Bazen bir kitap okursunuz ve size yeni şeyler öğretmekten çok, zaten bildiğinizi sandığınız şeylerin altını oyar. Cevaplar vermek yerine sorular bırakır. Kitabı kapattığınızda hikâye bitmiştir ama asıl okuma yeni başlamıştır: İnsan bu kez kendisini okumaya başlar.
Duygusal Zorbalık: Senin İyiliğin İçin Söylüyorum tam da böyle bir sorunun kapısını aralıyor:
İnsan kendi hayatını gerçekten kendisi mi yaşıyor; yoksa başkalarının beklentileri, çıkarları, baskıları, fikirleri ve kendi içindeki boşluklar tarafından mı yönetiliyor?
Bu soru ilk bakışta kolay görünebilir.
“Hayat benim, elbette ben yaşıyorum.”
Peki gerçekten öyle mi?
İnsan bazen hayatının kontrolünü bir başkasına büyük bir kararla teslim etmez. Bu, çok daha sessiz gerçekleşir.
Birinin ilgisi iyi gelir. Şefkati güven verir. Yardımı yükünüzü hafifletir. Yanınızda bulunması huzur verir. Zamanla o kişinin sunduğu şeyler, sizin kendi başınıza kurduğunuz hayattan daha cazip hâle gelebilir.
Ve küçük küçük geri çekilmeler başlar.
Bir hedef ertelenir. Bir arkadaş daha az aranır. Bir alışkanlık bırakılır. Kişinin yalnızken kurabildiği hayat küçülür. Kendi geleceğine harcadığı enerji azalırken başka bir insanın varlığına ayrılan alan büyür.
İşin ilginç tarafı şudur:
İnsan bütün bunları yaşarken hayatından eksildiğini düşünmez.
Hayatına bir şey eklendiğini düşünür.
Bize iyi gelen her şey sevgi midir?
Belki de en zor sorulardan biri budur.
Bir insanın ihtiyaç duyduğumuz anda yanımızda bulunması, bizi desteklemesi, hayatımızı kolaylaştırması, hediyeler vermesi, sorunlarımızla ilgilenmesi elbette değerlidir.
Fakat değerli olan her davranış sevginin kanıtı mıdır?
Ciddi bir ilişkide ilgi, dayanışma, şefkat, fedakârlık ve birbirinin yükünü paylaşmak zaten ilişkinin doğal parçaları değil midir?
İnsan bazen yapılması gerekenleri olağanüstü bir sevginin göstergesi sayabilir. Özellikle de karşısındaki kişi, kendisinde uzun zamandır eksikliğini hissettiği bir yere dokunuyorsa.
Güvene ihtiyaç duyan biri güven verene, korunmaya ihtiyaç duyan biri koruyana, yalnızlıktan yorulmuş biri yanında kalana daha büyük anlamlar yükleyebilir.
Burada tehlikeli bir karışıklık ortaya çıkar:
İnsanın ihtiyacına iyi gelen şey ile sevgi birbirine karışabilir.
Oysa bize iyi gelen her şey bizim için iyi olmayabilir.
Ve bir boşluğu dolduran herkes, o boşlukta kalmayı hak etmeyebilir.
İnsan en kolay nereden yönetilir?
Belki de en hassas olduğu yerden.
Bu nedenle insanın yalnızca karşısındaki kişiyi tanıması yetmez; kendi açıklarını da tanıması gerekir.
Neye çok ihtiyaç duyuyorum?
Neyi kaybetmekten korkuyorum?
Hangi davranış karşısında normalden daha çabuk güveniyorum?
Hangi eksikliğim bana gösterilen sıradan bir ilgiyi olağanüstü kılıyor?
Bunları bilmemek insanı kötü ya da güçsüz yapmaz. Fakat insan kendi hassas noktalarını tanımıyorsa, başkasının oraya dokunduğunda neden bu kadar etkilendiğini de anlayamayabilir.
Üstelik duygusal baskı her zaman kaba değildir.
Bazen “Senin iyiliğin için” cümlesinin arkasına saklanır.
Bazen sevgiyi geri çekerek cezalandırır.
Bazen suçluluk yaratır.
Bazen insanın “hayır”ını duyduğu hâlde aynı isteği farklı yollarla tekrar tekrar önüne getirir.
Bazen de hiç yalan söylemez.
Sadece gerçeğin işine gelmeyen bölümünü anlatmaz.
Sonra da rahatlıkla şöyle diyebilir:
“Ben sana yalan söylemedim.”
Doğrudur belki.
Ama bazı insanlar yalan söylemeden de insanı gerçeğin dışında bırakabilir.
Çünkü bir insanın vereceği kararı değiştirecek bilgiyi bilinçli biçimde saklamak ile doğrudan yalan söylemek arasında ahlaki açıdan sanıldığı kadar büyük bir mesafe olmayabilir.
Önemli olan yalnızca söylenenlerin doğru olup olmadığı değildir.
Karşımızdaki insanın gerçeği bilerek özgürce karar vermesine izin verip vermediğimizdir.
Sınırlar yalnızca başkalarına çizilmez
İnsanın kırmızı çizgileri olması gerektiği çok söylenir.
Fakat belki de bazı kırmızı çizgileri başkalarına değil, kendimize çizmemiz gerekir.
Birini sevdiğim için kendi hayatımdan vazgeçmeyeceğim.
Bir ilişkim olduğu için arkadaşlıklarımı ihmal etmeyeceğim.
Bir başkasının hayalleri uğruna kendi hedeflerimi sürekli ertelemeyeceğim.
Sevildiğimi hissetmek uğruna rahatsız olduğum şeyleri normalleştirmeyeceğim.
