Prof. Dr. Fatih Mehmet Öcal

Filler tepişir karıncalar ezilir

Prof. Dr. Fatih Mehmet Öcal

Şubat ayının sonunda israil-ABD ortaklığıyla İran’ın “nükleer silaha üretiyor” bahanesiyle başlayan, ancak devamında asıl nedenin israil’in yayılmacı politikasının uygulaması niteliğindeki savaş, Trump’ın açıklamasıyla sona erdiği dünya kamuoyuna duyuruldu. Ancak görüldü ki, ABD ve İran tarafından savaşın bittiğine dair yapılan açıklamalara rağmen, anlaşmanın maddeleriyle ilgili çelişkili ifadelerin gelmesi nedeniyle soru ve sorunların tamamen çözülmediği de, bir realitedir. Örneğin İran’ın nükleer silahla ilgili bundan sonraki zaman sürecinde yapacakları konusundaki görüşü yanı sıra, aynı şekilde Hürmüz Boğazından gemilerin geçişinin; kimin kontrolünde olacağı, geçiş ücretlerinin alınıp alınmayacağı, hangi ülkelerden alınacağı alınmayacağı, ne kadar olacağı, hangi ülke / ülkelerin alacağı gibi konular da taraflar arasında görüşler, neredeyse taban tabana zıttır. Durum böyle olunca öncelikle hükümetler ve dünya kamuoyu, olan biteni tedirginlik ve biraz da merak içinde takip edip anlamaya çalışmaktadır. Çünkü 70$’lar bandına düşen brent petroldeki düşüşün kalıcı veya geçici olduğuna dair net çıkarımlar yapılamadığı için, uygulamaya konulacak maliye, para, gelir ve kur politikalarında belirsizliğe yol açmaktadır. Bu durum, devamında özellikle petrol ve doğal gaz ithalatına büyük oranda bağımlı bizim gibi ülkelerin ekonomilerinin istikrara kavuşmasını engelleyen faktörlerin başında gelmesi, maalesef söz konusu belirsizliği artırdığı için hükümetin takip edeceği maliye ve para politikalarının da etkinliğini düşürmektedir.

ABD-israil-İRAN üçgenindeki bittiği ve anlaşmaya varıldığı söylenen savaşın, dünya ekonomisi, siyaseti ve istikrarına herhangi bir katkısının olduğunu Trump ve destekçilerinin dışında kimsenin iddia ettiğini söylemek mümkün değildir. ABD başkanı Trump’ın israilin yönlendirmesiyle öne sürdüğü Ne ortadan kaldırılacağı söylenen İran rejimi ve ülkesi, ne nükleer silah üretimiyle ilgili çalışmaları, ne Hürmüz Boğazının kontrolünde İran’ın dominant pozisyonunun azalması gibi argümanların hiçbiri gerçekleşmedi. Ancak şu anki küresel ekonomi, siyaset, refah ve istikrarın, 28 Şubat 2026 öncesine göre çok daha kötüye gittiği ortadadır. Tek bir ağacın dalı değil de orman kuş bakışı gözlemlendiğinde, Hürmüz Boğazının İran tarafından kapatılmasıyla petrol fiyatlarının;

- Petrol arzındaki %20’lik azalmanın fiyatları %50 artması,

- Petrol ve türevlerinin arzının kısıntıya girmesi yanında tarımsal girdilerin de (gübre, zirai ilaçlar vb.) tedarikinin sağlanamaması,

- Sınai üretimin devam etmesi için gerekli olan makine ve teçhizatın gerekli yerlere ve zamanında ulaşamaması,

- Petrol, tarımsal girdiler ve sınai araçların üretimde kullanılmaması nedeniyle, küresel ölçekte hemen tüm mal ve hizmetlerin fiyatlarının artması küresel enflasyonu yukarı yönlü tetiklemesi, öne sürülen görüşlerin ne yazık ki haklılığını göstermektedir. Günün sonunda savaşın taraflarından kim kazançlı çıktı sorusunun cevabı ise, gerçek anlamda önemli derecede itibarı zedelenen ancak, adeta tekel konumunda olduğu iletişim araçlarını kullanarak savaşı kazanıp İran’ı pes ettirdiğini söyleyen ve insanların çoğunluğunu buna inandıran Trump’ın ABD’si ve siyasi açıdan uzun dönemde itici konuma düşmesine rağmen kurt puslu havayı sever misali kaos ortamından faydalanıp Lübnan topraklarının bir kısmını şimdilik kalıcı olarak işgal eden israil’le, her türlü yaptırım ve saldırılara karşı ayakta kalmayı başarıp geri adım atmayan İran’dır. Savaşın dışında kalarak petrol f'iyatlarının kısa süre içinde %50’ler oranında yükselmesiyle ortaya çıkan defakto durum sonucunda enerji gelirleri ciddi düzeyde artan Rusya, en kârlı çıkan ülke olmuştur. Diğer karlı çıkan ülke ise savaş dolayısıyla farklı ülkelerden enerji tedarikinin sağlanması gerektiğinin önemini daha iyi kavrayan ve bu amaca göre politikalar geliştiren Çin’dir. Totalde kaybeden küresel enflasyon riskinin artmasıyla, dünya ekonomisi olmuştur.

Yazarın Diğer Yazıları