Prof. Dr. Fatih Mehmet Öcal

Geliştik fıkrası

Prof. Dr. Fatih Mehmet Öcal

Tüm ülkeler gibi küresel ölçekte Türkiye ekonomisi de siyasi, iktisadi ve savaşların etkisi ile, kaçınamayacakları ciddi bir değişim rüzgarının etkisi altındadır. Dünyanın herhangi bir noktasında meydana gelen iktisadi, siyasi, sosyal, kültürel veya bir çatışma durumundan, sadece taraflar değil, neredeyse hemen tüm ülkeler etkilenmektedir. Çok yakın tarihten Rusya – Ukrayna arasında geçen savaş ile ABD – İran – israil arasında halen devam eden savaş, biraz geriye gidildiğinde ise Irak – Kuveyt savaşı örnek gösterilebilir. Ekonomi açısından bakıldığında ise kendiliğinden mi çıktı yoksa kasıtlı olarak mı çıkarıldığı konusunda tartışmaların yapıldığı pandemi (Covid-19) salgının ülke ekonomileri üzerindeki etkisi yanında, Hürmüz Boğazının kontrolünü elinde tutmak için İran ve ABD arasında sürdürülen güç mücadelesinin sonucu olarak başta petrol olmak üzere makine ekipman, gübre, tarımsal ürün ve ilaçların arzının ülkeler arasındaki transferinde ortaya kısıntılar sonucu, tüm dünya ülkeleri yüksek enflasyon ve işsizlik sorununu artık daha yakından hissettiği bir realitedir. Çünkü petrol ve türevlerinin fiyatlarının hızla yükselmesi halen üretim sürecinin en önemli maliyet unsuru olması yanında fiyatları da artırmakta, gelişmiş ülkeler için bile stagflasyon riskini oluşturmaktadır. Yani tüm ekonomiler için alım satıma konu ne varsa (hammadde, ara mal, mal, hizmetler) hem satanlar hem de satın alanlar için, fiyatlama sırasında istikrar sağlandığını söylemek mümkün değildir.

Yukarıda genel hatlarıyla küreselleşme sonucu meydana gelen olayların [(savaş, pandemi, krizler (reel, finansal), siyasi istikrarsızlık (Venezüella)] dünya ekonomisini genel anlamda nasıl etkilediğine vurgu yapıldı. Artı söz konusu gelişmelerin her ülkeyi aynı şekilde etkilediği de düşünülmemelidir. Hürmüz Boğazının kapatılması sonucu artan petrol fiyatları, dünya ekonomisi bazında üretim maliyetlerini artırmakla birlikte, başta Rusya, S. Arabistan, ABD olmak üzere petrol ihraç eden ülkelerin savaştan olumsuz etkilenmediği üstelik gelirlerini artırdığı açıktır. Ancak bizim gibi petrol kaynakları bakımından fakir olduğundan ithal etmek zorundaki ülkeler için, durum tam tersidir. Petrol fiyatının 1 $ yükselmesi, cari açık üzerinde milyonlarca dolar olumsuz etki yapacaktır. Ülkemizin ortaya çıkan cari açığını azaltmanın olağan ve beklenen yolu, ülkemizin sahip olduğu beşeri ve fiziki sermayeyi yüksek ve orta düzey teknolojiye aktararak katma değer sağlayıp üretip ihraç etmekten geçmektedir. Bu konuda başarılı olduğumuz söylenemez, çünkü savunma sanayi dışında yüksek teknolojiye dayalı üretim düzeyimiz yerlerde sürünmektedir. Diğeri ise kalıcı bir sonuç alınamadığını hepimizin bildiği ve yaşadığı, ancak hükümetler tarafından çözüm sağlayacak politikalar ortaya konulmamasına rağmen 103 yıldır uygulanan; vergilerin artırıldığı, temel ihtiyaçlara (petrol, elektrik, su, doğal gaz, gıda vb.) zam yapıldığı, tekelleşmeyi ve keyfi fiyat artışlarının kontrol edilemediği yol. Ülke ve ürün ayırt etmeksizin global marka haline gelmiş örneklerden bazıları: Samsung, Dell, Volvo, Mercedes, Renault, Peugeot, Opel, BMW, Audi, Kia, Ford, Tesla, Asus, LG, Siemens, Bosch, Adidas, Puma, Sony, Subaru, Toyota, Honda, Apple, Microsoft, Google, Nike, Coca-Cola, Pepsi, Lacoste, Christian Dior, Rolls-Royce, Bentley, Aston Martin, Marks & Spencer, Lipton vb. gibi. Yeni yeni geliştirmeye çalıştığımız TOGG ve savunma sanayi dışında dünya çapında tanınmış bir markamız var mı? Bir de ülkemizin markalarından bazılarını sıralayalım mı? Mevlana, Hacı Bektaş Veli, Yunus Emre, Etlekmek (Etliekmek), Baklava, Künefe, Kebap, Cağ Kebabı, Hamsi Tava, Akçaabat Köftesi, Çine Köftesi vb. Fıkra bu kadar.

Yazarın Diğer Yazıları