Ve en önemlisi:
Bir başkasını hayatımın merkezine yerleştirmek için kendimi o merkezden çıkarmayacağım.
Çünkü iyi bir ilişki insanın hayatına eklenirken onu kendi hayatından eksiltmemelidir.
Acı tek başına insanı olgunlaştırmaz
Hayatta kırılmak kaçınılmazdır.
İnsan aldatılabilir, terk edilebilir, hayal kırıklığı yaşayabilir, yanlış insana güvenebilir, yanlış kararlar verebilir.
Fakat yaşanan her acının insanı otomatik olarak güçlendirdiği düşüncesi de fazla romantiktir.
Acı tek başına öğretmen değildir.
İnsan yaşadıklarından hiçbir şey öğrenmezse, kişiler değişir ama hikâyeler birbirine benzemeye devam eder.
Bu nedenle asıl soru:
“Bana bunu neden yaptılar?”
değil yalnızca.
Bir başka soru daha gerekir:
“Ben burada kendimle ilgili neyi görmedim?”
Bu soru, başkasının yanlışının sorumluluğunu üstlenmek değildir.
Yalan söyleyen kişinin yalanı ona, manipüle edenin manipülasyonu ona, haksızlık edenin haksızlığı ona aittir.
Fakat insanın kendi hayatındaki payı kendisine aittir.
Neyi kabul ettiği.
Neyi görmezden geldiği.
Neyi sevgi sandığı.
Nerede sınır koymadığı.
Kendinden neleri geri plana çektiği.
Ve bundan sonra neyi farklı yapacağı...
Kendini değiştirmek, başkasının yanlışının sorumluluğunu almak değil; aynı yanlışa bir daha hangi kapıdan girmeyeceğini öğrenmektir.
Bir boşluk gerçekten boşluk mudur?
İnsan hayatının merkezine başka birini yerleştirdiğinde, o kişi bir gün çekildiğinde büyük bir boşlukla karşılaşabilir.
İlk düşünce genellikle şudur:
“Şimdi ne yapacağım?”
Belki de soru yanlış sorulmuştur.
Belki sorulması gereken şudur:
“Bu insan hayatıma girmeden önce ben kimdim ve ona yer açarken kendimden neleri geri plana çektim?”
Çünkü bazen bir insanın gidişi hayatımızda yeni bir boşluk yaratmaz.
Ona yer açarken kendi hayatımızdan çıkardığımız şeylerin boşluğunu görünür hâle getirir.
Arkadaşlar hâlâ oradadır.
Kitaplar hâlâ raftadır.
Kurulabilecek hayaller, öğrenilecek şeyler, gidilecek yollar, üretilecek işler, yapılacak küçük planlar hâlâ vardır.
Ve insan bir gün şaşırtıcı bir gerçekle karşılaşabilir:
Hayatı aslında hiç gitmemiştir.
Sadece bir süreliğine merkez değiştirmiştir.
Çaba, hayatın nabzıdır
İnsanın kendisini merkeze alması yalnızca ilişkilerle ilgili değildir.
Bir amacı olmadan, sürekli konfor arayarak, geleceğini başkalarının imkânlarına bağlayarak yaşamak da insanı kendi hayatından uzaklaştırabilir.
Çaba bazen yorucudur.
Kaygı da her zaman düşman değildir.
Geleceğe dair ölçülü bir kaygı insana hazırlanmayı, üretmeyi, öğrenmeyi ve hareket etmeyi hatırlatabilir.
Belki mesele kaygısız bir hayat kurmak değil; kaygının direksiyona geçmesine izin vermeden onun verdiği enerjiyi kullanabilmektir.
Çünkü insanın bir hedefe doğru ilerlemesi yalnızca o hedefe ulaşmasını sağlamaz.
Onu hayata bağlar.
Ve bazen geriye şükür kalır
İnsanın başına gelen her kötü şey için şükretmesi gerektiğini söylemek kolaycı olur.
Haksızlık haksızlıktır.
Yalan yalandır.
Kayıp kayıptır.
Fakat insan zaman geçtikten sonra yaşadığı bir olayın kendisine gösterdiklerine şükredebilir.
Kendisinde fark etmediği bir boşluğu görmesine...
Unuttuğu gücünü hatırlamasına...
Sınırlarını yeniden çizmesine...
Kendi hayatının değerini fark etmesine...
Ve belki de uzun zamandır sormadığı bir soruyu yeniden sormasına:
“Ben nasıl yaşamak istiyorum?”
İşte o zaman şükür, başımıza gelen kötülüğü kutsamak değildir.
O kötülüğün bizi kötüleştirmesine izin vermeden içinden bir anlam çıkarabilmiş olmaya şükretmektir.
Belki insan bazı insanların hayatından çıkmasına da yıllar sonra başka türlü bakar.
“Beni neden bıraktı?” diye değil,
“Bu yaşanan bana kendim hakkında ne öğretti?” diye.
Çünkü kendi hayatının kahramanı olmak kimseye ihtiyaç duymamak değildir.
Sevmemek değildir.
Bağlanmamak hiç değildir.
Sevmek, bağlanmak, paylaşmak; fakat bütün bunları yaparken kendi hayatındaki yerini başkasına devretmemektir.
Belki hayatın merkezinde kendimiz olduğumuzda başkalarını daha az değil, daha doğru severiz.
Çünkü artık onlara boşluklarımızı doldurmaları için değil, hayatımızı paylaşmaları için yer açarız.
Ve belki insanın kendisine sorabileceği en dürüst soru da budur:
Hayatını gerçekten sen mi yaşıyorsun, yoksa direksiyonda olduğunu sanırken rotanı hâlâ başkaları mı çiziyor?