Prof. Dr. Ramazan Altıntaş

İslâm dünyasında vahdetin inşası

Prof. Dr. Ramazan Altıntaş

İslam düşüncesinde toplumsal birlik ve dayanışma, sadece siyasi bir tercih değil; namaz, oruç ve hac gibi ikame edilmesi gereken temel bir dini yükümlülüktür. Kur'an-ı Kerim'in “Allah’ın ipine sımsıkı sarılın, bölünmeyin” (Âl-i İmran, 103) emri, birliğin tesisi için hem zihni bir dönüşümü hem de yapısal bir organizasyonu zorunlu kılar. Günümüz Müslüman coğrafyasında yaşanan krizleri aşmak ve gerçek bir vahdeti inşa etmek için bir takım somut adımları atmak hayati önem taşımaktadır

Birliğin önündeki en büyük engel, dinin %95’ini oluşturan temel inanç esaslarını bırakıp, %5’lik tali (fer’i) meseleler üzerinden çatışma üretmektir. Çözüm, âlimlerin ve eğitimcilerin halka sadece “anlaşmazlık noktalarını” değil, üzerinde hemfikir olunan “ortak değerleri” anlatmasından geçer. Fıkhî, itikadî ve fikrî farklılıklar birer “ayrılık/gayrılık sebebi” değil, bedenin farklı organları gibi birer “bütünleme aracı” olarak görülmelidir. Elin ayakla, gözün kulakla rekabet etmesi yerine birbirini tamamlaması gibi, farklı ekollerin de bir bedenin parçaları olduğu bilinci yerleştirilmelidir.

Bireysel fetvaların ve kontrolsüz bilgi kirliliğinin yol açtığı kaosu durdurmak için İslam ümmetinin ortak bir referans kaynağına ihtiyacı vardır. Bu merkez; takva sahibi, hem dini metinlere hem de çağın gerçeklerine (sosyoloji, ekonomi, siyaset) vakıf âlimlerden oluşmalıdır. Bu tür bir üst kurul, Müslümanlar arasındaki ihtilafları çözecek, medya ve dijital mecralardaki bilgi karmaşasını yöneterek ümmetin ortak bir duruş sergilemesine rehberlik edecektir.

Gerçek birlik, fikirlerin zorla dayatılmasıyla değil, ikna ve mantık yoluyla sağlanır. Müslüman toplumlar içerisinde diyalog kapıları sonuna kadar açılmalıdır. İnsanların şüphelerini, sorularını ve itirazlarını özgürce dile getirebildiği bir ortam sağlanmadıkça, toplumda ikiyüzlülük (nifak) artar ve gizli çatışmalar büyür. Birini hemen “kâfir” veya “bidatçı” ilan etmek yerine, delillere dayalı sabırlı bir iletişim modeli benimsenmelidir. Kendi yorumunu “dinin ta kendisi” gibi gören kibirli yaklaşımlar terk edilmelidir.

Maide Suresi 13. ayette işaret edildiği üzere, Yahudi ve Hristiyanların düştüğü en büyük hata “kendilerine hatırlatılanın bir kısmını unutmalarıdır.” Bugün de bazı gruplar dinin sadece siyasi yönünü, bazıları sadece ahlaki, bazıları ise sadece şekli yönünü alıp diğerlerini yok saymaktadır. Bu durum gruplar arası husumeti tetikler. Oysa tam bir birlik için dinin ekonomik, hukuki, manevi ve içtimai tüm yönlerinin bir bütün olarak kavranması ve her grubun yaptığı hizmetin genel tabloda bir boşluğu doldurduğunun kabul edilmesi gerekir.

İslam birliği sadece teorik bir kavram değil, zayıfların korunduğu somut bir “devlet ve halk dayanışması” olmalıdır. Müslüman coğrafyanın zengin kaynakları, sadece belirli ülkelerin refahı için değil, tüm ümmetin kalkınması için kullanılmalıdır. Bir Müslüman ülkede açlık veya zulüm varken, diğerinin bu duruma sessiz kalması “tek beden” olma ilkesine aykırıdır. Küresel ölçekte Müslümanların haklarını savunacak, saldırılara karşı caydırıcı bir koruma kalkanı oluşturacak siyasi bir irade, vahdetin en somut meyvesi olacaktır.

Son olarak, birlik ancak “çifte standartların” ortadan kalkmasıyla mümkündür. Bir Müslüman; kendi grubundan, mezhebinden veya partisinden olan birinin hatasını savunmamalı, başkasının hatasını ise abartmamalıdır. Hakikat kimin elinde olursa olsun kabul edilmeli, Müslüman kardeşine karşı niyet şüphesiyle değil, hüsnüzan ve adaletle yaklaşılmalıdır. Kibir, şöhret hırsı ve grup fanatizmi terk edilerek, tevazu ve kardeşlik ahlakı yeniden ihya edilmelidir.

Sonuç olarak,  dinde bölünmemek, dini ikame etmek kadar hayati bir emirdir. Eğer Müslümanlar kendi aralarındaki çekişmeleri sonlandırmazlarsa, Kur'an'ın uyarısıyla “rüzgârları (güçleri) kesilecek” ve düşman karşısında zayıf düşeceklerdir. Çözüm; taklitçi değil tahkiki bir iman, dışlayıcı değil kuşatıcı bir ahlak ve dağınık değil kurumsal bir iş birliğindedir.

Yazarın Diğer Yazıları