“Abi duydun mu? Seninkiler bak ne yapmış”
“Kim diyor ben duymadım, var mı bir kaynak, bilgi, belge?
“Ama öyle diyorlar.”
Ne hoş ve ne sağlam yer değil mi “öyle diyorlar” kalesi. Kim dedi, niye dedi, nerede söylendi, gerçeği neydi araştırıp öğrenmeye, hakikatin peşinden gitmeye ne hacet.
Bir haber geliyor, “Böyle olmuş.” “Nereden biliyorsun?” “Öyle diyorlar.”
Kim diyor? Bilmiyoruz.
Nerede yazıyor? Hatırlamıyoruz.
Kaynağı ne? O da biraz karışık.
Ama olsun “öyle diyorlar”. Bizim için şimdilik yeterli. Ha bir de çoğunlukla öyle diyenler nedense hep “yorumlarda” buluşuyor.
Bilgiye hiç olmadığı kadar yakınız ama hakikate ulaşmak için eskisinden daha az çaba harcıyoruz. Hız ve haz çağında zaten vakıa çok. “Savaş” bile magazin konusu artık. Gün geçmiyor toplumu sarsan bir olay yaşanmamış olsun. Sonra gelsin yorumlar. Bir süre sonra yorumlar gerçeğin yerini alıyor. “Bunun doğrusu ne?” diye soracak oluyoruz, karşıda cevap hazır: “Öyle diyorlar.”
Bilgi var, malumat çok ama koca bir düşünme tembelliği atılı üzerimizde. Araştırmaya üşeniyoruz. Kaynağa bakmaya üşeniyoruz. Farklı görüşleri okumaya üşeniyoruz.
Esasen bu yaklaşım ve kolaycılığın bambaşka bir riski var. Bir bilginin doğru olup olmadığını anlamaya çalışmak yerine, zaten inanmak istediğimiz şeyi destekleyen bir cümle bulduğumuzda rahatlıyoruz. Çünkü mesele çoğu zaman gerçeği bulmak değil; kendi fikrimizin doğru olduğunu ispatlamak. Bunun için de bilgi değil, taraftar arıyoruz.
Hemen her konuda uzman her mevzuda fikir sahibiyiz ve bunun dayanağı artık sosyal medya… Ne duymuş ne aramışsak hemen telefonun başına geçiyoruz. Bari okusak, o da yok… En kısa ve sonuca en yakın yargıyı bul, yorumlara bak, kendine göre üç beş cümle bul. Bitti gitti… Formül belli; Arıyoruz, buluyoruz, okuyoruz ama yalnızca işimize yarayan kısmını alıyoruz. Sonra “Bak, ben demiştim” edasıyla dayatıyoruz karşıya.
İşin ilginç tarafı, artık yalnızca bilgiyi değil, insanları da “öyle diyorlar” üzerinden tanıyoruz. “Falanca nasıl biri?” “İyi değilmiş.” “Neden?” “Öyle diyorlar.” “Filanca şöyle yapmış.” “Ne yapmış?” “Tam bilmiyorum ama öyle diyorlar.”
Bir insanın yıllarını, emeğini, karakterini, bütün hayatını birkaç söylentiye teslim ediyoruz. Ne kadar kolay hüküm veriyoruz. İnsan tanımaya bile gerek kalmadı artık; bir paylaşım yeter, bir ekran görüntüsü yeter, bir yorum yeter. Hatta bazen yalnızca bir başlık yeter.
Tüm suçu ve kabahati sosyal medyaya, cep telefonuna, ekran havarilerine de atmayalım. Gündelik hayatımızda da pek farklı davranmıyoruz sanki ha!
İlmî ve dinî müzakereler olurdu, münazaralar yapılırdı. Serdedilen bir fikre karşı “bunu neye dayanarak söylüyorsun” diye espri yollu karşı çıkan olursa “koltuğa dayanarak söylüyorum” cevabı verilirdi. Kaba ve haddini aşmış bir karşılık olsa da temeli varmış azizim. Dedikoduyla olacak iş değildi velhasıl.
Araştırmadan inanıyor, bir insanın davranışının nedenini bilmeden hüküm veriyoruz. Bir olayın arka planını öğrenmeden tarafımızı belirliyor, sonra da bütün bunlara “fikir sahibi olmak” diyoruz. Oysa fikir sahibi olmak başka bir şey kanaat sahibi olmak başka, bilmekse bambaşka.
Demem o ki; kanaatimizi bilgiden üstün tutuyoruz. Çünkü bilgi bazen can sıkıcıdır, insanı düşünmeye zorlar, kendi fikrini sorgulatır, bazen “ben yanılmışım” dedirtir. Kanaat ise daha rahattır, hele bir de bizim tarafımızın kanaatiyse… İnsana müthiş bir güven verir.
Bizim taraftaysa ve hem de gönlüme göre diyorsa “öyle diyorlar” daha güçleniyor. Gör ondan sonrası fikrî ve ilmî mülahazaları…
Bu “taraf olma, bizim taraftansa doğrudur” algı ve kabulü ayrı bir çelişki ve muamma. O nu da sonraki yazıya bırakalım.
