* Yolsuzluk, yoksulluk ve yasakların sonuncusunun olan yasakların yayınla ilgili olan kısmı küçük bir kısım gibi gözükse de en önemlisidir. Yayın yasakları yasaklansın. Olumsuz bir cümlenin olumsuzu olumlu gibi oluyormuş. Matematikte geçerlidir ama edebiyatta sadece yorucu oluyor. Dünyada Kuzey Kore başta olmak üzere çoğu ülkede yasaklar var. Kuzey Kore’de internet vatandaşlara kapalı, sadece devlet onaylı yaklaşık 30 site ve yerel bir intranet kullanılıyor. Çin’de sosyal medya platformları yasaktır. Ülkede internet güvenlik seddi ile denetlenir. İran ve Suudi Arabistan bu iki ülkenin aynısıdır. Hindistan da ülke genelinde ve özellikle sınır illeri ve protesto alanlarında toplumsal olaylar, güvenlik tehditleri veya çatışmalar sırasında internet ve mobil erişim geçici olarak durdurulur. Amerika gibi gelişmiş ülkelerde ise ülke menfaati en önemli kıstastır. Olaylar, gelişmeler, satışlar tamamen ülke içindir.
* Buna en iyi örnek son skandaldır. Dünyanın en büyük yapay zekâ çipi üreticisi Nvidia bal tuzağı skandalına ilişkin iddiaların odağındaki şüpheli Alice Huang Çin'e döndü. Şirket CEO Jensen Huang'ı görevden almayı tartışıyor. Dünyada piyasa değeri 5 trilyon doları aşan ilk şirket olan ABD'li çip üreticisi Nvidia'yı sarsan casusluk skandalının etkileri büyüyor. Skandalın ardından birkaç günde piyasa değeri yaklaşık 600 milyar dolar gerileyen Nvidia'nın yönetim kurulu, uzun süredir görevde olan CEO Huang'ı görevden alacaktır.
*Hisse değeri 600 milyar düşen Nvidia tekrar değerini artırabilir ileri teknoloji kolay kolay değer kaybetmez. Dünyada finansal vurgunlar ilk kez olmuyor. Genelde düşük rakamlarda oluyor. Enron 74 milyar dolar, WorldCom 11 milyar dolar, Bernie Madoff 65 milyar dolar, FTX 8 milyar dolar, Wirecard 1.9 milyar avro gibi vurgunlar olmuş. Şu an için belli olan rakam 100-110milyar dolar civarında. Nasıl bir vurgun nasıl bir ekonomide oldu. Net hesaba bakmak gerek. Dünya vurgun listelerine girecek gibi.
*Bundan ders almak yenisi olmaması için ise denetleme yeniden yapılandırılmalıdır. Fon skandalımız, uluslararası finans dünyasının da gündeminde. BDDK Başkanı Şahap Kavcıoğlu'nun görevden affını istemesi ve eski Takasbank Genel Müdürü Yunus Arıncı'nın tutuklanması olay oldu. Bu skandalın Türkiye ekonomisine güveni ve ekonomik faaliyetleri etkiledi, denetim mekanizmaları yeniden yapılanmalıdır. Bu vurgun ülke 8 yıldan beri ekonomik kriz içindeyken ve krizden çıkabilmek için işçiden işsize, esnaftan sanayiciye kadar herkes kemer sıkarken yaşandı. İnsanlar bir sabah kalkıp, kendileri acı ilaç içerken bir avuç uyanığın milyarlarca doları cebine attığını öğrendi. Akla hayale gelmeyecek yollarla ve cesaretle aslında hiçbir değeri olmayan hisse senetlerinin borsa fiyatını manipülasyonla binlerce kat artırarak para kaldırdılar. Bu gerçekte değersiz hisseleri 131 fon paketine koyarak millete sattılar. Kamu kurumlarının paralarını rüşvetle bu fonlara aktardılar. Bütün bu işlemler sayesinde şimdi kimin cebinde olduğu bilinmeyen 20 milyar dolar para kazandılar. Bunu yaparken de iktidarın içinden ve iktidara yakınlığı bilinen isimleri aracı olarak kullandılar. Dolayısıyla onlar da vurguna ortak oldular. Yetmedi, vurgun güle oynaya devam ederken hiçbir denetleyici kurum dönüp de onlara dur demedi. İnanılmaz, kolay, cesur ve iştahı asla kesilmeyen bir tezgâh kuruldu. Sonrasında zarar büyüdükçe büyüdü. Borsa geriledi, dürüst çalışan şirketler değer kaybetti ve borsada irili ufaklı yatırımı olan ama fona karışmamış 5,5 milyon kişi de zarara uğradı. Fon dâhil toplam kayıp 160 milyar dolara ulaşmış durumda. Dahası, fon vurgununun ekonomide oluşturduğu vakum kendisini hissettirmeye başladı ve piyasada/sokakta ilave kriz alametleri belirdi.
*Sonuç olarak, baskı altına alınmak, yayın yasağı getirmek, muhalif olanların sesleri ne kadar kısıtlansa da önlenemeyecek bir kamuoyu baskısı oluştu. Gerçek mutlak yolunu bulur ve gücünü hissettirir. Hatta kısılan her ses kamuoyunun merakını, tepkisini, hesap sorma arzusunu ve öfkesini artırır. Bir yerde engelleme varsa demek orada büyük mesele var duygusunu körükler. Sorular artar, cevap gelmeyince şüphe büyür, büyüdükçe daha çok soru sorulur. Fon vurgununda olan şey tam da budur. Birçoğu çok ünlü, çok önemli görevlerde bulunmuş isimler dâhil 120’yi aşkın isim tutuklanmasına ve 400 civarı şüpheli belirlenmesine rağmen hala aynı tatminsizlik görünüyor. Yolsuzluk ve yoksulluk geçici olması için yasakların yasaklanması kalıcı olmalıdır.
