Dr. Abdullah Koca

Bir şehrin kalbine giden öğretmen: Mus'Ab Bin Umeyr

Dr. Abdullah Koca

Bazı insanlar yaşadıkları yıllarla değil, dokundukları kalplerle anılır. Bazı öğretmenler de yalnızca bir konuyu öğrettikleri için değil, bir insanın hayatına istikamet verdikleri için unutulmaz.

Mus‘ab bin Umeyr, böyle bir öğretmendi.

Mekke’de varlıklı bir ailenin çocuğu olarak büyüdü. Önünde rahat bir hayat vardı. Gençliği, imkânları ve ailesinin sunduğu güvenli dünya ona başka bir yol da gösteriyordu. Fakat o, Hz. Peygamber’in çağrısını duyduğunda kalbinin sesini susturmadı. İman etti. Bu tercihi sebebiyle ailesinin baskısıyla, yalnızlıkla ve yoklukla karşılaştı. Yine de inandığı yoldan dönmedi. Onun hayatına bakınca insanın aklına şu soru geliyor: Bir genç, hakikat uğruna nelerden vazgeçebilir? Daha da önemlisi, bulduğu hakikati başkalarına ulaştırmak için ne kadar sorumluluk hissedebilir?

Mus‘ab bin Umeyr’in hikâyesini yalnızca fedakârlık kelimesiyle anlatmak eksik kalır. O, Hz. Peygamber’in yanında öğrendiklerini kalbinde büyüttü; sonra da öğrendiklerinin başkalarının hayatına ışık olması için yola çıktı. Birinci Akabe Biatı’ndan sonra Yesrib’e gönderildi. Görevi, oradaki insanlara İslam’ı ve Kur’an’ı öğretmekti. Böylece İslam tarihinin ilk muallimi olarak anıldı.

Henüz Medine adını almamış bir şehre genç bir öğretmen gitti.

Düşünelim: Bir insan, tanımadığı bir şehre gidiyor. Orada kendisini bekleyen hayatı, karşılaşacağı güçlükleri bilmiyor. Fakat taşıdığı emaneti biliyor. İnsanlarla konuşacak, onları dinleyecek, öğrendiğini anlatacak. Bir kalbe ulaşmanın sabır istediğini bilerek her yeni güne başlayacak.

Mus‘ab’ın öğretmenliğinde beni en çok etkileyen yön budur. O, öğretmeyi kendisine verilmiş bir emanet olarak gördü. Çünkü iman ettiği sözlerin kendi hayatındaki karşılığını yaşamıştı. İnsanlar onun anlattıklarını duyarken karşılarında, inandığı uğruna rahatından vazgeçmiş bir insan da görüyorlardı.

Medine’de Es‘ad bin Zürâre’nin desteğiyle insanlara ulaştı. Onun gayreti, Üseyd bin Hudayr ve Sa‘d bin Muâz gibi isimlerin İslam’la tanışmasında etkili oldu. Bir insanın bir başka insana öğrettiği şey, oradan başka evlere ve başka hayatlara taşındı. Mus‘ab’ın açtığı yolun nasıl genişlediğini düşününce öğretmenliğin kıymeti daha iyi anlaşılıyor.

Bugün bizler büyük üniversitelerde, kalabalık okullarda, teknolojinin sunduğu sayısız imkânın içinde eğitim veriyoruz. Bilgiye ulaşmak hiç olmadığı kadar kolay. Fakat bir öğrencinin kalbine ulaşmak hâlâ emek istiyor. Bir gencin sorusunu ciddiye almak, güçlüğünü fark etmek, umudu azaldığında ona yeniden cesaret vermek için zaman ve dikkat gerekiyor.

Üniversite hocalarımız başta olmak üzere bütün eğitim camiamızın Mus‘ab bin Umeyr’in hayatı üzerinde düşünmesini bu yüzden çok kıymetli buluyorum.

Biz öğrencilerimize ne bırakıyoruz?

Bir dersin içeriğini, bir sınavın sonucunu, bir diploma yolunu elbette önemsiyoruz. Bunlar emeğimizin gerekli parçaları. Fakat gençler bizden ilimle birlikte ahlak, başarıyla birlikte tevazu, yetkiyle birlikte adalet görmeye de ihtiyaç duyuyor. Söylediğimiz söz kadar, öğrencimize nasıl davrandığımızı da hatırlıyorlar.

Hepimizin hafızasında böylesi bir öğretmen vardır. Belki yıllar önce bize inanmıştır. Belki herkesin içinde mahcup etmek yerine yanımıza çağırıp konuşmuştur. Belki bir hatamızı düzeltirken şahsiyetimizi incitmemiştir. O gün yaşanan küçük bir hadise, yıllar sonra bile içimizde yaşamaya devam eder. Demek ki öğretmenin etkisi bazen verdiği cevaptan çok, bir insana gösterdiği merhamette saklıdır.

