Rüzgar ve kuru yaprak ekonomisi
Prof. Dr. Fatih Mehmet Öcal
“Başkan Trump’ın, ABD’nin İran’a saldırılarını durduracağını ve bugün müzakerelere başlayacağını açıklamasıyla birlikte Brent türü ham petrol bu sabah %6’ya yakın düşüş kaydederek haftanın ilk işlem gününe 83 $ seviyesinden başladı. İran’ın Hürmüz Boğazı’na ilişkin duruşu ise belirsizliğini koruyor. ABD ve İran arasında müzakere sürecinin devam edeceğine dair haber akışıyla Brent ham petrolün varil fiyatı dün %7,1 gerileyerek 83,7 $ düzeyinde günü tamamladı. Buna paralel olarak altın fiyatı da dün sınırlı bir yükselişle 4.053 $/ons düzeyine ulaştı. 3 Temmuz’da imalat sanayi PMI verileri takip edildi. ABD’de ISM imalat sanayi PMI 55,6 ile piyasa beklentilerinin üzerinde ve Mayıs 2022’den bu yana en yüksek seviyesinde gerçekleşti. Bu dönemde söz konusu olumlu görünümde üretim ve siparişlerdeki artış önemli rol oynadı. İstihdam alt endeksinin Ağustos 2022’den bu yana en yüksek düzeyinde gerçekleşmesi de dikkat çekti. Nihai verilere göre S&P imalat sanayi PMI da 53,9 ile sektörde genişlemenin sürdüğü sinyalini verdi. Euro Alanı’nda Temmuz ayına ilişkin nihai imalat sanayi PMI 51,9 düzeyinde açıklanarak öncü veriyi teyit etti. Bölgenin en büyük ekonomisi Almanya’da da imalat sanayi PMI Temmuz’da nihai verilere göre 52,2 seviyesine ulaşarak faaliyet koşullarındaki genişlemenin ivme kazandığı sinyalini veriyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran ile Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemi geçişlerini artıracak bir anlaşmaya kısa süre içinde ulaşılabileceğini ve serbest geçişin sağlanmasının enerji fiyatlarını istikrara kavuşturacağını açıkladı. Paralel şekilde ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’da, İran ve Umman arasında yürütülen görüşmelerde ilerleme kaydedildiğini ancak henüz nihai bir anlaşmaya varılmadığını belirtirken, İran yönetimi ABD ile doğrudan müzakere yürütüldüğü iddiasını reddetti. Görüşmelerde İran’ın Körfez’e giriş yapan gemiler üzerinde kontrol sağlaması, çıkışların ise Umman üzerinden gerçekleştirilmesi yönünde geçici bir formülün ele alındığı bildirildi. İran’ın geçişlerden hizmet ücreti alma talebi ve Boğaz üzerindeki yetkinin paylaşımı konusunda taraflar arasındaki görüş ayrılıkları sürüyor olsa da diplomatik çözüm beklentilerinin güçlenmesiyle dün %5’in üzerinde gerileyen Brent petrolün varil fiyatı bu sabah da79 $/varil civarında seyrediyor. Çin’de bu sabah açıklanan RatingDog hizmetler PMI Temmuz’da 54,1’den 50,4’e gerileyerek Eylül 2024’ten bu yana en düşük seviyesinde gerçekleşti. Endeks 50 eşik değerinin üzerinde kalarak sektörde sınırlı büyümeye işaret etse de, yeni siparişlerdeki artışın zayıflaması iç talepteki kırılgan görünümün sürdüğünü gösterdi. Trump, dün katıldığı bir etkinlikte İran'la diplomatik çözümü tercih ettiğini ancak görüşmelerin sonuçsuz kalması durumunda askeri seçeneğin ihtimaller dahilinde kalmaya devam edeceğini söyledi. Körfez ülkeleri ve İran'dan gelen görüşme talebi üzerine planlanan saldırıları askıya aldıklarını belirten Trump, İran'ın nükleer silaha sahip olmasına izin vermeyeceklerini yineledi. İran ise ABD’nin olası bir saldırısı halinde Körfez’deki enerji altyapısını hedef alabileceği uyarısında bulundu. Euro Alanı’nda üretici fiyatları Haziran’da aylık bazda %0,3 ile piyasa beklentileri paralelinde geriledi. Küresel gündemde Hürmüz Boğazı’ndan geçiş rejiminin nasıl şekilleneceğine yönelik haber akışı ön plandaki yerini koruyor. Trump dün yaptığı açıklamada bölgedeki savaşın yakın zamanda sona ereceğini düşündüğünü ifade ederken; Tahran yönetimi, Trump’ın bu yaklaşımını “başarısız bir tiyatro diplomasisi” olarak nitelendirdi.”
Yukarıda sıralanan son bir haftada dünya ekonomisindeki gelişmelerin ortak noktası, hepsinin yapılan algı oluşturma amaçlı ve herhangi sağlam bir gerçekliğe dayanmayan siyasi açıklamaların etkisinde savrulmasıdır. Kısa, orta ve uzun dönemde istikrar ümit edenler ve hepimiz için üzgünüm.
Piyasa Günlüğü, https://ekonomi.isbank.com.tr/piyasa-gunlugu., ET: 08.08.2026.