Halüsinasyonlar ve gerçekler
Prof. Dr. Fatih Mehmet Öcal
1960’lı yıllarla birlikte reel sektörde, 1980’lerde finans sektöründe başlayan iktisadi küreselleşme süreci günümüzde siyasal, sosyal, iletişim, eğitim, savaş, müzik, spor, sinema, giyim gibi hemen her alanda tüm ülkeleri sarıp sarmaladı. Bizde “Uçan kuştan haberi olur” diye bir deyim vardır. Dünyanın en uç noktasında ortaya çıkan konu ne olursa olsun fark etmeksizin herhangi bir durumdan, adeta ışık hızıyla tüm insanların anında haberi olabilmektedir. Ceteris paribus, ortalama 3 $’a satılan bir malı bir firma 2 $’a satmaya başladığında dünya üzerinde binlerce firma, iflasla karşı karşıya kalacaktır. Çünkü küreselleşen ve sıradanlaşan internet ve sosyal platform araçları gibi iletişim olanakları sayesinde, satın almak isteyenler aynı mal için daha fazla para vermek istemeyeceklerdir. Verilen ekonomi konusundaki basit örnek, hemen tüm alanlar için artık günümüzde haber değeri bile olamayan bir realitedir. Yaklaşık 8.5 milyara ulaştığı söylenen dünya nüfusunun en az %80’inin mücadelesi, bizzat yaşadıkları ile tabir yerindeyse üzerine boca edilen haber bombardımanı arasındaki duygusal çıkmaz üzerinedir. Çünkü haber ve bilgilerin, gerçek yaşamı açıklaması arasındaki korelasyon yok denecek düzeydedir. Örneğin ABD-israil’in İran’a saldırısıyla başlayan savaşın 4. ayının ortasına gelinmesine rağmen, özellikle ABD’nin sahip olduğu global ölçekteki tekel gücüyle İran’ın ağır bir yenilgi aldığı şeklindeki haberler dünya kamuoyuna pompalanmasına rağmen, madem öyleyse savaş halen niye devam etmektedir? diye sorgulayan görüşler, haberler, makaleler, raporlar ve tartışmalar çok küçük bir çevre dışında gündeme bile getirilmezken, büyük çoğunluk savaşın ABD’nin zafer kazandığına ve kontrolünde olduğuna inanmaktadır.
Yukarıda anlatılan benzer durum, ağırlıkları farklı olmak kaydıyla ülkelerin tamamında görülen bir olgudur. Sadece biz de değil tüm ülkelerde hükümetler sahip olduğu güçle, her konuda hakimiyet kurmakta ve doğru bile olsa, olumsuzlukları arka plana itip iyi gelişmelerin sürekli gündemde tutulmasını sağlayarak, halkın güvenini kazanma yolunu tercih etmektedirler. Ekonomi ve ülkemiz açısından değerlendirdiğimizde, benzer durumlarla karşılaşılması şaşırtıcı değildir. Birkaç örnek vermek, ne demek istediğimizi ve gerçekleri net bir şekilde ortaya koymaktadır. Ülkemizde önceki dönemlerde uygulanan ve o zaman haklı olarak eleştirilen ortalama 38 – 40 yaşlarındaki kişileri emekli yapan sistemin aynısı, tekrar uygulanırken çok başarılı bir politika şeklinde lanse edildi ve kamuoyunda fazla tepki çekmeden de arada kaynayıp gitti. Ancak asıl sorun AB ortalaması 4’e 1 iken yani 4 çalışan 1 emeklinin maaşını karşılarken, bizdeki oran 1.6’ya 1’dir, yani 1.6 çalışan ile 1 emeklinin maaşını ödenmektedir ki, söz konusu durumun sürdürülemez olduğu açıktır. Neredeyse çalışan kadar emeklisi olan bir ülkede, diğer tüm ekonomik veriler istenildiği gibi bile gitse, istikrardan söz edilemez. Yanlış bir çıkarımdan yola çıkıldıktan sonra (seçim kazanma uğruna erken emekliliğe göz yumulması), o hatalı uygulamayı kaynak göstererek emeklilerin %80’ine ortalama 22 bin TL. arasında maaş verilmesinin haklılığını göstermek için öne sürülen görüşlerin (bütçe imkanları, bütçenin açık vermesi, 11 ilimizi etkileyen deprem, iç siyasi çekişmeler, ABD–israil-İRAN arasındaki savaş, petrol fiyatlarının artması ve küresel enflasyonu yukarı doğru tetiklemesi vb.) gerçekliği, suya yazı yazmak kadardır. Buna rağmen hemen neredeyse tüm kanallarda, emeklilerin enflasyon karşısında ezdirilmediği ve reel olarak satın alma güçlerinin arttığıyla ilgili verilere maruz kalmaktayız. Haberlerin doğruluğunu tespit etmek çok basit; ortalama bir ev kirası 22 bin TL. bandında, emeklilerin % 80’inin aldığı maaş da 22 bin TL. civarında. İtirazı olan var mı?