Mus‘ab’ın örnekliği bana bunu da hatırlatıyor: İnsanlara yol göstermek isteyen kişi, önce onların değerini bilmelidir. Karşısındaki genci yalnızca bir numara, bir not veya bir başarı sırası olarak görürse onun iç dünyasını nasıl tanıyabilir? Oysa her öğrencinin içinde anlaşılmayı bekleyen bir hikâye vardır. Kiminin ailesinden taşıdığı bir yük, kiminin geleceğe dair korkusu, kiminin de henüz kendisinin bile fark etmediği bir yeteneği bulunur.

Eğitimci, o yeteneği fark ettiğinde yalnızca bir öğrenciyi desteklemiş olmaz. Onun ileride dokunacağı insanlara da iyilik etmiş olur. Bugün yetiştirdiğimiz bir öğretmen yarın yüzlerce çocuğa, bir sağlık çalışanı hastalara, bir afet uzmanı en zor anlarında topluma hizmet edecektir. Bu sebeple bir öğrencinin yetişmesine verilen emek, sandığımızdan çok daha geniş bir yere ulaşır.

Maneviyatı eğitimden ayrı düşünemiyorum. Burada kastettiğim, her derste güzel sözler söylemekten ibaret değildir. Emanete sadakat göstermek, hakkaniyetle davranmak, bilgiyi kibir sebebi yapmamak, öğrencinin emeğine saygı duymak da manevi bir duruştur. Bir hocanın bildiğini içtenlikle paylaşması, bilmediğinde öğrenmeye açık olması ve öğrencisine adaletle yaklaşması, anlattığı pek çok sözden daha derin iz bırakabilir.

Elbette öğretmenlerin ve akademisyenlerin de dertleri, yorgunlukları, ağır sorumlulukları var. Mus‘ab bin Umeyr’i örnek almak, kendimizden sınırsız fedakârlık istemek anlamına gelmemeli. Onun hayatı bize, imkânlarımız ve şartlarımız içinde yaptığımız işin insani yönünü unutmamayı öğretebilir. Bazen bir öğrenciyi dikkatle dinlemek, bazen emeğini fark etmek, bazen de doğruyu söylerken şefkati korumak bu örnekliğin bugünkü karşılığıdır.

Mus‘ab’ın hayatının sonu, insanın yüreğine dokunur. Uhud’da şehit düştüğünde bedenini bütünüyle örtecek bir kefen dahi bulunamamıştı. Mekke’de bolluk içinde büyüyen o genç, dünyadan böyle ayrıldı. Bu sahneyi düşündüğümde içime hem hüzün hem de derin bir muhasebe doluyor. İnsan ömrü boyunca neyi biriktirir? Geride neyi bırakmak ister?

Mus‘ab’ın ardında bıraktığı en büyük miraslardan biri, öğrettiği hakikate gösterdiği sadakattir. Onu asırlar sonra hâlâ konuşuyor olmamız, bir öğretmenin emeğinin zamanla kaybolmayabileceğini gösteriyor. Bugün bir gencin zihninde açılan düşünce, kalbinde güçlenen iyilik, yarın bizim hiç tanımayacağımız insanların hayatına ulaşabilir.

İşte bunun için eğitim, insanın insana emanet edildiği bir iştir.

Yeni bir ders döneminde sınıfa girerken, amfide öğrencilerimizin yüzüne bakarken, onların sorularını dinlerken Mus‘ab bin Umeyr’i hatırlayalım. Önümüzde oturan gençlerden hangisinin nasıl bir iyiliğe vesile olacağını bilmiyoruz. Fakat kendilerine gösterdiğimiz ilginin, verdiğimiz bilginin ve sergilediğimiz ahlakın hayatlarında bir yeri olacağını biliyoruz.

Bugün eğitim camiası olarak kendimize şu soruyu sormaya ihtiyacımız var: Öğrencilerimiz bizim yanımızdan ayrıldığında yalnızca daha çok şey bilen insanlar mı olacak, yoksa bildiğinin hakkını vermeye çalışan insanlar olarak da yetişecek mi?

Mus‘ab bin Umeyr’in hayatı, bu soruyu her çağın öğretmenine yeniden soruyor.

Rabbim, bizlere bilgiyi bir emanet bilerek taşımayı; öğrencilerimizin aklına olduğu kadar gönlüne de iyilikle dokunmayı nasip etsin. Mus‘ab bin Umeyr’i rahmet ve minnetle anarken, onun öğretmenliğinde gördüğümüz samimiyetten kendi payımıza düşeni alabilmeyi diliyorum. Çünkü bir öğretmenin ömrü bir gün biter; fakat içtenlikle yetiştirdiği bir insanın iyiliği, onun ardından yürümeye devam edebilir.

Yazarın Diğer Yazıları