Malum ülkece girdiğimiz sınavlardan biri de Liselere Geçiş Sınavı. Ailecek hazırlandığımız ve her ortaokul öğrencisini “elan” mecbur bıraktığımız sınav… Varsın olsun, ölçme değerlendirme ve seçme nasıl yapılacak değil mi?
Mevzu ayrı, benim diyeceğim şey daha çok liseli gençlerime.
Bazı zil sesleri vardır; yalnızca bir dersin başladığını haber vermez. Bir dönemin kapandığını, başka bir hayatın sessizce başladığını da söyler. Ortaokuldan liseye geçiş işte böyle bir eşiktir.
Çocukluğun biraz daha geride kaldığı, hayallerin ise ilk kez ciddiyet kazanmaya başladığı yıllardır bunlar. Omuzlara yük değil ama sorumluluk eklenir. İnsan, farkına varmadan geleceğinin ilk tuğlalarını örmeye başlar.
Her yıl liseye yeni başlayan öğrencilerle konuşurken aynı cümleyi kuruyorum:
"Asıl zorlu dönem şimdi başlıyor, asıl film şimdi…”
Bu cümleyi onların hevesini kırmak için değil, yolun kıymetini anlatabilmek için söylüyorum. Çünkü hayatın önemli kazanımları, kolay yolların sonunda değil; emek isteyen patikaların sonunda bekler.
Hayatın bazı eşikleri, üzerinden geçildiği anda anlaşılmaz. Aradan yıllar geçer; insan dönüp baktığında fark eder ki asıl değişim, o gün başlamış.
Lise de böyledir.
Çoğu öğrenci liseyi üniversiteye giden yolun bir durağı olarak görür. Oysa ben, insanın kendisini tanımaya başladığı en önemli zamanlardan biri olduğuna inanıyorum.
Çünkü bu yıllarda yalnızca matematik öğrenilmez. Sabretmek öğrenilir.
Yalnızca edebiyat öğrenilmez. Kendini ifade etmek öğrenilir.
Yalnızca tarih öğrenilmez. İnsanın nereden geldiği kadar, nereye gideceği üzerine de düşünmeye başlanır.
Aslında okulun görünmeyen bir müfredatı vardır. Hiçbir ders programında yazmayan, hiçbir sınavda sorulmayan... Ama hayatın en çok sorguladığı müfredat. Adı da alışkanlıklardır.
Bir insanın geleceğini çoğu zaman büyük kararlar değil, küçük tekrarlar belirler.
Her gün aynı saatte masasına oturabilmek…
Canı istemese de birkaç sayfa okuyabilmek…
Ertelememeyi öğrenmek… Vazgeçmemek…
İşte karakter dediğimiz şey, biraz da bu görünmeyen tekrarların içinde sessizce büyür.
Bugün gençlere verebileceğimiz en kıymetli tavsiye, belki de "çok çalışın" demekten önce, "çalışmayı hayatınızın doğal bir parçası hâline getirin" demektir. Çünkü başarı, zaman zaman gösterilen gayretin değil; süreklilik kazanan emeğin adıdır.
Ama burada durmamak gerekir. Hayat, yalnızca test kitaplarından ibaret değil. Bir kemanın sesi, bazen insanı bir matematik formülünden daha çok olgunlaştırır. Bir basketbol sahasında öğrenilen takım ruhu, ileride kurulacak dostlukların temelini atar. Yeni öğrenilen bir dil, sadece başka insanlarla konuşmayı değil; başka dünyaları anlamayı da mümkün kılar.
Ve sonra kitaplar…
Belki de bütün bu yolculuğun en sadık yol arkadaşları. Önceleri tavsiye ve belki kişisel gelişimin bir parçası olarak söz ettiğimiz “okuma” meselesi artık “illa…” ile başlayan bir zorunluluk halinde. Okuduğunu anlama, anladığını yorumlama, bilgiyi transfer edebilme ve kullanabilme… Ne kadar biliyorsun diye sormuyor “soru hazırlayıcılar” bilgi sende ne yapmış, neye ulaştırmış diye ölçüyor.
Eskiden kitap okumak güzel bir alışkanlıktı. Bugün ise neredeyse bir mecburiyet. Çünkü ekranlar bize hız kazandırıyor; kitaplar ise derinlik. Ekranlar bilgi gösteriyor; kitaplar düşünmeyi öğretiyor. Ekranlar dikkatimizi dağıtıyor; kitaplar zihnimizi topluyor.
İyi kitaplarla büyüyen bir genç, yalnızca kelime dağarcığını geliştirmez. İnsanları anlamayı öğrenir.
Merhameti tanır. Farklı hayatlara misafir olur. Sorular sormaya başlar. Belki de en önemlisi, kendi iç sesini duymayı öğrenir.
Yıllar sonra hangi üniversiteyi kazandığınızdan çok, bu yıllarda nasıl bir insan olmayı seçtiğiniz konuşulacak.
Hayat, çoğu zaman not ortalamalarından önce alışkanlıkların ortalamasını hesaplar.
Bugün sabırla kurduğunuz her güzel alışkanlık, yarın kuracağınız hayatın sessiz mimarı olacaktır.
Belki de lise yıllarının en büyük sınavı fizik, matematik ya da edebiyat değildir.
İnsanın kendi tembelliğini yenmesi, merakını diri tutması ve her gün dünkünden biraz daha iyi biri olabilmesidir.
Çünkü asıl ders zili, okulun koridorlarında değil; insanın içinde çalar.
