İnsan hayatında bazı gerçekleri kitaplardan öğrenmez. Ne kadar okursa okusun, ne kadar dinlerse dinlesin, bir başkasının tecrübesi insana ancak bir yere kadar dokunur. Bazı gerçeklerin anlaşılması için yaşanması gerekir.
Ve ne yazık ki bazı derslerin öğretmeni hayal kırıklığıdır.
İnsan ilişkilerinde çoğu zaman karşımızdakini kendi vicdanımızın ölçüleriyle değerlendiririz. “Ben bunu yapmazdım, o da yapmaz” deriz. “Ben böyle büyük bir sözün altına yalan koyamazdım, o da koyamaz.” “Ben bir insanın gözlerinin içine bakarak bunu söyleyemezdim, o da söyleyemez.”
Belki de en büyük yanılgımız tam burada başlar.
Çünkü herkesin vicdanının sınırı aynı değildir.
Bir insanın doğruluğunu söylediği sözlerin büyüklüğü belirlemez. Verdiği yeminler de belirlemez. Geleceğe ilişkin kurduğu cümleler, yaptığı büyük planlar, verdiği vaatler de tek başına hiçbir şeyin teminatı değildir.
İnsanın kim olduğunu en çok davranışlarının sürekliliği anlatır.
Çünkü söz söylenir.
Yemin edilir.
Vaat verilir.
Hatta gerektiğinde insanın karşısına son derece inandırıcı bir hikâye bile konulabilir.
Ama davranışların uzun süre boyunca aynı hikâyeyi anlatması çok daha zordur.
İşte bu nedenle hayat bazen insana çok basit ama bedeli ağır bir ders verir:
Duyduğundan önce gördüğüne bak.
İnsan bazen gerçeği aslında çok erken görür. Küçük tutarsızlıkları fark eder. Bir cümle yerine oturmaz. Bir açıklama akla yatmaz. Bir davranış başka bir davranışla çelişir.
İçeride küçük bir ses konuşmaya başlar.
“Burada bir şey doğru değil.”
Fakat insan o sesi susturur.
Çünkü inanmak ister.
İnanmak çoğu zaman şüphe etmekten daha kolaydır. Hele karşımızdaki insan şüphelerimizin karşısına büyük sözler, güçlü açıklamalar ve ikna edici davranışlar koyuyorsa insan kendi sezgisinden bile utanmaya başlayabilir.
“Belki ben abartıyorum.”
“Belki yanlış düşünüyorum.”
“Bir insan bu kadarını yapamaz.”
İşte hayatın öğrettiği en kıymetli derslerden biri de budur:
Yapabilir.
İnsanlar bizim ahlak sınırlarımızın içinde yaşamak zorunda değildir.
Bizim yapamayacağımız bir şeyi bir başkasının da yapamayacağını düşünmek, bazen iyi niyetin en pahalı yanılgısıdır.
Fakat burada insanın kendisine dönüp acımasızca hesap sorması da başka bir hatadır.
“Nasıl göremedim?”
“Nasıl inandım?”
“Nasıl izin verdim?”
Oysa belki de doğru soru bunların hiçbiri değildir.
Belki doğru soru şudur:
Bundan sonra neyi farklı yapacağım?
Çünkü yaşanmış bir hayal kırıklığının iki sonucu olabilir.
İnsan ya yaşadıklarını sırtına yükler ve yıllarca taşır ya da içinden bir ders çıkarıp önündeki yolu aydınlatır.
Ben ikincisinin mümkün olduğuna inanıyorum.
Bazı yaşanmışlıklar insanın hayatında birer kandile dönüşür.
Kandil karanlığı ortadan kaldırmaz.
Geçmişi değiştirmez.
İnsanın düştüğü yeri yok etmez.
Ama aynı yoldan bir daha geçerken önünü görmesini sağlar.
Belki bundan sonra büyük sözlerden daha az etkilenirsiniz.
Belki bir insanın size ne söylediğinden çok, söyledikleriyle yaptıklarının birbirine uyup uymadığına bakarsınız.
Belki “Bana güven” diyen birinden güven talep etmek yerine, güvenilecek davranışların zaman içinde oluşmasını beklersiniz.
Belki de en önemlisi, içinizdeki o küçük sesi artık hemen susturmazsınız.
Çünkü insanın sezgisi her zaman doğru değildir; ama sürekli aynı noktada alarm veriyorsa onu dinlemek gerekir.
Bu da “Bir daha kimseye güvenmeyeceğim” demek değildir.
Tam tersine.
İnsan yine sever.
Yine inanır.
Yine hayatına birilerini alır.
Fakat bu kez güveni peşinen dağıtmaz. Güvenin zamanla, davranışlarla ve tutarlılıkla büyümesine izin verir.
Çünkü hayatın bizi inciten yüzüyle tanışmak, hayatın güzel yüzünden vazgeçmemizi gerektirmez.
Sadece artık biraz daha iyi görürüz.
Ve bazen yıllar sonra dönüp baktığımızda bizi en fazla yaralayan insanların hayatımızdaki anlamının bile değiştiğini fark ederiz.
Bir zamanlar “Bunu bana neden yaptın?” diye sorduğumuz insana artık cevap aramayız.
Çünkü bazı “neden”lerin cevabı bizim hayatımıza hiçbir şey katmaz.
Onun yerine başka bir şey söyleriz:
“Bana bunu yaşattığın için değil; yaşadıklarımdan ne öğrenebileceğimi bana gösterdiğin için teşekkür ederim.”
Bu teşekkür bir af değildir.
Bir hak verme değildir.
Yaşananı küçümsemek hiç değildir.
Bu, insanın kendi hikâyesinin mülkiyetini yeniden eline almasıdır.
Karşısındaki insanın yaptıkları onun karakterinde kalır; yaşananlardan ne çıkaracağımız ise bizim karakterimizi şekillendirir.
Belki olgunlaşmak biraz da budur.
Başımıza gelen her şeyi seçemeyiz.
Fakat başımıza gelenlerin bizi neye dönüştüreceği konusunda söz hakkımız vardır.
Bu yüzden hayatınızda bir gün büyük bir karanlığın içinde kaldığınızı düşünürseniz hemen o karanlığa lanet etmeyin.
Biraz bekleyin.
Belki elinizde, henüz fark etmediğiniz bir kandil vardır.
Onu yakın.
Sonra yürümeye devam edin.
Çünkü bazı karanlıklar yolu kapatmak için değil, bundan sonra hangi ışıkla yürüyeceğimizi öğretmek için hayatımıza girer.
