Dr. Abdullah Koca

İklim değişikliği: Doğayla hesaplaşma değil, yeniden anlaşma zamanı

Dr. Abdullah Koca

Dünya, uzun zamandır bize bir şey anlatmaya çalışıyor… Bazen kuruyan toprakla, bazen taşan nehirle, bazen de bir anda gökyüzünü kaplayan dumanla. Ama biz çoğu zaman bunu bir “doğa olayı” olarak gördük, geçtik… Oysa bugün geldiğimiz noktada anlıyoruz ki bu bir doğa olayı değil, bir insanlık meselesidir. Murat Kurum’un ifade ettiği gibi mesele artık yalnızca karbon salınımı değildir. Bu mesele, insan ile doğa arasında yıllardır biriken gerilimin dışa vurumudur. Belki de modern dünyanın en büyük yanılgısı, doğayı kontrol edebileceğini düşünmesiydi. Oysa bugün görüyoruz ki doğa, kontrol edilen değil; dengesi korunması gereken bir sistemdir. Geçtiğimiz günlerde SETA tarafından düzenlenen “COP31’e Doğru Türkiye’de İklim Değişikliği Gündemi” programına katıldım. Orada sadece bir lansman ya da bir akademik tartışma yapılmadı… Aslında orada Türkiye’nin geleceğine dair çok önemli bir zihinsel dönüşümün işaretleri verildi. Çünkü artık mesele sadece “iklim değişiyor” demek değil… Mesele, bu değişimin toplumları, şehirleri ve hatta devletlerin geleceğini nasıl şekillendireceğini doğru okumaktır.

Afetler Artık Olay Değil, Süreçtir

Benim alanım olan afet yönetimi açısından baktığımızda, iklim değişikliği yeni bir çağın kapısını aralamıştır. Bu çağın adı belki de “karmaşık afetler çağı”dır. Eskiden afetleri sınıflandırırdık: Deprem ayrı, sel ayrı, yangın ayrı… Bugün ise afetler birbirine dönüşüyor, birbirini tetikliyor ve zincirleme şekilde ilerliyor. Kuraklık başlıyor → tarımsal üretim düşüyor → ekonomik kırılganlık artıyor → göç başlıyor → şehirlerde yeni sosyal riskler ortaya çıkıyor… Ya da yoğun yağış oluyor → altyapı yetersiz kalıyor → şehirler su altında kalıyor → ulaşım, sağlık ve güvenlik sistemleri aynı anda zorlanıyor… Bu tablo bize şunu söylüyor: Afet artık bir an değil, bir süreçtir. Ve bu süreci yönetemeyen toplumlar, sadece afetle değil; onun doğurduğu tüm sonuçlarla mücadele etmek zorunda kalır. 

İklim Değişikliği: Sessiz Ama Derin Bir Afet

İklim değişikliğinin en tehlikeli yönü, çoğu zaman “sessiz” ilerlemesidir. Deprem gibi sarsmaz, yangın gibi aniden yakmaz… Ama yavaş yavaş tüketir. İşte bu noktada Konya, Türkiye’de bu sürecin en çarpıcı örneklerinden biridir. Kuruyan topraklar… Azalan yeraltı suları… Her geçen gün artan obruklar… Ve giderek zorlaşan tarımsal üretim… Bunların her biri aslında birer afet göstergesidir. Ama biz çoğu zaman bunu “doğal süreç” diyerek normalleştiriyoruz. Oysa bu, normalleşecek bir durum değil… Bu, alarm veren bir durumdur. Konya sadece bir şehir değildir bu anlamda Konya, Türkiye’nin iklim değişikliğiyle yüzleştiği bir aynadır.

SETA: Düşünceden Politikaya Giden Yol

SETA’nın bu noktadaki rolü son derece kıymetlidir. Çünkü iklim değişikliği sadece teknik bir mesele değildir; aynı zamanda bir yönetişim meselesidir. Doğru politika üretmeden doğru uygulama olmaz. Doğru analiz olmadan doğru politika olmaz. SETA’nın bu tür platformlarla ortaya koyduğu yaklaşım, Türkiye’nin iklim değişikliğine sadece “tepki veren” değil, aynı zamanda yön veren bir ülke olma iddiasını güçlendirmektedir. Orada gördüğüm en önemli şey şuydu: Artık Türkiye’de iklim meselesi, sadece çevrecilerin konuştuğu bir konu olmaktan çıkmış; devletin en üst düzeyinde ele alınan stratejik bir başlık haline gelmiştir.

Konyalı Bir Bakan ve Yerel Duyarlılık

Murat Kurum’un Konyalı olması ise bu süreci daha anlamlı hale getirmektedir. Çünkü bu coğrafyanın ne yaşadığını bilen bir bakış açısı, çözüm üretirken daha gerçekçi olur. Konya’nın susuzluğu, sadece Konya’nın sorunu değildir. Bu, Türkiye’nin tarım politikasıdır. Bu, gıda güvenliğidir. Bu, ekonomik istikrardır. Bu, geleceğin şehirleşme modelidir. Dolayısıyla burada atılacak her adım, sadece yerel değil; ulusal ve hatta küresel bir etki doğuracaktır.

Afet Yönetimi Artık Önleme Sanatıdır

Bugün afet yönetimi anlayışımızı kökten değiştirmek zorundayız. Eskiden başarı, afet anında hızlı müdahale etmekti. Bugün ise başarı, afet olmadan önce riskleri azaltmaktır. Bu da şu demektir:

    •    Su kaynaklarını doğru yönetmek
    •    Şehirleri dirençli hale getirmek
    •    Yerel yönetimlerin kapasitesini artırmak
    •    Toplumsal farkındalığı yükseltmek

Bunların her biri birer “sessiz ama etkili müdahaledir. Benim akademik çalışmalarımda da altını çizdiğim en önemli nokta şudur: Yerel yönetimler güçlenmeden afetlere karşı güçlü olunamaz. Çünkü afet ilk olarak yerelde hissedilir… İlk müdahale yerelde yapılır… Ve çoğu zaman en kritik kararlar yerelde alınır. Sonuç: Bu Bir Kriz Değil, Bir Dönüşümdür. Artık meseleyi doğru tanımlamak zorundayız. Bu sadece bir kriz değildir… Bu, bir dönüşümdür. Ve bu dönüşümde iki yol var: Ya doğayla kavga etmeye devam edeceğiz… Ya da onunla uyum içinde yaşamayı öğreneceğiz. Eğer birincisini seçersek, kaybeden biz olacağız. Ama ikincisini seçersek, sadece doğayı değil; geleceğimizi de korumuş olacağız. Ben bir akademisyen olarak, bir eğitimci olarak ve afet yönetimi alanında çalışan biri olarak şuna inanıyorum: Geleceğin güçlü toplumları, doğayı kontrol edenler değil; onunla uyum içinde yaşayabilenler olacaktır. Ve unutmayalım… İklimi korumak bir çevre meselesi değil; bir insanlık, bir güvenlik ve bir gelecek meselesidir.

Yazarın Diğer Yazıları