* Fon rezaletinin finans sektörünün az bir kısmında yaşanmış olması ya da Merkez Bankası’nın merkezin güncesi notunda yer alan analizin ima ettiği gibi reel sektörün küçük bir kesimini etkilemesi değil önemli olan. Asıl önemli olan, finans sektörünün düzenlenmesinden ve denetlenmesinden sorumlu çok sayıda kuruma, bunların önemli yetkilerle donatılmış olmalarına ve bu konuda yetişmiş uzmanlara sahip olmalarına karşın fon rezaletinin yaşanmış olmasıdır. Bu noktayı ekonomik istikrarın sağlanmasından ve korunmasından sorumlu kurumların, ekonomi politikası kararı alanların ve o kararları uygulayanların asla küçümsememeleri gerekiyor. Bile bile bilmezden gelmemeliler.
* Ankara’da yaşayan 4 kişilik çekirdek bir aile için TÜRK-İŞ’in açıkladığı açlık sınırı Ekim’de 38.000 lira oldu, asgari ücretin çok üzerinde. Çoğu emekli, daha da düşük düzeyde gelir elde ediyor. Onlar açısından elbette çok önemli. Fon rezaleti çerçevesinde bakın. Finans piyasasını düzenleme ve denetlemeden sorumlu BDDK, SPK ve Borsa İstanbul gibi önemli yetkilerle donanmış kurumlar varken fon krizi patladı. 2008-09 küresel krizinden sonra kurulan ve o zamanlar uluslararası düzeyde en çok tartışılan ve tartışmalardan çıkan sonuçlara uygun olarak kurulan Finansal İstikrar Komitesi’ne rağmen fon krizi yaşandı. Nasıl olup da yaşandığı çok önemlidir.
* Financial Times, Türkiye'de eylül ayında patlak veren ve 131 yatırım fonunun tasfiyesine uzanan krizi kapsamlı bir araştırmaya taşıdı. 4 Kasım'da yayımlanan haberde, yaklaşık 20 milyar dolarlık varlığa sahip fonlarla bağlantılı işlemlerin uzun süre devam etmesi ve düzenleyici kurumlara yapılan uyarıların sonuçsuz kaldığı iddiaları ele alındı. FT, Türkçedeki fon kelimesi ile saadet zincirleri için kullanılan ponzi kavramını birleştirerek krizi fonzi olarak tanımladılar. Olağanüstü getirilerin nasıl oluştuğunu, hisselerdeki fiyat hareketlerini ve soruşturmaların finans dünyasından üst düzey kamu görevlilerine uzanan boyutunu inceledi.
* Tera'nın TLY kodlu fonu, 2025 yılında %4.233 getiri sağladı. Aynı dönemde Borsa İstanbul'un getirisi sadece %13 düzeyinde kaldı. Bu olağanüstü performansın arkasındaki işlemlerin nasıl gerçekleştiği de anlaşıldı. Bazı yatırım fonları, birbirleriyle bağlantılı şirketlerin hisselerinde yoğun pozisyonlar oluşturdu. Bu alımlar hisse fiyatlarını yükseltirken fiyat artışları fonların net varlık değerlerine ve açıklanan getirilerine yansıdı. Yüksek getiriler yeni yatırımcıları fonlara çekti. Fonlara giren kaynakların aynı veya bağlantılı şirketlerin hisselerinde yeniden kullanılması, yükselişi besleyen bir döngü oluşturdu. Bazı şirket tahvili ihraçlarının da hisse alımlarını finanse etmek veya yatırımcılara nakit sağlamak için kullanıldı. Soruşturma konusu işlemlerin finans tarihinde pump and dump yani pompala ve boşalt olarak bilinen, hisse fiyatlarının yapay biçimde yükseltilmesinin ardından satış yapılmasına dayanan manipülasyon yöntemlerini hatırlattı.
* Özata Denizcilik hisselerinin fiyat hareketleri açıklanamaz bir örnektir. 2024 yılında yaklaşık 200 milyon dolar piyasa değeriyle halka açılan şirketin hisselerinin beşte birinden azı halka açık durumdaydı. Tera fonları, nisan ayında yaklaşık 281 liradan Özata Denizcilik hissesi toplamaya başladı. Ağustos ayı sonunda fonların, şirketin piyasada işlem gören paylarının yaklaşık %96'sını aldı. Hisse fiyatı eylül ortasında yaklaşık 5.000 liraya ulaştı, 5 aylık artış %1600 oldu. Fon krizinin ardından fiyatlarda sert düşüş yaşandı.
* 400'den fazla kişi hakkında adli işlem yürütülüyor 100'ü aşkın kişi tutuklandı. Tutuklananlar arasında Borsa İstanbul'un eski başkanı, eski bir Cumhurbaşkanlığı danışmanı, eski bir Merkez Bankası başkan yardımcısı, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) nezdinde görev yapmış eski bir büyükelçi ve Türkiye Sigorta'nın eski üst düzey yöneticilerinin bulunuyor. AK Parti Genel Başkan Yardımcılığı görevinden istifa eden Fatma Betül Sayan Kaya ve eşinin, Özata Denizcilik'teki toplam 400 bin hisseyi sert düşüşten önce sattı. Kaya, hisse işlemlerinden elde ettiği 2 milyar lirayı aşan kazancı gönüllü olarak iade ettiğini açıklarken, içeriden bilgi aldığı veya hukuka aykırı işlem gerçekleştirdiği iddialarını reddetti.
*Sonuç olarak, Türkiye yatırım ortamı açısından güveni çok azalttı. Son 2 ayda borsa yaklaşık üçte bir değer kaybederken piyasa değerindeki gerileme 100 milyar dolar civarında oldu. Net döviz rezervleri, krizin başlangıcından bu yana 30 milyar dolardan fazla azalarak 38 milyar dolara geriledi. Fon krizi sistemdeki bir arıza değil. Birkaç çürük elma meselesi de değil. Düzenleyici kurumların zaman içinde zayıfladı, krizin kurumsal sorunların sonucu oldu. Kapsamlı bir düzenleyici reformun finans piyasalarına duyulan güveni yeniden sağlanır ancak yüz binlerce yatırımcı açısından güven kaybının kalıcı sonuçları oldu. Cahil olsun, beceriksiz olsun ama bizden olsun düşüncesiyle de bu sonuç bile bile geldi.
