İpek Özkayaalp

Birkaç metrekarede insanlık sınavı

İpek Özkayaalp

Bir asansörün kapısı açılıyor. İçeridekiler henüz dışarı çıkamadan, kapının önünde bekleyenler içeri girmeye çalışıyor. Ne bir adım geri çekilen var ne de çıkacak olanlara yol açan. Sanki birkaç saniye beklemek büyük bir zaman kaybıymış gibi…

Oysa yapılması gereken son derece basit: Önce inenlere yol vermek, ardından binmek.

Bu manzara yalnızca asansörlerde mi karşımıza çıkıyor?

Metrolarda, otobüslerde, toplu taşıma araçlarında, hatta uçak yolculuklarında bile benzer davranışlara tanık oluyoruz. Metro kapıları açıldığında inenlerle binmek isteyenlerin karşı karşıya gelmesi, uçak henüz park pozisyonuna ulaşır ulaşmaz ayağa kalkmaya çalışan yolcular, koridoru kapatarak diğer insanların hareketini zorlaştıranlar…

Hepsinin ortak bir noktası var: Başkalarının da aynı alanı kullanma hakkına sahip olduğunu unutmak.

Bir de asansörün içindeki manzaraya bakalım.

On kişinin bulunduğu geniş bir asansör düşünelim. Herkes farklı katlara gidiyor. En arkadaki yolculardan biri ineceği kata geldiğinde kibarca sesleniyor:

“Müsaade eder misiniz, ineceğim?”

Öndekiler birbirlerine yaklaşarak birkaç santimetrelik boşluk oluşturmaya çalışıyor. Kimisi sağa, kimisi sola çekiliyor. Oysa kapıya yakın duran birkaç kişinin kısa süreliğine dışarı çıkması, arkadaki yolcunun rahatça inmesini sağlayacak.

Ama nedense kimse yerinden ayrılmak istemiyor.

Üstelik dışarıda bekleyenler de kapının önünü kapatmışsa içeridekilerin çıkıp yol vermesi neredeyse imkânsız hâle geliyor.

Sonuçta bir insan, başkalarının arasından sıkışarak geçmek zorunda kalıyor. Bazen istemediği fiziksel temaslara maruz kalıyor. Özellikle kadınlar açısından rahatsız edici olabilen bu durum, aslında herkesin kişisel alanına gösterilmesi gereken saygıyla ilgili.

Oysa nezaket bazen başkasına yer açabilmek için kendi yerinden bir anlığına vazgeçmektir.

Peki, bu kadar basit bir davranışı neden gerçekleştirmekte zorlanıyoruz?

Sabırsızlık mı? Dikkatsizlik mi? Alışkanlık mı? Yoksa giderek yalnızca kendi ihtiyaçlarımızı önceleyen bir yaşam biçiminin sonucu mu?

Elbette her yanlış davranışın arkasında kötü niyet arayamayız. Bazen insanlar düşünmeden hareket eder. Bazen çevrelerinde gördüklerini tekrarlar. Bazen de kendi telaşları içinde başkalarının varlığını fark edemezler.

Ancak burada üzerinde düşünmemiz gereken bir ayrıntı var.

Bir davranışın kötü niyet taşımaması, başkasını rahatsız etmediği anlamına gelmez.

Toplum içinde yaşamak, yalnızca kendi ihtiyaçlarımızı karşılamak değildir. Başkalarının ihtiyaçlarını, sınırlarını ve haklarını da gözetebilmektir.

Bugün asansörün kapısını kapatan kişi, birkaç dakika sonra aynı kapıdan çıkmak isteyecek. Metroya binmek için acele eden yolcu, bir sonraki durakta kendisine yol verilmesini bekleyecek.

Öyleyse insan, kendisi için beklediği anlayışı başkasına göstermekte neden bu kadar isteksiz davranabiliyor?

Peygamber Efendimizin şu hadisi, bu noktada üzerinde düşünmeye değer:

“Hiçbiriniz kendisi için istediğini kardeşi için de istemedikçe iman etmiş olmaz.” (Buhârî, Îmân, 7; Müslim, Îmân, 71)

Aslında bu öğüdün günlük hayattaki karşılığı son derece yalın. Kendimiz için istediğimiz rahatlığı, saygıyı ve anlayışı başkalarına da gösterebilmek.

Nezaket yalnızca selam vermek, teşekkür etmek veya güzel sözler söylemek değildir. Bazen bir adım geri çekilmektir. Bazen kapının önünü boş bırakmaktır. Bazen de hiç tanımadığımız bir insanın rahatça geçebilmesi için bulunduğumuz yerden ayrılmaktır.

Üstelik bunların hiçbiri büyük fedakârlıklar gerektirmez.

Bir toplumun gelişmişliğini yalnızca yüksek binalarıyla, teknolojisiyle veya modern ulaşım araçlarıyla değerlendirmek yeterli midir?

Yüksek binalar inşa edebilir, son teknoloji asansörler kullanabilir, dünyanın en gelişmiş ulaşım sistemlerine sahip olabiliriz. Fakat bütün bunlar, o alanları paylaşan insanların birbirlerine karşı gösterdiği saygının yerini tutabilir mi?

Bir insanın medeniyet anlayışı, yalnızca kendisine açılan kapılardan değil, başkalarına açtığı yollardan anlaşılır.

Belki de toplumsal nezaketin başlangıç noktası, büyük söylemlerden önce küçük davranışlarımızı sorgulamaktır.

Çünkü saygı, yalnızca önemli gördüğümüz insanlara gösterdiğimiz bir davranış değil; hiç tanımadığımız insanlara karşı da taşıdığımız bir sorumluluktur.

Ve belki de asıl mesele, asansörde kaçıncı kata çıktığımız değil, birbirimize karşı davranışlarımızla insanlık bakımından hangi seviyede olduğumuzdur.

Peki, biz başkalarından yol vermelerini beklerken, kendi hayatımızda başkalarına ne kadar yer açıyoruz?

Yazarın Diğer Yazıları