Konyalı olanlar bilir; Zafer Meydanı… İsmi Zafer Çeşmesinden kalma, şimdi o çeşme duruyor mu? Meydanın tarihinden bahsetmeyeceğim elbet. Şu ki uzun yıllar geçmedi trafiğe kapatılalı. Otobüs durakları vardı, meşhur buluşma yeri, büfeler, bakkallar, esnaflar, Kibrit Apartmanı, arka sokakları… Neden açtık mevzuyu; misal yarın belediye, valilik filan yasaklasa, Zafer Meydanı tamamen kapatılmıştır, tüm dükkanlar, evler, iş hanları vesaire… Çok değil bir yıla kalmaz meydan köhnemeye, eskimeye başlar, virane olur. Velhasıl taştır, betondur, yoldur, binadır hepsi insanla yaşıyor azizim, insanla tazeliğini, hayatını idame ettiriyor.
Mekanlar değişiyor, şehrin rengi değişiyor, mimari değişiyor lakin şehir hafızalı bir şey, yaşıyor ve yaşatıyor. Yolu değiştirirsiniz, binayı yıkarsınız, caddeyi açarsınız ama şehrin sesini kesemezsiniz, elbet insan olduğu sürece.
Bizde şehircilik denince akla önce belediyeler gelir. Belediyeler de imar için çalışır, bunda şüphe yok. Kaldırım söker, yeniden döşer, aynı kaldırımı seçimden önce bir kez daha söker. Park yapar, parka bir havuz, havuza bir fıskiye, fıskiyeye bir açılış töreni ekler. Törende kurdele kesilir, fotoğraf çekilir, ertesi gün fıskiye çalışmaz. Ama olsun, kurdele yerinde durur.
Oysa bir şehri güzel yapan şey beton, taş, ahşap değil, betonun içine sığan insan. İmar planında her şey var: yol, yeşil alan, ticaret bölgesi, konut alanı. Yalnız bir şey yok; insan inşası. Hiçbir belediye “bu mahalleye on kişilik komşuluk yapılacak” diye ihale açmadı. Açsa iş yapar mı bilmiyorum. Vaktiyle kimi mahallelerde, mahalleye yeni taşınacak biri olduğunda ya da bir ev satılığa çıkarıldığında mahalle sakini sorar soruştururmuş. Şimdilerde bu hassasiyeti anlatmak da zor uygulamak da.
Güzel bir meydan düşünün, hadi Zafer Meydanı olsun. Dükkân önünde kimse oturmuyorsa, çaycı çocuklar dükkanlara girip çıkmıyorsa, simitçi yoksa, yol üstü banklarda amcalar güvercinlere yem atmıyorsa sadece pahalı bir boşluktur.
İnsanlar şehri farkında olmadan onarır. Merdiven başındaki saksıyı sulayan komşu, sokak köpeğine her sabah su koyan esnaf, kedilere pay bırakan kasap, evin önünü süpüren anneler, gece yarısı eve dönenlere “dikkat et yavrum” diyen teyze... Bunların hiçbiri bütçede yok ama hepsi şehrin en kıymetli altyapısı. Asfaltı yenileyebilirsiniz, ama “hayırlı akşamlar” diyen, “delikanlı memleket neresi” diyen, akşam yemeğine bir tas çorba gönderen birini nasıl yenilersiniz?
Tersi de doğru elbette. Hani şu yeni yapılan, adı “yaşam” ile biten, kimsenin kimseyi tanımadığı sitelere bakın. Havuzu var, peyzajı var, güvenliği var; selamı yok. Aynı kapıdan çıkıp aynı kapıdan giriyorlar ama beş yıldır birbirinin adını bilmiyorlar. Birinin paketi diğerinin kapısına yanlışlıkla bırakılsa, kapı çalınmaz, kargo şirketine şikâyet yazılır. Mekân güzel, evet. Ama insan o mekâna dokunmadıkça, ona hatıra bırakmadıkça, ortada sadece güzel bir ambalaj kalıyor.
Bu yüzden bir şehri sevmek istiyorsanız önce yakınınızdakini sevin. Komşunuza günaydın deyin, bakkala “kolay gelsin” deyin, simitçiye bir gün olsun bozuk para yerine sohbet uzatın. Pahalıya mal olmaz, üstelik fatura da çıkmaz. Şehir o zaman güzelleşiyor. Gördüğünüz bir aksaklığı imkân dahilinde düzeltmek yük olmasa gerek tam tersine yaşadığım şehre dokunmak, hasbihale ortak olmak demek. Hep ötekine, yöneticilere bırakmak onlardan beklemek aynı şehirde başkalaşmak demek. Çünkü güzellik taşta duvarda, yolda parkta değil, onlara söylediğimiz şarkılarda, dinlediği seslerde. Bunun için ruhsat da gerekmiyor, bu da ayrı bir müjde.
