Kim kaybetti kim kazandı?

İran’a ABD ve israilin saldırısıyla başlayan savaşın üzerinden aylar geçmesine rağmen ne İran çökertilebildi ne ABD-israil ortaklığı zafer kazanabildi ve günün sonunda ne de iktisadi ve sosyal istikrar sağlanabildi, üstelik savaşın genişleme riski artma trendine girdi. İran, ABD’nin başını çektiği ülkeler tarafından askerî açıdan baskılanmasına ve ekonomik açıdan neredeyse hareketsiz hale getirilecek kadar yaptırımlara maruz kalmasına rağmen halen ayakta kalıp saldırılara karşılık verebilmesi, önemli bir başarı ve mücadele örneğidir.

Başlangıçta kısa sürede sonuca ulaşacak bir algı yapan ve Trump’ın sivri ve net açıklamalarıyla bir hafta içinde sonuca ulaşacağı izlenimi vermekle birlikte, savaşın gidişatını bir türlü kontrol altına almayı başaramadı. Hürmüz odaklı anlaşmaya rağmen, savaşı geniş alana yayması çabalarında maalesef israilin başarılı olmasının başta petrol fiyatlarını yeniden yükselme trendine sokup enflasyonun küresel ölçekte yükselme tehlikesini ortaya çıkarması, en hafif ifadeyle ABD’nin karizmasını çizdi. Günümüzde geriye, Trump’ın açıklamalarının çoğunun gerçekleri yansıtmadığı, boş laflar olmasının ötesine geçemediğini anlaşıldı.

Son yarım yüzyılda orta doğuda tüm krizlerin nedeni olarak karşımıza çıkan ülke israilden başkası değildir. Kendi güvenliğini tehlikede gördüğü düşüncesiyle akla mantığa aykırı nedenlerle ABD’yi çıkarları için istediği çizgiye çekmekle birlikte, savaşı sivil (kadın, erkek, çocuk) katliamına dönüştürmesi, tüm dünyada nefret edilen bir obje haline gelmeleri yol açtı.

Yapılan Hürmüz anlaşmasına savaş sürecinin ateşinin sönmesi bir yana daha da şiddetleneceğinin sinyalleri artması, ekonomik krizinin küresel boyuta dönüşeceğinin yüksek olasılık haline gelmesi, petrol fiyatlarının artmasına neden olacak normal olağan bir beklentidir. Petrol fiyatlarının yeniden kritik değer olan 100 $ düzeyini test edecek noktayı zorlaması, Rusya’nın Ukrayna savaşından dolayı yüklendiği maliyeti büyük oranda hafifletti. Rusya, ABD – İran savaşının bitmesini istemeyen israil ile birlikte nadir ülkelerden birisi olduğunu söylemek, kesinlikle abartı değildir. 

Hürmüz Boğazının İran tarafından kapatılması restine karşılık, ABD’nin ağır abi edasıyla boğaza tüm giriş çıkışları kontrol etmeye başlaması ve Bab’ül Mendep Boğazının da kapatılması riskinin ortaya çıkması Çin’i, petrole ve yeni ticari fırsatlara ulaşımda yeni arayışlara iterek, çeşitli alternatiflere yönelme zorunluluğunu ortaya çıkardı. Bu vakitten sonra gerekli dersleri çıkaran Çin’in özelde petrol ve genel olarak da ekonomi politikaları, ABD – İran savaşının başladığı 28 Şubat öncesinden çok çeşitli ve farklılık göstereceği açıktır ki, devasa ekonomisinin üretim sürecini devam ettirebilmesi için zaten Çin mecburdur da.

Enerji tedariki ihtiyacının önemli bir kısmını Rusya’dan sağlayan AB ülkeleri özellikle de Almanya, petrol fiyatlarının yükselmesinden ekonomileri zarar görecek ülkelerin başında gelmektedir. AB ekonomisinin durgunluğa girmesi, küresel büyüme oranını bile düşürecek boyutta etkiler meydana getirecektir.

Günün sonunda savaşın yeniden şiddetlenme olasılığın ortaya çıkması, dünya ekonomileri için enflasyon baskısını artırması yanında üretim sürecini de bozması, orta ve uzun dönemde küresel ekonomiyi bekleyen ve karşılaşmaktan kaçınamayacağı en büyük tehlikedir.