Bir Rus atasözü “Bedava peynir sadece fare kapanında bulunur!” der. Basit bir bilgisayar programının bile onlarca, yüzlerce dolara satıldığı, lisanslı yazılımların piyasa oluşturduğu bir sektörde bu kadar gelişmiş ileri düzey yapay zekâ sistemleri halkın kullanımına bedava arz ediliyor. Hiçbir büyük yazılım veya bilişim şirketi yapay zekanın arkasındaki milyarlarca dolarlık ar-ge, sunucu ve bakım maliyetini kullanıcılara yansıtmıyor. Halkların iyiliğini, bilişsel anlamda gelişmesini istediği için mi herhangi bir ücret talep etmiyor yoksa arkasında çok daha stratejik, uzun vadeli bir plan ve proje mi var?
Her şeyden önce şunu bilmemiz gerekiyor ki yapay zekâ sistemi statik, durağan yani gelişimini tamamlamış bir program ve sistem değil. Hâlâ geliştirilmekte olan ve karşılıklı etkileşimle sistemin işlevselliği test ve kontrol edilen bir süreç program. Yani şu andaki hâli hazır kullanıcı bir anlamda kobay rolü üstleniyor. Ya da sistemi tecrübe eden ücretsiz test işçileri konumunda. Yapay zekaların daha tutarlı daha insanımsı refleksler vermesi ve sonuçlar üretebilmesi için insani geri bildirimlere ihtiyacı var. Hâli hazırdaki kullanıcı bu ihtiyacı karşılayan bir kaynak rezerv gibi değerlendiriliyor. Bu uygulamalar milyarlarca kez insanlar tarafından yönlendirilmeden, etkileşimde bulunmadan, hataları düzeltilmeden gelişimini sürdüremez durağanlaşır ve durağanlık sistemi kullanışsız hale getirir. Hataların düzeltilmesi, geri bildirimlerin alınması ve sistemin handikaplarının test edilmesi için on binlerce profesyonel yazılımcı, bilişimci, hatta çok farklı mesleklerden, çok farklı kültürlerden profesyonel personel istihdam edilmesi gerekirdi ki; bunların maaşı, sigortası vs. şirketlere milyarlarca dolar maliyet demektir. Bunun yerine sistem, kullanıcılara bedava sunulmak kaydıyla, gönüllü milyonlarca test ve geri bildirim elemanı ücretsiz istihdam edilmiş oluyor. Bu işin tamamen duygusal yönü.
Diğer bir yönü var ki bu uluslararası strateji açısından ve oyun kurucuların temel ve nihai amaçları açısından çok daha mühim. Birçok bağımlılık sürecinin ilk denemesi genellikle bedava sunulan ürün ve maddelerle başlamıştır. İkram edilen bir dal sigara, bir kadeh içki, bir nefes yasaklı madde, ilk üç ay bedava kablo TV yayını, ilk bir ay bedava internet aboneliği, parasız zevkine oynanan kumar türevi oyunlar uzun süren ve kurtulunması imkânsız bağımlılıkların ilk adımı olmuştur. İsim ve numara kaydedebildiğimiz hafızalı cep telefonları çıkmadan önce yani evlerimizde sarı rehberlerin bulunduğu, sabit telefonların hüküm perva olduğu dönemlerde ezberimizde, hafızamızda onlarca telefon numarası vardı. Telefonların hafızası bizim hafızaları devre dışı bıraktı. Şimdi kişiler anne- babasının, evlatlarının bile telefon numarasını ezbere bilmiyor. Navigasyon/GPS sistemi yaygınlaşmaya, arabalarda ve cep telefonlarında standart bir opsiyon olarak bulunmaya başlamasından itibaren adres bilme, tarifle yer bulma yeteneğimiz kayboldu. Yapay zekâ, bugün düşünme, akletme yeteneğini insanın elinden alıyor. Okuma, araştırma hatta konuşma yeteneğinin körelmesine kaybolmasına doğru insanlığı sürüklüyor. Kitaplar yapay zekaya yazdırılıyor. Tezler, raporlar, alan araştırmaları, yapay zekâ tarafından hazırlanıyor. İnsan elindeki bilgi gücünü kaybediyor.
Francis Bacon’a atfedilen “Bilgi güçtür, gücü elinde tutan iktidardadır!” sözü insanı diğer mahlukattan ayıran ve bilginin insanlık için ne kadar önemli hayati bir yeterlilik olduğunu ifade ediyordu. Ama bu güç artık insanlığın elinden yapay zekaya doğru kayıyor hatta kaymış gözüküyor. İnsan ürettiği sisteme karşı iktidarını kaybetti. Kendi eliyle kurduğu sistemin esiri ve kölesi haline geldi. Süreç ilerledikçe ve sistem gelişmeye devam ettikçe insanlıkta gerilemeye, esareti pekiştirmeye devam edecektir. Artık insanlar konuşmak, fikir alışverişinde bulunmak, problemlerini çözmek için insanlarla muhatap olmuyor. Yapay zekâ ile muhatap oluyor. İnsanlığı artık duygu, düşünce, zihni faaliyetleri, kazanımları, insanlığın ortak tecrübeleri, kültürel ve sosyal birikimleri değil algoritmalar yönlendiriyor. Bağımsız düşünme yetisini kaybetmiş bir nesil geliyor. Tıpkı yapay zekâ gibi duyguları olmayan, empati kurmayan, hayal kurmayan, aidiyeti olmayan, geçmişten ve gelecekten bîhaber bir nesil geliyor. Düşünme yeteneğini, sorgulama/muhakeme etme gücünü, empati yeteneğini ve duygularını kaybetmiş, mankurtlaştırılmış, komutlarla hareket eden, sadece tüketen bir biyolojik varlığa dönüştürülmüş bir insanlığa doğru hızla sürükleniyoruz. İnsanımsı (goyim) küresel toplum üretiliyor.
Kendisine ulaşan herhangi bir bilginin doğruluğunu teyit etmek için onlarca farklı kaynağı tarayan insanoğlu bugün yapay zekânın verdiği tek bir cevabı yegâne doğru olarak kabul etmektedir. Yapay zekânın doğruluğu ve güvenilirliği neredeyse hiç sorgulanmamaktadır. Din gibi kutsal kabul edilmektedir. Düşünen insandan tüketen ve itaat eden insana dönüşüm yapay zekâ ile sağlanmaktadır. Bugün para ile tahsil edilmeyen hizmetin faturası yarın çok daha vahim şekilde tahsil edilecektir. Elimizden insanlığın düşünme gücü, ahlakı, insanlığı alınıyor bedel olarak. İnsan kendisini insan eden, bilgiyi, kutsalı, inancı kaybediyor. Güç yapay zekâya geçti/geçiyor. Ancak unutulmamalıdır ki; “Kontrolsüz güç, güç değildir. Felakettir!”