Acı, insan olmanın kaçınılmaz bir parçasıdır. Kimi zaman bedenimizi sızlatan maddi bir hastalık, kimi zaman da ruhumuzun en derin yerinde ağırlığını hissettiren manevi bir darlık olarak kapımızı çalar. Hayatın ritmi, kesintisiz bir mutluluk çizgisi üzerine kurulmamıştır. Tıpkı mevsimlerin geçişi gibi ruhumuz da daralma ve ferahlama arasında gidip gelir. Sözlük anlamıyla insanın zorluklar karşısında nefsini dizginlemesi ve acıya direnmesi demek olan sabır, tasavvufi derinlikte ruhumuza doğan hüznü sitem etmeden Allah’a havale edebilme olgunluğudur. Hz. Peygamber’in ifade ettiği gibi sabır, olayın ve duygunun sarsıntı yarattığı o ilk anda gösterilen metanettir. Hz. Mevlana ise bu hali, sıkıntının tam ortasındayken bile içsel bir ferahlık hissedebilmek olarak tanımlar.
Bugün modern şehir yaşamının keşmekeşinde bir hastane koridorunda bekleyen hasta yakınını düşünün. Ekrandaki doktor raporunu beklerken kalbi sıkışan, sevdiklerinin sağlığıyla imtihan edilen bir insanın o an yaşadığı çaresizlik hem maddi hem manevi bir yük taşır. İşte “güzel sabır”, tam da o belirsizlik anında feryat edip isyan etmek yerine, Hz. Eyüp gibi “Benim başıma bir dert geldi, Sen merhametlilerin en merhametlisisin” diyerek içindeki sızıyı sadece Yaratıcı’ya açmaktır. Dertten kurtulmak için çabalamak ve dua etmek sabrı zedelemez. Çünkü şifayı verecek olan yalnızca O’dur.
İnsanoğlunun en büyük yanılgılarından biri, dilek ve duasının derhal gerçekleşmesini istemesidir. Oysa kâinat bir terbiye kanununa, zamana ve kademeli bir gelişime tabidir. Tıpkı toprağa ekilen bir tohumun bir gecede çınara dönüşemediği gibi, ruhun olgunlaşması ve sıkıntılardan arınması da derece derece gerçekleşir. Günümüzde bir iş başvurusundan defalarca ret alan veya yıllarca emek verdiği bir projede aniden başarısızlığa uğrayan genç bir girişimcinin hissiyatı buna güzel bir örnektir. Her şeyin anında olmasını istemek, acelecilik etmek insanı felakete sürükler. Yaşamak, biraz da o tohumun toprak altındaki karanlıkta filizlenmeyi beklemesi gibi sabretmektir.
Duygusal acılarımız ve zihnimizi kurcalayan iç darlıkları da birer imtihan vesilesidir. Ruhsal bir çöküntü, yoğun bir kaygı veya ağır bir kayıp yaşadığımızda yapmamız gereken ilk şey, işin tıbbi ve psikolojik çaresine bakmaktır. Bir psikiyatriste gitmek, profesyonel destek almak ya da manevi bir rehberin dizinin dibine oturmak sabrın ilk somut adımıdır. Günümüz dünyasında anksiyete veya depresyonla mücadele eden bir bireyin, aklına gelen olumsuz düşünceler karşısında pes etmeyip tedavi yollarını araması ve direncini koruması tam olarak bu bilincin tezahürüdür. İslam inancına göre acılar, ruhumuzu iyileştiren acı acı ama şifalı ilaçlar gibidir; kimi zaman şer gibi görünen olaylar, arkasında büyük hayırlar barındıran kılık değiştirmiş lütuflardır.
Manevi yolda iz bırakan büyük mutasavvıflar sabrı hayatın merkezine koymuşlardır. Cüneyd-i Bağdadî’ye sabır sorulduğunda, “Yüzü ekşitmeden acıyı yudum yudum içine sindirmendir” cevabını verir. Süfyân-ı Sevri ise acını kimseye anlatmamanı, musibetini ifşa etmemeni ve nefsini temize çıkarmamanı sabrın esası sayar. Yüce Allah’ın “es-Sabûr” ismi, kullarının hatalarına hemen ceza vermeyip onlara tövbe etmeleri için zaman tanımasını ifade eder. İşte insan, bu ilahi ahlaktan hisse alarak içindeki acıyı veya öfkeyi sözlü bir yıkıma dönüştürmeyip yutkunabilmelidir. Yoğun trafikte, işte veya aile içinde haksızlığa uğradığı bir anda öfkesini yutup sükûneti seçen bir insan, es-Sabûr isminin o anki canlı tecellisini üzerinde taşıyor demektir.
Sabır, her ferahlığın ve başarının anahtarıdır. Manevi bir darlık olan “kabız” hali ile ruhun genişlemesi olan “bâsit/inşirah” hali hayatın doğal döngüsüdür. Kalbinde sebepsiz bir sıkıntı ve huzursuzluk hisseden bir mümin, bu halin geçici olduğuna inanarak Rabbine sığınmalıdır. Sevdiklerini bir felakette kaybeden ya da amansız bir hastalıkla mücadele eden bir insan, elinden gelen tüm imkânları seferber ettikten sonra kadere imanla ayakta kalabilir.
Hz. Peygamber’in buyurduğu gibi, müminin her hali hayırdır: Varlıkta şükreder hayır kazanır, darlıkta sabreder yine hayır kazanır. İnsanın ruh hali ne sürekli karanlık ne de sürekli aydınlıktır; ikisi arasında adil bir denge vardır. Bu bilince ulaşan Hak âşıkları, başlarına gelen her şeyi kucaklayarak “Nârın da hoş, nurun da hoş” diyebilmişlerdir. Sabır silahını kuşanan insan asla yalnız değildir. Çünkü vaat olunan en büyük mükâfat şudur: “Allah, sabredenlerle beraberdir.”
