sönüyor
Yangınlar söndürülebilir.
Fakat insanların içindeki yangın kolay kolay sönmez.
Evini kaybeden yaşlı bir insanın gözlerindeki çaresizlik…
Hayvanlarını kurtaramayan çiftçinin sessizliği…
Çocukların gece duyduğu siren sesleri…
Tahliye sırasında yaşanan korkular…
Bunların hiçbiri istatistik tablolarına yansımaz.
Afetler yalnızca fiziksel yıkım oluşturmaz.
Ruhlarda da derin izler bırakır.
Bu nedenle afet yönetimi sadece yangını söndürmek değildir.
İnsanların umutlarını yeniden ayağa kaldırabilmektir.
İtfaiyecilerimizin Sessiz Kahramanlığı
Yangınlar konuşulurken çoğu zaman alevler ön plana çıkar.
Fakat alevlerin içine giren insanlar yeterince konuşulmaz.
Günlerce ailesini göremeyen itfaiyeciler…
Orman işçileri…
AFAD personeli…
Gönüllüler…
Askerler…
Polisler…
Sağlık çalışanları…
Hepsi aynı amaç için mücadele ediyor:
Bir ağacı değil, bir geleceği kurtarmak.
Onlar çoğu zaman kameraların önünde değil, ateşin tam ortasında görev yapıyorlar.
Bu fedakârlık sadece alkışla değil; daha güçlü ekipmanla, daha iyi eğitimle ve daha kapsamlı destekle karşılık bulmalıdır.
Orman Yangınları Artık Milli Güvenlik Meselesidir
Dünyada güvenlik kavramı değişiyor.
Eskiden güvenlik denildiğinde akla sadece sınırlar gelirdi.
Bugün ise su güvenliği…
Gıda güvenliği…
Enerji güvenliği…
Siber güvenlik…
İklim güvenliği…
Afet güvenliği…
Milli güvenliğin ayrılmaz parçaları haline geldi.
Bir ülkenin ormanlarını koruyamaması, gelecekte su kaynaklarını da koruyamaması anlamına gelebilir.
Su azaldığında tarım azalır.
Tarım azalınca üretim azalır.
Üretim azalınca ekonomi etkilenir.
Ekonomi etkilendiğinde sosyal huzur zarar görür.
Dolayısıyla bir orman yangını yalnızca çevreyi değil; devletin ekonomik ve sosyal direncini de etkileyen stratejik bir olaydır.
Bundan Sonra Ne Yapmalıyız?
Artık klasik yöntemlerle mücadele dönemi geride kalmalıdır.
Yapay zekâ destekli erken uyarı sistemleri yaygınlaştırılmalıdır.
İHA’larla sürekli risk analizi yapılmalıdır.
Yangın kuleleri yeni teknolojilerle güçlendirilmelidir.
Enerji nakil hatları düzenli denetlenmelidir.
Orman köylerinde gönüllü yangın ekipleri kurulmalıdır.
İlkokuldan üniversiteye kadar afet farkındalığı zorunlu eğitim haline getirilmelidir.
Yangın söndürme kapasitesi kadar yangını önleme kapasitesi de geliştirilmelidir.
Çünkü en başarılı yangın söndürme operasyonu, hiç çıkmayan yangındır.
Son Söz
Bugün küle dönen her ağaç bize sessizce şunu söylüyor:
“Ben yalnız değildim.”
Benimle birlikte bir kuşun yuvası yandı.
Bir sincabın yaşam alanı yandı.
Bir arının çiçeği yandı.
Bir çocuğun geleceği yandı.
Bir çiftçinin umudu yandı.
Bir ülkenin nefesi yandı.
Doğayı kaybettiğimizde aslında kendimizi kaybediyoruz.
Bugün dikilecek milyonlarca fidan elbette yarınlarımız için umut olacaktır.
Fakat bundan daha önemlisi, zihinlere dikilecek bilinç fidanlarıdır.
Çünkü ormanları asıl koruyacak olan ne uçaklardır ne helikopterlerdir.
Onları koruyacak olan; çevreye saygılı, afet bilinci gelişmiş, sorumluluk sahibi bir toplumdur.
Unutmayalım…
Bir ülkenin gerçek zenginliği yer altındaki madenleri değil, yer üstündeki ormanlarıdır.
Ve yine unutmayalım…
Yanan sadece ormanlar değildir. Eğer gereken dersleri çıkaramazsak, küle dönen aslında geleceğimiz olacaktır.