Açıklanan programların sayısını bilen var mı?
Prof. Dr. Fatih Mehmet Öcal
Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler dünya ekonomi pastasından daha fazla pay alabilmek için, hem kalkınmak hem de büyümek zorundadır. Değilse, ne kadar emtia kaynaklarına sahip olursa olsun, üretim ve satım konusunda inisiyatif alamazlar. Afrika kıtası için dillendirilen “altı zengin üstü fakir kıta” şeklinde vecize haline gelen ifade, herkesin malumudur. Kıtanın altı petrol, doğal gaz, değerli maden kaynamasına rağmen, üretimi, çıkarılması ve satılması buraları adeta sömürgesi haline getirilen batılı ülkeler tarafından gerçekleştirilmekte, ortaya çıkan kazancın çok küçük kısmı Afrika’da kalırken, geri kalan büyük çoğunluğu ise ABD ve Avrupa ülkelerine (özellikle Fransa) aktarılmaktadır. Geri kalmış ülkeler üzerinden Afrika örneği yanı sıra gelişme yolundaki ülkeler, orta ve uzun dönemde batılılar arasındaki gelişmişlik farkını kapatmak için, toprakları altında yer alan kaynakları kendileri üretecek teknoloji ve iradeye sahip olmak zorunadır. Bunu sağlamanın yolu toplumsal birlikteliği sağlamak, günün şartlarına uygun eğitim programı uygulamak, orta ve yüksek teknolojiye dayalı üretim yapmak ve askeri bakımdan diğer ülkelere bağlı olmamaktan geçmektedir.
Türkiye’de iş başına gelen hükümetler tarafından, ekonomimizi daha güçlü ve istikrarlı hale getirmek amacıyla, birçok defa farklı zamanlarda orta vadeli programlar açıklanmasına rağmen, maalesef belirtilen hedeflere ulaşılma konusunda başarılı olunamadı. Böyle bir sonuçla karşılaşılmasının en temel nedenleri olarak, içinde bulunulan realiteye uygun hedefler belirlenmesi, siyasi argümanların eşliğinde popülist yaklaşımların öne çıkarılmasıdır. Yani hükümetler olarak Kalkınma Planları, Orta Vadeli Programlar ve Orta Vadeli Mali Planları açıklamakta başarılı olurken, sonuç almada aynı şekilde başarılı olunamamıştır. Zaten bu durum defalarca açıklanan programlardan da anlaşılmaktadır. Sonuç alınsaydı 103 yıllık Cumhuriyet tarihinde 12 tane Kalkınma Planı ile sadece şu an işbaşındaki hükümet tarafından 21 tane Orta Vadeli Program ve 31 tane Orta Vadeli Mali Plan uygulanır mıydı?
6 Eylül 2026 tarihinde açıklanan 2027-2029 dönemine ilişkin 21. Orta Vadeli Program’da (OVP); paylaşılan enflasyon tahminleri yukarı yönlü güncellendiği, ekonomik büyümenin dönem boyunca kademeli olarak yükselmesinin öngörüldüğü, 2026 yılı için %3,3 olarak tahmin edilen ekonomik büyümenin 2027’de %4,2’ye, 2028’de %4,6’ya ve 2029’da %5,0’a yükselmesinin hedeflendiği, 2026 yıl sonu TÜFE tahmini %28,4 olarak revize edilip enflasyonun 2027’de %21’e, 2028’de %13,5’e ve 2029’da %9’a gerilemesinin beklendiği, 2026 sonunda milli gelirin ilk kez 1,8 trilyon $’ı, kişi başına gelirin ise 20 bin $ olarak hedeflendiği[1] açıklandı.
Orta Vadeli Programda belirtilen hedeflere genel bir perspektiften bakıldığında, önceki açıklanan tahmin ve hedeflere göre biraz daha tutarlı ve gerçekçi olduğu söylenebilir. Ancak büyük olasılıkla 2027 yılında başkanlık seçimi sürecinin yaşanacağı hesaba katılınca popülizm uygulamalarına gidilmesi de düşük bir olasılık değildir. Ayrıca ihracat, ithalat ve bütçe konularında hedeflere nasıl ulaşılacağı konusunda belirsizlikler bulunması ve belirli bir tarih belirtilmemesi de, bir eksiklik olarak önümüzde durmaktadır. Ayrıca sık aralıklarla bunun gibi orta vadeli programların açıklanması ve genelde piyasaların işleyişine kalıcı nitelikte olumlu bir katkısının olmaması, söz konusu programların inandırıcılığını azalttığı ve halktan yeterli desteği görmeyip ciddiye alınmadığını da gerçektir.
[1] Piyasa Günlüğü 07 Eylül 2026, file:///C:/Users/admin/Downloads/7-eylul-2026.pdf, ET:12.09.2026.
