Kaçıncı kez çeviriyordu kilidi, kaçıncı kez besmele çekmişti ve daha kaç kez daha gelirdi bu asırlık ekmek kapısına? İnce bir gıcırtıyla açıldı kapı, yine sağ ayağıyla girdi dükkâna, yine paltosunu kapının arkasına astı ve bu defa “kapalı” levhasını çevirmedi. Kapıyı kapattı ve pencere önünde iskemleye oturdu. Vitrinde duran üç beş düğme kutusunu düzeltir gidi yaptı, camın buğusunu elinin tersiyle sildi. Nicedir boyası dökülmüş, rengi atmış tabelasına baktı; “Düğmeci” Sahi neden sadece “Düğmeci” yazıyor neden altta adı sanı yok? Hayıflandı yine derin bir ah çekti, yazana yazmayana. Yere düşen kol düğmesini aldı, gözlerini caminin minaresine sabitleyip uzaklara daldı.
Geceden başlayan yağmur, mütemadiyen ve aynı sakinlikte yağmış, sabah ezanıyla durulmuş, gün doğumuyla şehir ince bir pusla örtülmüştü. Çarşının dar ve uzun sokakları su birikintilerinden çıkan dumanlarla, eskimiş ve delinmiş oluklardan damlayan sularla siyah beyaz bir filmin son sahnesi gibi sessiz ve ıssızdı. Kendi gibi mutadı üzerine ezanla dükkanını açan kalmışsa üç beş esnaf, gözleriyle selam verip geçtiler. Çaycı da açmıştı çoktan ocağı, sokağın başından başlamış sırayla dağıtıp gelmişti çayları.
Dükkanını siftah olsun diye değil, yalnızlığı çoğalmasın diye açmıştı. Sığamamak bir yere, ait olamamak, uzaklaşmak… Camın önünde durmuş, vitrine dizdiği düğmelere değil, pusun arkasında silikleşen sokağa bakıyordu. İçeri giren çıkan yoktu; zaten beklediği de yoktu. Kapıyı kapatmak, yalnızlığını mühürlemek gibiydi. Açık duran kapı, hayata hâlâ dâhil olduğunu kendine ispat etmenin en sessiz yoluydu, elan buna gerek de yoktu.
Düğmeci dükkânı; küçük ahşap bir masa, dört iskemle haydi olsun iki tabure daha. Girse dört kişi, yer kalmaz sonrasına. Ne sığar bu dükkâna düğmeden başka? Yerden tavana kadar uzanan ahşap raflar, diğer duvarda onlarca küçük çekmece, parça kumaşlara dikilmiş rengarenk, küçüklü büyüklü düğmeler. Küçük bir vitrinde ceket düğmesinden gömlek düğmesine kol düğmesinden yaka iğnesine kadar onca düğme. Gel velakin ince bir hüzün var artık hepsinde, asırlık bir kapalı çarşının asırlık dükkânı, hüzzam bir beste, unutulmuş bir emanet, sandığın köşesinde kalan mektup gibi.
Düğmeci vakti zamanında, konuşmuş söylemiş, anlatmış da baktı olası yok susmuş epeydir. Zaten takati de kalmamış. Zamanla insanın suskunluğu, bir huy gibi üstüne mi siniyor nedir? Eskiden söylediği şarkıları, müşteri kayıtlarını, bedestenin sesini, sessizliğini bir hayal gibi taşıyordu yüreğinde. Gelgelelim bazı alışkanlıklar unutulmuyordu: tezgahtaki düğmeleri saymadan dizmesi, camı silerken aynı köşeyi iki kez geçmesi, ters dönmüş düğmeleri ha bire düzeltmesi… Hepsi her şey yerli yerinde her şey düzenli olsun çabasının telaşıydı belki de. Ne kaldı geriye; ince bir hüzün, harcanıp gitmiş bir ömürden başka!
Düğmelerle konuşurdu çoğu zaman. Küçücük şeylerdi ama büyük vazifeleri vardı; iki ayrı yakayı bir araya getirir, araya giren boşluğu sessizce kapatırlardı. Hayat da öyle değil miydi zaten; tutturulmazsa dağılan, bağlanmazsa savrulan bir şey. Yıllardır kopan bağları onarmaya çalışmıştı, kimi zaman bir ceketin düğmesinde, kimi zaman kendi ömrünün kenarında. Ama bazı kopuşlar var ki ne iplik tutar ne iğne… Hepsini gördü hepsine bizzat şahit oldu. İnsan sadece yerini bilir, acısını cebine koyar ve düğmesini ilikleyip dışarı çıkar. Gitmek isteyen düğmesini bir yağlı urgan gibi iliğinden geçirir.
Yağmurdan mı nedir, tenha bugün çarşı da sokak da. Geçerse üç beş insan geçiyor onlar da dönüp bakmıyor, bakmalarını da istemiyor, zaten kimse de şu ihtiyar, bedbaht, kasvet dolu düğmecinin pürmelaliyle ilgilenmiyor.
İhtiyar, gidenin ardından bakmayı, ne düşünüyor diye sorgulamayı çoktan bırakmıştı. İnsan, çoğu zaman kopan bir düğme gibi düşüp gidiyordu hayattan; ne zaman, nerede düştüklerini kimse fark etmiyor. Kimi aceleyle yürürken, kimi sessizce çekip giderken… Kimisi bitiriyor dünya sürgününü kimisi değiştiriyor yönünü. Üç beş yakının, belki yurdun yuvan belki de üç beş dostun… Yaşıyorsun, ömür bitiyor geriye sadece iliklenemeyen bir boşluk kalıyor. O boşluğa alışmak, onu yok saymaktan daha zordu. Belki de bu yüzden hâlâ dükkânını açıyor, dökülen düğmeleri yerden alır gibi hatıralarını toplamaya çalışıyordu.
İhtiyar, kapının arkasında duran paltosunu üzerine aldı. Ne gidenlere sitemi vardı artık ne kalanlara bir borcu. Hayatla hesaplaşmanın da insanlarla didişmenin de yorucu bir tarafı var vesselam. Bazı günler sadece ağırlaşmak, susmak yeterliydi; kimseye dokunmadan, kimseyi incitmeden… Paltosunun düğmesini iliklemek istedi, düğme koptu ve sokağın ortasına kadar fırladı gitti. Acı bir gülümseme yerleşti yüzüne, incecik bir sızı sokuldu yüreğine. Kapıyı açık bıraktı, yağmur yeniden başladı, imam efendi selaya başladı, insanlar cenazeyi merak etmeye başladı. Düğmeci, omzunda paltosu, biraz önce düşen düğmenin üzerine basarak cenaze namazı için biriken insanların arasına karıştı.
