Konya’da Sessiz Bir Güvenlik Seferberliği
Bir şehre verilen değer yalnızca yapılan yollarla, açılan meydanlarla veya yükselen yeni binalarla ölçülmez. Asıl değer; o şehirde yaşayan insanların canını, geleceğini ve ortak hafızasını koruyacak adımlar atabilmektir. Çünkü şehir yönetmek, sadece bugünü düzenlemek değil; henüz yaşanmamış afetlerin sonuçlarını bugünden düşünerek yarını güvence altına almaktır.
Konya Büyükşehir Belediye Başkanı Sayın Uğur İbrahim Altay’ın, Darülmülk Projesi kapsamında şehir merkezindeki riskli ve fiziki ömrünü tamamlamış yapıların dönüştürülmesine yönelik çalışmaları bu açıdan son derece kıymetlidir.
Darülmülk Projesi çoğu zaman tarihî eserlerin ihyası, meydanların düzenlenmesi ve şehir merkezinin estetik bir görünüme kavuşturulması üzerinden değerlendiriliyor. Oysa projenin çok daha derin bir anlamı bulunmaktadır: Bu çalışma, aynı zamanda Konya’nın afetlere karşı direncini artıran kapsamlı bir şehir güvenliği hamlesidir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığıyla birlikte şehir merkezinin 20 farklı noktasında yürütülen kentsel dönüşüm ve yenileme çalışmaları, yalnızca eski yapıların ortadan kaldırılması değildir. Bu çalışmalar; riskin azaltılması, güvensiz yapı stokunun yenilenmesi, müdahale alanlarının genişletilmesi ve şehir merkezinin muhtemel afetlere hazırlanması anlamına gelmektedir.
6 Şubat depremleri bize bir gerçeği bütün acılığıyla yeniden hatırlattı: Afet, meydana geldiği anda değil; yıllarca alınmayan tedbirlerin birikmesiyle felakete dönüşür. Depremi engelleyemeyiz ancak depremin yıkıcı sonuçlarını azaltabiliriz. Selin yağmasını önleyemeyiz fakat suyun nereden geçeceğini planlayabiliriz. Yangının çıkma ihtimalini tamamen ortadan kaldıramayız ama itfaiyenin olay yerine zamanında ulaşmasını sağlayacak şehir düzenini kurabiliriz.
İşte afet yönetiminin özü budur: Olay meydana geldikten sonra müdahale etmekten önce, olayın afete dönüşmesini engellemek.
Peynir Pazarı’nda fiziki ömrünü tamamlayan yapıların yıkılması, Büyük Larende Dönüşümü ve Mevlana Arkası Kentsel Yenileme Projesi bu anlayışın somut örnekleridir. Tarihî Osmanlı Buğday Pazarı ile Melike Hatun Çarşısı arasındaki bölgede yürütülen çalışmalar, Konya’nın geçmişini korurken geleceğini de güvence altına almaktadır.
Çünkü tarihî şehir merkezleri afet yönetimi bakımından özel bir hassasiyet taşır. Dar sokaklar, eski yapılar, yoğun insan ve araç hareketliliği; deprem, yangın veya başka bir acil durumda müdahaleyi güçleştirebilir. Bu nedenle yapılan her dönüşümde yalnızca mimari estetik değil; tahliye yolları, toplanma alanları, itfaiye ve ambulans erişimi, yapı güvenliği, yangın riskleri ve insan yoğunluğu da dikkate alınmalıdır.
Kentsel dönüşümün gerçek anlamı, eski binanın yerine yeni bina yapmak değildir. Gerçek dönüşüm; güvenli yapılarla birlikte güvenli ulaşımı, güçlü altyapıyı, erişilebilir acil müdahale güzergâhlarını ve toplumsal afet bilincini aynı plan içinde buluşturmaktır.
Bu yönüyle Darülmülk, yalnızca bir “ihya projesi” değil; aynı zamanda bir risk azaltma ve dirençli şehir projesidir.
Türbeönü Çarşıları, Taş Bina, Alaaddin Caddesi’ndeki yapıların yenilenmesi, Depo No: 4, Meydan Evleri, Velespit Müzesi ve Darülmülk Sergi Sarayı gibi çalışmalar; şehrin kültürel hafızasını ayağa kaldırırken merkezdeki yapılaşmayı da daha düzenli ve güvenli hâle getirmektedir. Türkiye’nin ilk sıfır atık binası olarak planlanan Şehir Kütüphanesi ise afetlere dirençli şehir anlayışının çevresel sürdürülebilirlikle birlikte ele alınması bakımından ayrıca önemlidir.
Konya, geniş coğrafyası ve hızla gelişen şehir yapısıyla afet yönetimini yalnızca müdahale ekiplerinin görevi olarak göremez. Kentsel planlamadan ulaşıma, altyapıdan yapı güvenliğine, eğitimden çevre politikalarına kadar belediyeciliğin her alanı afet yönetiminin bir parçasıdır. Bu nedenle riskli yapıların ortadan kaldırılması, afet meydana gelmeden yürütülen en önemli can kurtarma faaliyetlerinden biridir.
Bir belediye başkanının başarısı, yalnızca görev süresinde yaptığı eserlerle değil; yıllar sonra yaşanabilecek bir afette kaç insanın hayatını koruyacak tedbirler aldığıyla da ölçülmelidir.
Sayın Uğur İbrahim Altay’ın öncülüğünde yürütülen bu çalışmalar, Konya’ya verilen değerin yalnızca bugünün şehircilik anlayışıyla sınırlı olmadığını göstermektedir. Burada tarih korunmakta, şehir merkezi yenilenmekte, riskli yapılar ortadan kaldırılmakta ve gelecek nesiller için daha güvenli bir Konya inşa edilmektedir.
Unutmayalım: Afetlere dirençli şehirler, afet sonrasında verilen büyük mücadelelerle değil; afet öncesinde alınan cesur kararlarla kurulur.
Darülmülk Projesi de geçmişi ihya ederken geleceği koruyan bu iradenin Konya’daki en önemli örneklerinden biridir.
