Takip eden dostlarımız bilir; fotoğraf çekmeyi, fotoğrafla uğraşmayı severiz. Bundan sebep kursumuza katılan arkadaşlarla üst başlığı “renk” olan özel oturum dersler yaparız. Ana teması renk olan çekimler isteyince “hocam, şehirde renk mi kaldı” itirazı gelir hemen. El Hak doğrudur. Sahi renk nereye gitti?
Sadece kırmızıyı, maviyi, yeşili sormuyorum. Şehirlerin rengini soruyorum. Sokakların, evlerin, meydanların, hayatın rengini…
Mahallemiz vardı bizim, sokağımız vardı. Aynı sokakta yan yana duran iki ev bile birbirine benzemezdi. Birinin cumbası vardı, diğerinin ahşap kepenkleri. Birinin duvarına sarmaşık yaslanırdı, diğerinin avlusundan yasemin kokusu taşardı. Demir ustasının yaptığı korkuluk, taş ustasının işlediği pencere sövesi, marangozun elinden çıkan kapı... Her biri "Ben bir insanın emeğiyim." derdi. Köy vardı ya hani ahşap bir kapının dokusunu, rengini, işlemesini, desenlerini fotoğraflamak için gittiğimiz köy. Yakın zamana kadar şehirlerimiz de böyle değil miydi azizim?
Şimdi ise bir apartmanın önünde duruyorsunuz. Beş dakika sonra başka bir şehre gidiyorsunuz. Sonra bir başkasına... Sanki aynı apartman da sizinle birlikte seyahat ediyor. Bir zamanlar şehirlerin karakteri vardı; bugün katalog numaraları var.
Modern çağ bize çok şey kazandırdı. Daha yüksek binalar, daha hızlı yollar, daha büyük alışveriş merkezleri, daha parlak cam cepheler…
Fakat bütün bunların arasında sessizce kaybettiğimiz bir şey oldu. Şehirler güzelleşmeyi bıraktı, rengi bıraktı, estetik hazzı bıraktı. İnşa etmeyi öğrendik ama şehir kurmayı unuttuk.
Artık binalar, insanın gözünü dinlendirmek için değil; metrekareyi son santimine kadar değerlendirmek için tasarlanıyor. Bir pencerenin oranı estetikle değil, maliyet hesabıyla belirleniyor. Bir cephenin dili, ustanın hayal gücüyle değil, hazır cephe kataloğuyla şekilleniyor.
Eskiden bir taş ustası duvara karakter verirdi, aynı usta ustalığını, maharetini sergilemek için her yeni yapıda farklı bir desen farklı bir incelik bulurdu. Bugün karakter, çoğu zaman cephe kaplamasının renk kodundan ibaret. Şehirler yükseldikçe gökyüzü küçüldü. Sokaklar genişledikçe ruhumuz daraldı.
İlginçtir; beton hiç bu kadar çoğalmamıştı ama insanlar da hiç bu kadar "nefes alamıyorum" dememişti sanırım. Belki de mesele yalnızca hava değildir. Belki insan, oksijen kadar güzellik de soluyordu, arıyordu.
Sabah evden çıktığınızda gördüğünüz ilk bina, yürüdüğünüz kaldırım, baktığınız meydan, önünden geçtiğiniz ağaç... Bunların hiçbiri sadece birer nesne değildir. Her biri ruhumuza sessizce dokunur. İnsan, her gün baktığı manzaraya biraz benzer. Günlerce griye bakan bir gözün, bir süre sonra renk istememesi şaşırtıcı değildir.
Bugün dünyanın birçok şehrine gidin. Malzemeyi sayıyorum; Cam, çelik, beton, siyah, gri, bej. Kullanılmasın demiyoruz sakın… Estetikten mahrum, özgünlükten uzak ve dahası renkten uzak…
Bir havaalanından çıkıp diğerine giriyorsunuz; tabelaları kaldırın, hangi ülkede olduğunuzu anlamakta zorlanırsınız. Aynı kahve zinciri, aynı mağazalar, aynı cepheler, aynı meydanlar... Küreselleşme bize ortak bir dünya kurdu belki; ama o dünyanın adresi yok, hatırası yok, sesi yok. Şehirler birbirine benzedikçe insanlar da birbirine benzemeye başladı.
İşin en ironik tarafı ise şu... Artık adına minimalizm diyoruz. Tamam minimalist eserler de hoş ve zevkli lakin süsü kaldırıyoruz. Detayı siliyoruz. Rengi azaltıyoruz. Sonra buna "zamansız tasarım" diyoruz.
Belki gerçekten öyledir ama bazen "zamansız" dediğimiz şey, yalnızca karakterini kaybetmiş bir tasarımdır. Çünkü sadelik başka şey, yoksunluk başka. Sessizlik başka şey, ruhsuzluk başka. Az eşya başka şey, estetikten vazgeçmek başka.
Nitekim incelik, fazlalık olmasa gerek. Bir pencerenin etrafındaki zarif taş işçiliği israf sayılmaz. Bir ahşap kapının oyma deseni gereksiz değildir. Bir meydandaki çeşme, bir sokağın gölgesi, bir balkonun çiçeği... Bunlar şehirlerin lüksü değil, hafızası, en azından kenar süsü.
Belki de bu yüzden fotoğrafçılar kadar diğer insanlar da hafta sonu fırsat bulunca eski mahallelere, tarihî sokaklara, küçük kasabalara kaçıyor. Çünkü insan yalnızca sessizlik aramıyor, güzellik de arıyor.
Farkında olmasak bile taşın sıcaklığını, ağacın dokusunu, el emeğinin kusurlarını, birbirine benzemeyen evlerin samimiyetini arıyor. Çünkü kusursuz görünen, ölçüsü tam, cetvelle çizilmiş şehir tasarımları sayesinde şehirler bazen fazlasıyla kusursuzdur. Varsın biraz kusur olsun ama biraz renk olsun, desenler, süslemeler olsun.
Velev ki modern çağ, teknolojik değişim ve maliyet hesabı bir vesile bunu zorunlu kıldı lakin şehrin insanı bunu fark etmediği gibi ayak uydurup gitti. Mesele de burada başlıyor; Griyi normal kabul ettiğimiz gün, tek tip cepheleri "kaçınılmaz" gördüğümüz gün, estetiği maliyet kalemi saydığımız gün, şehir yalnızca rengini değil, ruhunu da kaybetmeye başlıyor kanaatimce.
Ve ben de kalkıp soruyorum işte; renk nereye gitti? Cevabını herkes kendinde verecektir Paşam. Bu arada griye, siyaha, beyaza haksızlık etmeyelim, onlar da ne güzel renktir biliriz.
